Helpt het tweejaarlijks vaststellen van thema’s voor groep 1 en 2 om ontwikkelingsdoelen te behalen?

De overheid heeft kerndoelen vastgesteld, op basis waarvan SLO tussendoelen heeft geformuleerd voor groep 1 en 2. Hierin staat globaal wat de leerkracht in deze groepen moet aanbieden. De school vertaalt de kerndoelen naar ontwikkelingsdoelen en leerlijnen, en stelt de leerinhouden vast.

Thematisch werken biedt kans voor vakkenintegratie

Veel basisscholen werken in de onderbouw met thematisch onderwijs. Dan fungeert een thema als kapstok voor een reeks van leerinhouden. Inhoudelijke concepten, ontleend aan het ‘echte’ leven vormen doorgaans het uitgangspunt voor leeractiviteiten. Een dergelijke werkwijze biedt leerkrachten de mogelijkheid om kennis, woorden, vaardigheden, handelingen, strategieën en gedrag op een geïntegreerde manier aan te bieden, dus vakoverstijgend. Een voordeel hiervan zou zijn dat inhoudelijke integratie van leergebieden beter past bij de complexiteit van de huidige samenleving. Ook zou deze werkwijze betekenisvoller zijn voor leerlingen. Vergelijkend effectonderzoek dat uitwijst of dit inderdaad zo is, ontbreekt echter.

Doelen, inhouden en activiteiten vormen coherent geheel

Wel is er kennis over effectieve werkwijzen van leerkrachten, ook toe te passen op thematisch werken. Zo moet er sprake zijn van een coherent geheel van met elkaar verbonden doelen, inhouden en activiteiten. Dat wil zeggen dat aan de hand van het thema uitdagende en gevarieerde doelen bereikt kunnen worden, gericht op leren en ontwikkelen. Het thema bevat uitnodigende en kennisrijke inhouden en geeft leerkrachten de mogelijkheid om activiteiten in te zetten die de ontwikkeling bevorderen. Deze activiteiten kunnen ook vanuit de leerlingen komen. De leerkracht ondersteunt en begeleidt via intentioneel pedagogisch en didactisch handelen het leren en ontwikkelen van de leerlingen.

Het tweejaarlijkse vaststellen van thema’s bij thematisch werken kan handig zijn

Over de voor- en nadelen van het jaarlijks of tweejaarlijks vaststellen van thema’s is geen onderzoek gevonden. Het is aannemelijk dat het tweejaarlijks vaststellen van thema’s de mogelijkheid geeft om doelen en ontwikkellijnen over een wat langere periode te overzien. De elementen die ertoe doen, kunnen dan wat gemakkelijker gerealiseerd worden. Vooral samenhang aanbrengen tussen en binnen de thema’s lijkt een voordeel.

Doorgaans werken scholen met vijf à zes thema’s per jaar. Bij een tweejaarlijks programma kunnen dan tien tot twaalf thema’s in één keer worden vastgesteld. Het bespaart ook tijd, leerkrachten hoeven dan niet elk jaar opnieuw met elkaar thema’s te kiezen.

Dit antwoord is tot stand gekomen met dank aan Antien Haagsman en Yasamin Modhej (antwoordspecialisten) en Karin Hoogeveen (kennismakelaar Kennisrotonde).