Leren lezen en leren spellen lopen ongeveer gelijk op. Veel methodes in groep 3 bieden beide vaardigheden geïntegreerd aan. Leerlingen beginnen met het lezen en schrijven van woorden waarbij sprake is van een een-op-een-relatie tussen de klank en de letter (bijvoorbeeld maan). Daarna leren ze niet-klankzuivere woorden lezen waarbij lange klanken soms gespeld worden met slechts één klinker (bijvoorbeeld manen).
Spellen van meerlettergrepige niet-klankzuivere woorden is lastig
Hoewel aan lezen en spellen grotendeels dezelfde cognitieve vaardigheden ten grondslag liggen, is spellen moeilijker dan lezen. Voor spellen is meer kennis nodig over specifieke regels en grammatica. Het spellen van niet-klankzuivere meerlettergrepige woorden met open en gesloten lettergrepen is vaak nog lastiger voor leerlingen. Ze moeten klinkers en medeklinkers leren onderscheiden, leren dat woorden uit lettergrepen bestaan en leren hoe ze een woord in lettergrepen kunnen ‘hakken’. Vervolgens passen leerlingen een regel toe om tot de juiste spellingwijze te komen: wanneer de lettergreep eindigt op een lange klank, schrijf je één klinker.
De spellingregel voor klinkerverenkeling en medeklinkerverdubbeling behoort tot de lesstof van groep 4. En deze regel is niet in lijn met de regel die leerlingen in groep 3 hebben geleerd, namelijk dat lange klinkers worden geschreven met twee lettertekens (aa, ee, oo, uu) en een korte klank met één letterteken. Of het effectiever is om leerlingen al direct te leren dat de uitspraak van een klinker afhankelijk is van een open of gesloten lettergreep, is niet bekend. Daar is geen onderzoek naar gedaan. Wel hebben studies inzichten opgeleverd over kenmerken van effectieve spellinginstructie en over effecten van leesinstructie op spellingvaardigheid in algemene zin.
Systematische en expliciete spellinginstructie is effectief
Om goed te leren spellen is spellinginstructie nodig. Leerlingen boeken de meeste voortgang in lezen en spellen bij een systematische instructie in de klank-tekenkoppeling. Bij systematische instructie breiden leerlingen stap voor stap de klank-teken-koppelingen uit die ze kunnen maken. Voor het spellen van woorden met open lettergrepen is het daarbij van belang om het onderscheid aan te leren tussen korte en lange klanken.
Om woorden met open lettergrepen goed te leren spellen is ook kennis van spellingregels nodig. Deze kennis kan zowel met impliciete als met expliciete instructie worden aangeleerd. Maar expliciete instructie lijkt in sommige gevallen effectiever, bijvoorbeeld als leerlingen de spellingregel moeten toepassen bij nieuwe woorden. Ze leren dan hoe ze stap voor stap tot de goede spelling kunnen komen. Expliciete instructie lijkt eveneens effectiever dan alleen hoeven te controleren of de juiste spellingwijze is gebruikt.
Technisch leesonderwijs en woordbekendheid bevorderen spellingvaardigheid
Technisch leesonderwijs heeft ook een positief effect op de spellingvaardigheid. De spellingontwikkeling van leerlingen is gebaat bij leesinterventies die zich richten op het fonologisch bewustzijn, fonetische instructie en begrijpend lezen. Daarnaast heeft woordbekendheid bij het spellen van niet-klankzuivere woorden een positief effect op de spellingvaardigheid voor woorden met open lettergrepen. Leerlingen in groep 4 spellen die woorden vaker correct dan leerlingen in groep 3.
Meer weten?
Lees het volledige rapport opgesteld als antwoord op deze vraag, inclusief geraadpleegde bronnen.
Dit antwoord is tot stand gekomen met dank aan Christel Dood (antwoordspecialist), Joyce Gubbels (antwoordspecialist) en Martine Gijsel (kennismakelaar Kennisrotonde).
