Leidt aandacht voor de woordstructuur en betekenis van woorden bij spellinginstructie vanaf groep 4 tot betere spellingresultaten?

Om goed te kunnen spellen, zijn verschillende vormen van taalkundige kennis nodig, bijvoorbeeld kennis van klanken en letters en de koppeling daartussen. Leerlingen leren om de klankvorm van een woord (fonemen) om te zetten in een geschreven woord. Klankzuivere woorden correct schrijven is niet zo moeilijk: je schrijft ze zoals je ze hoort. Niet-klankzuivere woorden, die veel voorkomen in het Nederlands, zijn lastiger; daarvoor gelden spellingsprincipes. Een voorbeeld hiervan is het woord paard. Je hoort een ‘t’ maar schrijft een ‘d’ omdat het meervoud paarden is. Hiervoor is kennis over de woordstructuur nodig (morfologische kennis). Tot slot bepaalt ook de context welke spelling correct is, bijvoorbeeld wanneer woorden hetzelfde klinken maar een andere betekenis en spellingswijze hebben.

Aandacht voor de structuur van woorden in de spellingdidactiek is effectief

In het huidige spellingonderwijs is weinig aandacht voor de morfologische achtergrond van het Nederlandse spellingsysteem. Leerlingen leren vaak spellen met ‘oppervlakkige trucjes’ in plaats van inzicht te krijgen in het spellingsysteem. Door meer uitleg te geven over de opbouw van woorden snappen leerlingen beter waarom je woorden soms anders moet schrijven dan ze klinken.
Als de leerkracht aandacht besteedt aan de woordstructuur kan dat inderdaad de spellingvaardigheid van leerlingen op de basisschool vergroten, zo blijkt uit internationaal Engelstalig onderzoek. Voor zover bekend is in Nederland dit soort onderzoek niet gedaan. Maar omdat de Engelse taal net als het Nederlands veel niet-klankzuivere woorden heeft, is het aannemelijk dat dit ook voor de Nederlandse spellingles geldt.

Inzicht in de structuur van woorden: een voorbeeld

Een opdracht die helpt om inzicht te krijgen in de structuur van woorden (het morfologisch principe) is om leerlingen samengestelde woorden te laten verdelen in stukjes (morfemen). Zo ontdekken ze wat het effect is van de toevoeging van een voor of achtervoegsel. Bijvoorbeeld het woord worstje is opgebouwd uit het woord worst en het achtervoegsel je. Hier speelt de regel van gelijkvormigheid een rol: we horen geen ‘t’ bij het uitspreken van worstje, maar schrijven hem wel vanwege het woord worst.

Ook aandacht voor de betekenis van woorden is effectief

Het effect van aandacht voor de betekenis van woorden in de spellingdidactiek is niet vaak onderzocht. Wel blijkt uit onderzoek een duidelijk positief effect op de technische leesvaardigheid van leerlingen wanneer de leerkracht aandacht besteedt aan woordbetekenis. Aangezien bij spelling dezelfde cognitieve factoren van belang zijn, is het aannemelijk dat daar ook een positief effect is. Er zijn aanwijzingen dat leerlingen minder spellingfouten maken wanneer leerkrachten in de spellinginstructie aandacht besteden aan de betekenis van woorden. Als leerlingen leren wat een woord betekent, blijken ze het beter te spellen.

Meer weten?

Bekijk ook de Themapagina Spelling- en grammaticaonderwijs

 Dit antwoord is tot stand gekomen met dank aan Emmi Stuij (antwoordspecialist) en Martine Gijsel (kennismakelaar Kennisrotonde).