Om goed te kunnen spellen heeft een leerling taalkundige kennis nodig, onder andere over de structuur en betekenis van woorden. Door expliciet aandacht te besteden aan woordstructuur in de spellingdidactiek verbetert de spellingvaardigheid van leerlingen. Aandacht voor woordbetekenis heeft een positief effect op technische leesvaardigheid en aannemelijk is dat dit ook geldt voor spelling. Leerlingen blijken woorden waarvan ze de betekenis kregen uitgelegd beter te spellen.
Voor jonge lezers zijn grote letters prettiger. Verder zijn voldoende afstand tussen de letters en een hoog contrast tussen letter en achtergrond van belang. Dit maakt het lezen makkelijker voor alle leerlingen, of ze nu dyslectisch zijn of niet. Verschillen tussen de meeste lettertypes zijn verwaarloosbaar. Speciale dyslexie-lettertypes zijn niet effectiever. Het is aan te bevelen standaard lettertypes te gebruiken in hun standaardinstelling. Of het lezen van een digibord verschilt van lezen van papier, is niet bekend.
Leerlingen in groep 3 kunnen het goed aan om gelijktijdig in twee talen te leren lezen en schrijven. Het kan zelfs sneller gaan dan wanneer ze beide talen na elkaar leren. Dat geldt vooral voor talen die qua klank en alfabet op elkaar lijken. Er zijn geen nadelen. Het is het effectiefst als leerlingen op jonge leeftijd starten met tweetalig spreken en ouders de ontwikkeling stimuleren van de taal die de kinderen niet op school spreken. Daarnaast moeten leerkrachten beschikken over specifieke expertise over meertaligheid.
Het directe instructie-model is een zeer effectieve werkwijze bij onderwijs in taal, rekenen en zaakvakken. Dit geldt ook voor het onderwijs aan de jongste leerlingen. Directe instructie-programma’s voor beginnende geletterdheid en beginnende gecijferdheid hebben een positieve invloed op de ontwikkeling van leerlingen. Deze is enkele jaren later nog meetbaar. Begeleid spel is eveneens zeer belangrijk voor de ontwikkeling van jonge leerlingen, zeker in combinatie met directe instructie.
Leerlingen met een slecht handschrift hebben vaak problemen bij het maken van rekensommen. Dat komt doordat zij hun eigen handschrift niet goed lezen of sommen bijvoorbeeld slordig opschrijven. Als leraar kun je met aandacht voor de fijne motoriek leerlingen helpen hun handschrift te verbeteren. Vooral overschrijven van teksten en het natekenen van figuren kunnen helpen om beter te leren schrijven en dat kan waarschijnlijk de rekenprestaties verbeteren.
Leerlingen leren spellen op verschillende manieren. Twee mogelijke hulpstappen zijn een woord eerst fonetisch opschrijven en dan de juiste regel toepassen, of het opschrijven van de spellingregel. Beide hulpstappen bevatten effectieve componenten: werken aan regelkennis en spellingbewustzijn. Het letterlijk weergeven van tekens van de klankstructuur, maakt voor leerlingen de toepassing van de spellingregels inzichtelijk. Of die werkwijze een meer of minder effectieve hulpstap is dan het opschrijven van de spellingregels, is niet bekend.
Kennis van letternamen helpt bij het leren lezen en schrijven, en versterkt de klank-tekenkoppeling. Wanneer de bijbehorende letterklank niet aan het begin van de letternaam staat, kan er echter verwarring optreden. Dit is onderzocht bij kinderen; en het is aannemelijk dat het ook voor anderstalige volwassenen geldt. Instructie in kleine groepen kan helpen, deze levert grotere alfabetkennis op dan individuele instructie.
Geactualiseerd: 3 februari 2023
Jonge leerlingen die met blokletterschrift leren lezen en schrijven, kennen meer letters dan leerlingen die leren lezen met blokletterschrift en leren schrijven met verbonden schrift. Die laatstgenoemde groep is wel weer beter in spelling en zinsopbouw. Er lijken dus zowel voor- als nadelen te kleven aan het gebruik van verschillende scripts. Wat het betekent voor de cognitieve belasting van leerlingen met risico op laaggeletterdheid om met een ander script te leren lezen dan waarmee ze leren schrijven, is niet onderzocht.
Een leerling is volgens Vervaet en sommige andere onderzoekers leesrijp als hij woorden van 3 of 4 letters kan lezen en bij het schrijven niet spiegelt en/of verwisselt. Volgens de onderliggende theorie dienen leerlingen die nog niet leesrijp zijn nog geen lettertekens aangeboden te krijgen. De verklaringen hiervoor hebben hun grondslag in de ontwikkelingspsychologie. Er zijn geen experimentele studies die dit onderbouwen. Er is wel empirische onderbouwing voor het belang van een uitdagende geletterde omgeving in groep 1 en 2 en het gericht bevorderen van fonemisch bewustzijn en klank-tekenkoppelingen in de kleutergroepen.
Geactualiseerd: 8 mei 2024
Experts zijn behoorlijk eensgezind: het maakt niet uit of een leerkracht in een schoolrapport cijfers of woorden als ‘voldoende’ of ‘ruim voldoende’ gebruikt. Het gaat erom dat de rapportage begrijpelijk is en dat de leerling weet hoe hij zijn leren kan verbeteren. Daarvoor heeft hij een duidelijk beeld nodig van de kwaliteit van zijn werk. Een dialoog tussen leraar en leerlingen over kwaliteit kan bijdragen aan een versterking van dit beeld. Onderzoek naar het effect op leerlingen van cijfers of woorden als rapportageschaal is nauwelijks gedaan.