Vormt leren lezen en schrijven via zowel blokletters als verbonden schrift een zwaardere cognitieve belasting voor leerlingen met risico op laaggeletterdheid?

Leerlingen kunnen grofweg op twee manieren leren schrijven: in blokletters (losse letters) of in verbonden schrift (aan elkaar). Deze varianten worden scripts genoemd. Bij leren lezen gelden dezelfde scriptvarianten.

Effecten van schrijfscripts zijn divers

Het is lastig om bij leerlingen uitspraken te doen over hun geletterdheid op latere leeftijd. Wel is het mogelijk om hun vorderingen in taal- en leesvaardigheid en het handschrift in beeld te brengen. Zo hebben leerlingen in groep 3 die leren schrijven met blokschrift, een hogere technische leesvaardigheid dan leerlingen die het verbonden schrift leren. De relatie tussen de motorische schrijfbeweging en de visuele vorm van de letter zorgt voor een krachtigere verankering in het geheugen. Extra handschriftinstructie in blokschrift bij zwakke schrijvers uit groep 3 leidt niet alleen tot een betere handschriftvaardigheid, maar ook tot een grotere vooruitgang in letterkennis.

Leerlingen die eerst blokletters leren schrijven en daarna verbonden schrift, scoren hoger op leesvaardigheid dan leerlingen die alleen blokletters hebben geleerd. Tevens blijken leerlingen die verbonden schrift leren iets beter te zijn in zinsbouw en spelling. Een mogelijke verklaring is dat leerlingen die meerdere lettervarianten leren schrijven, meer inzicht krijgen in de kenmerkende eigenschappen van letters. Op die manier leren ze beter om verschillende varianten van een letter als dezelfde letter te herkennen.

Blokletters schrijven gaat sneller dan verbonden letters

Er zijn meerdere aanwijzingen dat blokletterschrift veelal leidt tot een hoger schrijftempo dan verbonden schrift. Er is geen verband gevonden tussen script en leesbaarheid. De schrijfsnelheid gaat in de loop van de tijd vooruit, maar de netheid niet. Dat laatste kan ook samenhangen met de onderwijspraktijk, waar weinig expliciete aandacht is voor netheid.

Zwakke schrijvers en script

Het is niet aan te geven bij welk script zwakke schrijvers meer baat zouden hebben. Er is één onderzoek gevonden waarbij zwakkere en betere schrijvers drie jaar werden gevolgd, van groep 3 tot en met groep 5. Daaruit blijkt dat leerlingen die moeite hebben met schrijven, niet beter of slechter scoren op letters kopiëren dan leerlingen die beter schrijven. Dit geldt zowel voor blokschrift als verbonden schrift. In hoeverre dat meer of minder cognitief belastend is, valt niet te zeggen.

Meer weten?

Wetenschappelijke kennis over schrijfonderwijs is te vinden op: onderwijskennis.nl/themas/schrijfonderwijs

Dit antwoord is tot stand gekomen met dank aan Georgia Vasilaras en José Mulder (kennismakelaars Kennisrotonde).

Geraadpleegde expert voor update: Anneloes Overvelde, kinderfysiotherapeut.