Directe instructie (DI) is een model voor instructie, inoefening en verwerking. Het is een gestructureerde manier van lesgeven, waarbij de activiteiten in een vaste volgorde verlopen. De les begint klassikaal, vervolgens wordt stapsgewijs toegewerkt naar zelfstandige verwerking. De wijze waarop stemt de leerkracht af op de behoeften van de leerlingen.
Directe instructie is zeer effectief in het basis- en voortgezet onderwijs
Het DI-model (o.a. EDI) is een van de effectiefste vormen van instructie. DI heeft een positief effect op onder andere de prestaties bij rekenen, taal, lezen en zaakvakken. Deze resultaten gelden in het basis- en in het voortgezet onderwijs, voor zowel regulier als speciaal onderwijs. Het model is vooral toepasbaar als het leerproces valt op te delen in stapjes en de leerkracht DI goed kan plannen.
Directe instructie is ook effectief bij onderwijs aan jonge leerlingen
De effectiviteit van het DI-model is ook aangetoond voor jonge leerlingen, vanaf de kleuterleeftijd. DI onderscheidt zich bij deze doelgroep positief ten opzichte van andere aanpakken voor lees-, taal- en rekenvaardigheid. Een goede implementatie van DI in de kleuterperiode vergroot bovendien de onderwijskansen van leerlingen met een sociaal-economische achterstand. Leerlingen met extra ondersteuningsbehoeften hebben eveneens baat bij DI. Daarbij is het essentieel dat zij stapsgewijs nieuwe vaardigheden leren, en vooral veel herhalen en toepassen. De leerkracht stuurt dit proces zo, dat leerlingen veel succeservaringen opdoen.
DI-programma’s bij beginnende geletterdheid en gecijferdheid
Een effectief DI-programma voor beginnende geletterdheid begint met mondelinge taalvaardigheid. Vervolgens krijgen leerlingen instructie om hun fonologisch (klanken herkennen) en fonemisch bewustzijn (klanken aan letters koppelen) te stimuleren; daarna leren ze decoderen (woorden direct herkennen). De vaardigheid in technisch lezen van leerlingen die een dergelijk DI-programma volgen, is groter dan de leerwinst met programma’s die niet volgens de principes van DI zijn opgezet. De effecten zijn meetbaar tot enkele jaren na de start van zo’n programma.
Ook de rekenvaardigheid is gebaat bij een vroege start met gestructureerde aanpak van het onderwijs. Als leerlingen op vier- of vijfjarige leeftijd instructie krijgen in beginnende gecijferdheid, kunnen daarmee rekenproblemen vanaf groep 3 worden voorkomen. Een goede rekenvaardigheid op de kleuterleeftijd zorgt ervoor dat leerlingen meer profiteren van de instructie in de daaropvolgende leerjaren.
Combinatie van directe instructie en begeleid spel is effectief
Naast directe instructie is spel zeer belangrijk voor de ontwikkeling van jonge leerlingen. Sterker, juist de combinatie van instructie met begeleid spel is effectief. Het initiatief voor het spel kan zowel bij de leerkracht als bij de leerling liggen. In het eerste geval bedenkt de leerkracht het spel met een vooropgezet doel, bijvoorbeeld nieuwe woorden leren of getalbegrip stimuleren. In het tweede geval bedenkt de leerling het spel en speelt de leerkracht mee. Maar het spel is niet volledig ‘vrij’. De leerkracht heeft invloed op het verloop van het spel en begeleidt de leerlingen op niet al te sturende wijze.
Dit antwoord is tot stand gekomen met dank aan Anne Luc van der Vegt (kennismakelaar Kennisrotonde).
