Er bestaat geen genormeerde test die het leesniveau van kinderen die stotteren objectief vast kan stellen. Leerkrachten kunnen breder gerichte methoden met enkele aanpassingen inzetten om zicht te krijgen op hun leesniveau. Ze kunnen bijvoorbeeld mondelinge leestesten afnemen met weinig of geen nadruk op snelheid en deze combineren met stille leestesten. Daarnaast kunnen korte individuele leesgesprekken inzicht geven in leesstrategieën, tempo en tekstbegrip. Door deze informatie zorgvuldig te interpreteren en waar nodig af te stemmen met een logopedist, kunnen leerkrachten het leesniveau beter onderbouwd inschatten.
Niveauverschillen tussen leerlingen bij technisch lezen zijn tijdens de basisschoolperiode erg stabiel. Sterke lezers in groep 3 zijn meestal ook sterke lezers in groep 8. Zwakke lezers worden doorgaans geen sterke lezers. Leerlingen die eerst laag scoren, groeien wel sneller dan kinderen die meteen al hoog presteren. Maar ze halen het verschil meestal niet meer in.
Er zijn aanwijzingen dat laagintelligente leerlingen met (een vermoeden van) een taalontwikkelingsstoornis in staat zijn technisch te leren lezen. Of dat lukt, in de onderbouw van het speciaal onderwijs, is vooral afhankelijk van de kwaliteit en de intensiteit van een gestructureerd onderwijsaanbod in technisch lezen. Elementen die een positieve bijdrage kunnen leveren zijn expliciete en directe instructie door de leerkracht, veel oefen- en leertijd voor de leerlingen, een rijke taalomgeving en een-op-een tutoring.
Geactualiseerd: 10 januari 2024
Gerichte interventies kunnen bij leerlingen van vier tot acht jaar voor een betere leesvaardigheid zorgen. Vooral de didactiek en methoden, de leerkracht en de leeromgeving dragen bij aan het behalen van betere leesprestaties. Maar het precieze effect van (technisch) leesonderwijs is niet duidelijk, want ook kenmerken van leerlingen, hun thuissituatie en de school hebben invloed. Van laaggeletterdheid is feitelijk pas sprake als iemand geen initieel onderwijs meer volgt waar diegene zijn taalvaardigheidsniveau kan verhogen. Mede daardoor is een eenduidig verband tussen (technisch) leesonderwijs en de mate van geletterdheid niet vast te stellen.
Geactualiseerd: 19 februari 2024
Een lesmethode met zingend of zoemend lezen lijkt een positieve impuls te geven aan het leesniveau van leerlingen in groep 3. Daarnaast lijken de eerste onderzoeken aanwijzingen te geven dat kleuters makkelijker tot decoderen komen.
Leerlingen die gedurende hun basisschoolperiode veel tijd besteden aan het lezen, ontwikkelen zich tot goede lezers. Leerlingen die weinig lezen, blijven daarin achter. Voor het bevorderen van voortgezette technische leesvaardigheid - vlot en vloeiend lezen met begrip – zijn hardop lezen en stillezen effectieve aanpakken. Het delen van leeservaringen met medeleerlingen en begeleiding door de leerkracht zijn bij deze leesactiviteiten voorwaarden voor succes.
Het herhaald oefenen van woorden bevordert het leestempo en de accuratesse van de desbetreffende woorden. Zwakke lezers krijgen op die manier sterkere woordrepresentaties. De transfer naar nieuwe woorden is niet vanzelfsprekend. Oefening op woordniveau leidt tot sneller lezen bij een woordleestaak, dan oefening op tekstniveau. Andersom, leerlingen die op tekstniveau oefenen, lezen vervolgens teksten sneller dan leerlingen die losse woorden oefenen. Leesvaardigheid lijkt daarom het meest gebaat bij een combinatie: oefenen op woord- en op tekstniveau.
RALFI is een leesmethodiek voor leerlingen die spellend kunnen lezen, maar langdurig te traag blijven lezen. Om het vloeiend lezen te verbeteren, lezen leerlingen, met ondersteuning, herhaaldelijk een korte motiverende tekst op hoog niveau. Er is nog weinig onderzoek gedaan naar de effecten van RALFI. Maar uit een enkele studie kan voorzichtig worden geconcludeerd dat RALFI de leesvaardigheid van zeer zwakke lezers helpt vergroten. De belangrijkste kenmerken van de aanpak zijn effectief.
Succesvolle interventies voor zwakke lezers richten zich op training van klankbewustzijn, training in lettergrepen, training van leessnelheid, woorden en teksten lezen, en oefenen, veel oefenen. Het is belangrijk dat een vertraagde leesontwikkeling snel wordt gesignaleerd en dat er in het leesonderwijs aandacht is voor differentiatie.
Expliciete en systematische instructie in auditieve analyse en synthese ondersteunt het leren lezen, vooral wanneer het gecombineerd wordt met het oefenen van letter-klankkoppelingen. Zo kan een kind al op jonge leeftijd fonemisch bewustzijn ontwikkelen. Instructie op dat gebied is het effectiefst in de kleuterleeftijd, als voorbereiding op het formele leesonderwijs.