Studieloopbaanbegeleiding is een breed begrip
Studieloopbaanbegeleiding omvat begeleiding bij de studie, de loopbaanontwikkeling en de professionele ontwikkeling. De studieloopbaanbegeleider bespreekt met de student betekenisvolle praktijkervaringen, stelt reflectieve vragen en helpt zinvolle vervolgacties vorm te geven. Zelfreflectie in deze context beoogt bij te dragen aan de ontwikkeling van de student en daarmee aan zijn studiesucces. Of zelfreflectie op langere termijn bijdraagt aan studiesucces is niet rechtstreeks onderzocht. Er zijn wel aanwijzingen dat een betere voorbereiding op een vervolgstudie na het mbo het studiesucces in het hbo vergroot.
Reflectievaardigheid ontwikkelen vereist kundige begeleiding
De ontwikkeling van het vermogen tot reflecteren is een proces dat duurt tot in de jongvolwassenheid. Voor het mbo betekent dit dat niet alle studenten hun reflectievermogen volledig hebben ontplooid. Om reflectievaardigheden te ontwikkelen is het essentieel dat docenten studenten hierbij begeleiden. Reflectie krijgt in de onderwijspraktijk echter niet altijd op een goede manier vorm.
Een van de knelpunten is dat zowel studieloopbaanbegeleiders als studenten vaak de neiging hebben om de begeleiding als geïsoleerde activiteit te zien, los van het onderwijs. De begeleiding is dan vooral gericht op studievaardigheden en -voortgang, in plaats van op de professionele identiteitsontwikkeling. Als reflectie niet op een goede manier wordt ingezet, ontstaan risico’s als te kritisch kijken, piekeren en aarzelen om tot actie over te gaan.
Mogelijk bieden didactische ontwerpregels voor begeleiding bij reflectie een oplossing. Deze regels sluiten aan bij kenmerken van studenten in het hoger onderwijs, maar het is aannemelijk dat ze ook van toepassing zijn op mbo-studenten. De eerste regel luidt: definieer nauwkeurig wat er met reflectie bedoeld wordt. Verder is het belangrijk dialoog te realiseren en reflectie te concretiseren in activiteiten en resultaten. Het is eveneens belangrijk dat studenten oefenen in deelvaardigheden en dat de docent daarvoor relevante kennis aanbiedt. De docent is duidelijk over de beoordelingscriteria en is een rolmodel. Een andere belangrijke regel is om betekenisvolle ervaringen van studenten bij reflectie te betrekken.
Betekenisvolle ervaringen als kapstok voor zinvolle reflectie
Een meer geïntegreerde vorm van studieloopbaanbegeleiding, waarbij reflectie in studieloopbaanbegeleidingsactiviteiten veel meer verbonden is met praktijkervaringen van studenten, lijkt bij te dragen aan de kwaliteit van reflectie door studenten. Dit kan bijvoorbeeld in onderwijs waarin de actuele beroepspraktijk en projecten centraal staan. Aanvullend op de al genoemde ontwerpregels zijn een studentgerichte en in toenemende mate studentgestuurde begeleidingsstijl en gerichte feedback belangrijk. Ook de inzet van groepsreflectie met medestudenten kan helpen bij het ontwikkelen van reflectievaardigheid.
Meer weten?
Lees het volledige rapport opgesteld als antwoord op deze vraag, inclusief geraadpleegde bronnen.
Dit antwoord is tot stand gekomen met dank aan Niek van den Berg (kennismakelaar Kennisrotonde). Zij heeft hiertoe Kariene Woudt-Mittendorff (expert studieloopbaanbegeleiding en reflectie) geconsulteerd.
