Om goed te kunnen spellen heeft een leerling taalkundige kennis nodig, onder andere over de structuur en betekenis van woorden. Door expliciet aandacht te besteden aan woordstructuur in de spellingdidactiek verbetert de spellingvaardigheid van leerlingen. Aandacht voor woordbetekenis heeft een positief effect op technische leesvaardigheid en aannemelijk is dat dit ook geldt voor spelling. Leerlingen blijken woorden waarvan ze de betekenis kregen uitgelegd beter te spellen.
Woorden opschrijven uit het geheugen en peer- en zelfevaluatie bevorderen de spellingvaardigheid van leerlingen. Een visuele weergave van spellingregels zou leerlingen daarbij kunnen helpen. Op veel scholen hangen dan ook spellingregels in de klas om leerlingen te ondersteunen bij het automatiseren en toepassen van de spellingregels bij spellingopdrachten. Er is echter geen onderzoek bekend naar het effect daarvan.
In groep 4 leren kinderen woorden schrijven die niet klankzuiver zijn: je schrijft ze niet zoals je ze hoort. Om de juiste schrijfwijze te automatiseren is het effectief om te werken aan het spellingbewustzijn van leerlingen. Ook onmiddellijke en informatieve feedback geven helpt om de juiste spellingwijze in te slijpen. Daarnaast blijkt uit onderzoek bij oudere leerlingen dat visuele preview, waarbij een dicteewoord eerst kort visueel wordt getoond, ook effectief is.
De taalontwikkeling in de vroege kindertijd heeft invloed op de taalvaardigheid op de basisschoolleeftijd. Daarom is signalering van taalproblemen op jonge leeftijd belangrijk. Ouders kunnen dan bijvoorbeeld geholpen worden een taalrijke thuisomgeving te creëren. Op tijd spraak- en taalproblemen aanpakken verbetert de communicatievaardigheden van kinderen. Taalinterventies op jonge leeftijd kunnen daadwerkelijk voor betere taalvaardigheid, zoals lezen, zorgen. Effecten op de schrijfvaardigheid zijn niet bekend.
Leerlingen leren spellen op verschillende manieren. Twee mogelijke hulpstappen zijn een woord eerst fonetisch opschrijven en dan de juiste regel toepassen, of het opschrijven van de spellingregel. Beide hulpstappen bevatten effectieve componenten: werken aan regelkennis en spellingbewustzijn. Het letterlijk weergeven van tekens van de klankstructuur, maakt voor leerlingen de toepassing van de spellingregels inzichtelijk. Of die werkwijze een meer of minder effectieve hulpstap is dan het opschrijven van de spellingregels, is niet bekend.
Een digitale spellingchecker kan een positief effect hebben op het herkennen en corrigeren van spelfouten. De autocorrectie is het meest effectief als het een mentale inzet van de leerling vraagt. Bijvoorbeeld als de leerling zelf de juiste spelling moet opzoeken in een type-in woordenboek. Bewezen effect op het inprenten van juiste spellingwijzen en spellingvaardigheid in het algemeen is er niet. Autocorrectie kan wel bijdragen aan betere kwaliteit van zelfgeschreven verhalen.
De spellingontwikkeling van leerlingen is gebaat bij systematische en expliciete instructie in letter-klankkoppelingen en spellingregels. Daarnaast hebben technisch leesonderwijs en woordbekendheid een positief effect op de spellingvaardigheid. Veelvuldige blootstelling aan meerlettergrepige woorden met een open lettergreep kan de spellingvaardigheid dus bevorderen. Er is echter geen specifiek onderzoek gedaan naar het eerder aanbieden van woorden met open lettergrepen in groep 3.
Geactualiseerd: juli 2024
Voor hoogbegaafde leerlingen is verrijking van lesstof effectief. Of dat ook opgaat voor goede spellers is niet onderzocht. Wel is bekend dat het vergroten van de taalkundige kennis met aandacht voor spellingprincipes bij brugklassers effectief is. Deze aanpak maakt nu geen deel uit van het taalonderwijs op de basisschool. Het zou geschikt verdiepend aanbod kunnen zijn voor goede spellers in de bovenbouw van de basisschool. Overigens zouden ook mindere spellers baat kunnen hebben bij dit aanbod.
Een algoritmische aanpak (zoals ‘t kofschip) om leerlingen werkwoordspelling aan te leren, is effectief maar niet voldoende. Expliciete aandacht voor de principes van de spelling en voor de soms intuïtieve aanpak van leerlingen om tot een juiste schrijfwijze te komen, lijkt noodzakelijk. Bovendien is het zinvol om grammatica- en spellingonderwijs te integreren.
Geactualiseerd: 23 september 2023
Formele spellinginstructie zorgt voor betere spellingresultaten dan meer informele instructie. Daarbij is het belangrijk om regelmatigheden in spelling expliciet te maken en één spellingregel tegelijk uit te leggen. Ook moeten leerlingen de toepassing van een spellingregel zolang inoefenen tot ze deze echt beheersen. Leerlingen meer zelfstandigheid geven kan ook positieve resultaten opleveren wanneer zij vooraf expliciete instructie krijgen over wat ze moeten doen. Spellingwerk direct na de opdracht door leerlingen zelf laten nakijken, leidt eveneens tot positieve resultaten.