Dit antwoord is geschreven voor 2020. Benieuwd naar de nieuwste inzichten? Stel de vraag opnieuw via Stel je vraag.
Samenwerken aan een groepstaak zorgt voor sociale cohesie: een gemeenschapsgevoel en vertrouwen, wat weer bijdraagt aan motivatie om te leren. Samenwerkend leren wordt vanuit de cognitieve ontwikkelingstheorieën gezien als effectief voor het leren. Het biedt hulp en ondersteuning, vooral voor de minder sterke leerlingen. De resultaten van onderzoek naar de effectiviteit van samenwerkend leren zijn echter niet eenduidig. Dat wil zeggen: samenwerkend leren is niet onder alle omstandigheden en bij alle soorten taken en leerlingen effectief. Zo blijkt dat samenwerken in heterogene groepen vooral effectief is voor minder sterke leerlingen. Samenwerkend leren kán dus een effectieve onderwijsstrategie zijn die de leerprestaties van leerlingen bevordert.
Effectief samenwerkend leren
Om samenwerkend leren effectief te laten zijn, moet de interactie tussen de groepsleden (liefst kleine groepjes van 3-4 jongens en meisjes samen) kwalitatief goed zijn. De leerlingen begrijpen dat ze allemaal verantwoordelijk zijn voor het volbrengen van de taak en ze willen elkaar daarbij helpen en aanmoedigen. Bovendien zorgen ze ervoor dat ieder het eigen deel van de taak uitvoert.
Daarnaast is een belangrijke factor voor het succes dat leerlingen (leren) reflecteren op hun vorderingen en samenwerkrelaties. Dat kan met vragen als: ‘Wat hebben we bereikt, wat moeten we nog bereiken, hoe kunnen we dat doen?’ Goed leren om samen tot de oplossing van een probleem te komen, kan bijvoorbeeld met de Zes denkhoeden van De Bono.
Voorbereiden en ondersteuning bieden
De didactische vormgeving is van groot belang voor de kwaliteit van de interacties en de effectiviteit van samenwerkend leren. Leerkrachten moeten daarom leerlingen voorbereiden op samenwerkend leren, door hen bijvoorbeeld te trainen in sociale vaardigheden voor goed samenwerken. Dat is met name voor jongere kinderen essentieel. Het gaat dan om specifieke sociale vaardigheden, zoals actief naar elkaar luisteren, ideeën uitwisselen, elkaars ideeën constructief becommentariëren, democratische besluitvorming.
Ondersteuning bieden tijdens de samenwerking draagt tevens bij aan een effectievere samenwerking. Die ondersteuning kan bijvoorbeeld bestaan uit individuele feedback op interactie van leerlingen of computer-hulpmiddelen voor specifieke delen van een taak.
Ook de soort taak is belangrijk voor de effectiviteit van samenwerkend leren. Groepstaken die open zijn en waarbij kinderen onderzoekend moeten zijn, waarbij er geen ‘goed antwoord’ is, geven de beste interactie.
Cruciale rol leerkrachten
Leerkrachten moeten dus zorgen voor goede interactieprocessen en een goede voorbereiding van en ondersteuning bij samenwerkend leren. Onderwijsaanbod, instructie, manier van groeperen, en feedback moeten op elkaar afgestemd zijn. Leerkrachten kunnen de interactie bevorderen door voordoen, een mediërende rol te vervullen of uitdagende vragen te stellen. Leerkrachten krijgen de benodigde vaardigheden niet zomaar mee, maar trainingen leveren betere vaardigheden op.
Meer weten?
Lees het volledige rapport als antwoord op deze vraag, inclusief geraadpleegde bronnen.
Dit antwoord is tot stand gekomen met dank aan Yolande Emmelot (Kohnstamm Instituut) en Edith van Eck, kennismakelaar Kennisrotonde.
