Heeft een vaste LOB-begeleider gedurende de opleiding effect op welbevinden, motivatie en studieresultaten van mbo-studenten?

Loopbaanoriëntatie en -begeleiding (LOB) is een vast onderdeel van het mbo. Het is in elke mbo-opleiding opgenomen, ongeacht niveau of leerweg. De loopbaanbegeleiding van studenten vindt plaats in opleidingsteams en, bij complexe begeleidingsvragen, door specialisten buiten het team. Soms pakt één begeleider alle begeleidingstaken op, terwijl bij andere scholen deelrollen verdeeld zijn over meer begeleiders.

Kwaliteit van de relatie als basis voor de kwaliteit van leren

In alle onderwijssituaties is de relatie tussen begeleidend docent en student van groot belang. De kwaliteit van de onderwijsrelatie, en daarmee van het leren, wordt mede bepaald door het gedrag van beiden en hoe zij elkaars gedrag interpreteren. In de context van LOB is het bieden van een veilige leeromgeving vanuit een gelijkwaardige relatie een eerste taak van begeleiders. Een veilige leeromgeving is ook een voorwaarde voor inhoudelijke elementen van de begeleiding. In succesvolle gesprekken tussen student en begeleider staan vooral betekenisvolle praktijkervaringen van de student, reflectie daarop, en het vormgeven van zinvolle vervolgacties centraal.

Inzichten over ‘looping’ uit andere onderwijssectoren

Vergelijkend onderzoek over de effecten van vaste of wisselende begeleiders in het mbo ontbreekt. Wel zijn er inzichten uit andere onderwijssectoren en inschattingen van experts.

Zo is er in het primair onderwijs (po) een klein maar positief effect op leerresultaten van leerlingen als zij twee opeenvolgende jaren les krijgen van dezelfde leerkracht – looping genaamd. Dit is onderzocht in vergelijking met leerlingen die na een jaar een andere leerkracht krijgen. Maar de context van po en mbo verschilt natuurlijk flink; los van het leeftijdsverschil. In het po is er gedurende een schooljaar een vaste groepsleerkracht, terwijl mbo-studenten verschillende docenten voor verschillende vakken hebben. Dit betekent onder meer dat de contacttijd van een mbo-docent met studenten korter is dan die van po-leerkrachten met leerlingen. Aannemelijk is dat het effect van looping van een bepaalde docent in het mbo nog kleiner is dan in het po.

Experts beamen het belang van een goede relatie tussen begeleider en studenten voor succesvolle LOB. Als de begeleider langer verbonden is aan dezelfde groep, is er meer tijd om een goede relatie op te bouwen en te onderhouden. Wanneer er echter geen goede match is tussen de begeleider en (bepaalde) studenten, is het wellicht beter om te wisselen van begeleider.

Studenten en leerlingen willen graag een vaste begeleider

Hoewel een langere duur van de begeleidingsrelatie dus niet vanzelfsprekend beter is, zijn er aanwijzingen dat studenten in het hbo en leerlingen in het voortgezet onderwijs de voorkeur geven aan het behouden van dezelfde begeleider. Of deze voorkeuren doorwerken in welbevinden, motivatie en studieresultaten is niet duidelijk.

Dit antwoord is tot stand gekomen met dank aan Niek van den Berg en Georgia Vasilaras (kennismakelaars Kennisrotonde). Zij hebben hiertoe Carlos van Kan (expert pedagogische professionaliteit), Marinka Kuijpers (expert loopbaanleren) en Kariene Woudt-Mittendorff (expert loopbaanbegeleiding) geconsulteerd.