Leerkrachten kunnen rapportcijfers, intelligentietests, observaties en gesprekken met betrokkenen gebruiken om vast te stellen welke leerlingen in aanmerking komen voor versnellen of verrijken. Het is daarbij belangrijk om meerdere van deze informatiebronnen te gebruiken. Dan krijgen zoveel mogelijk leerlingen de kans om te mogen versnellen en verrijken, en worden er geen leerlingen over het hoofd gezien.
Bij onderwijsachterstanden is er een verschil in prestaties met een vergelijkbare groep. Leerlingen met een ongunstige thuissituatie bijvoorbeeld hebben een grotere kans op een onderwijsachterstand. Bij leervertraging gaat het over de gevolgen van de scholensluiting tijdens de coronapandemie. Het betreft dan de percentuele vertraging in leergroei van de leerlingen in vergelijking met de leergroei van leerlingen in het jaar voorafgaand aan de scholensluiting.
Meer eigenaarschap van het eigen leerproces en/of zelfregulatie leidt bij leerlingen in het voortgezet niet automatisch tot betere leerprestaties. Dat werkt alleen indien die leerlingen de bijbehorende metacognitieve leerstrategieën aangeleerd krijgen. Leerlingen van lager opgeleide ouders beschikken gemiddeld genomen minder over deze vaardigheden. Ze hebben waarschijnlijk ook meer moeite deze vaardigheden aan te leren.
Er zijn wat aanwijzingen dat een langere duur van de relatie tussen een vaste LOB-begeleider en mbo-studenten een positief effect heeft op welbevinden, motivatie en studieresultaten van studenten. Vergelijkend onderzoek hiernaar ontbreekt echter. Het is dus niet bekend of een vaste LOB-begeleider gedurende de opleiding een gunstiger effect heeft dan een jaarlijks wisselende begeleider.
Door deelname aan een online leertraject kunnen laagopgeleide NT2-studenten betere studievaardigheden en daardoor meer zelfsturing ontwikkelen. Als docent kun je studievaardigheden stimuleren door een diversiteit aan leerstrategieën aan te bieden en daarnaast stapsgewijs de verantwoordelijkheid voor het leerproces bij de student te leggen. Ook peer support, het aanleren van open vaardigheden (zoals planning en reflectie) en inzicht hoe je het geleerde in de praktijk toepast, kan zelfsturing bevorderen.
Er is niet één aanpak waardoor (zeer) zwakke basisscholen zich ontwikkelen naar ‘goed’ of ‘excellent’. Een combinatie van aanpakken lijkt het beste, maar welke combinatie is afhankelijk van de schoolcontext en de reeds gerealiseerde schoolontwikkeling. Voor veel (zeer) zwakke basisscholen bestaat zo’n combinatie in elk geval uit het verbeteren van het didactisch handelen van leerkrachten, het systematisch monitoren van leerresultaten en het ontwikkelen van onderwijskundig leiderschap.
Om onderpresteren, gebrek aan motivatie of probleemgedrag te voorkomen moeten leerlingen met begaafdheidskenmerken al van jongs af aan een passend onderwijsaanbod krijgen. Lesmethodes en werkvormen die compacten en verrijken hebben een positief effect op motivatie, welbevinden en gedrag. Als dit onvoldoende werkt, kan versnelling uitkomst bieden of het organiseren van onderwijs in plusklassen. Daarnaast zijn er specifieke aanpakken voor het stimuleren van executieve functies en sociaal-emotionele vaardigheden.
Bewegend leren heeft in het algemeen een positief effect op leeruitkomsten en op executieve functies. Dat het positief kan uitwerken op spellingsvaardigheid, wijst onderzoek naar het programma Fit en Vaardig uit. Behalve dat leerlingen bewegen tijdens de les, is dat effect mogelijk mede te danken aan de extra tijd die leerlingen besteden aan herhalen en automatiseren. Het is aannemelijk dat daarom ook zwakke spellers baat hebben bij bewegingsprogramma’s. Deze leerlingen werken bovendien direct na de beweegactiviteit geconcentreerder.
NT2-leerlingen hebben doorgaans een beperktere Nederlandse woordenschat en daardoor problemen met begrijpend lezen. Ze zijn gebaat bij uitleg van woorden en instructie door de leerkracht. Om hun achterstand te verkleinen kunnen aanvullend leerkrachtonafhankelijke interventies worden ingezet. Effectief is een rijke taalleeromgeving met veel ruimte voor zelfstandig lezen en praten over boeken. Daarnaast kunnen leerlingen met behulp van multimedia hun woordenschat en tekstbegrip vergroten. Ook rolwisselend lezen, waarbij leerlingen ieder om de beurt hardop denkend lezen, bevordert tekstbegrip.
Het stimuleren van deeltijders om meer uren te gaan werken, lijkt de beste manier om met minder personeel dezelfde kwaliteit te bieden. Daarvoor is een daling van de werkdruk nodig. Scholen kunnen dit bereiken door een duidelijke taakdefiniëring, taakafbakening en herverdeling van werkzaamheden. Vier benaderingen hiervoor zijn: functiedifferentiatie, taakdifferentiatie, grotere eenheden en taakdefiniëring. Welke van deze benaderingen het effectiefst is om het tekort aan leerkrachten op te vangen, is niet te zeggen.