Welke principes van het dalton- en freinetonderwijs zijn inzetbaar om volwassenen les te geven?

Het dalton- en het freinetonderwijs komen vooral in het primair onderwijs voor. Deze vormen van traditioneel vernieuwingsonderwijs dagen leerlingen uit op een andere manier te leren. Een manier die beter aansluit bij hun interesses, mogelijkheden en behoeften.

Onderwijsprincipes daltononderwijs

Volgens de Nederlandse Dalton Vereniging is het daltononderwijs gebaseerd op vijf kernwaarden: samenwerking, vrijheid en verantwoordelijkheid, effectiviteit, zelfstandigheid en reflectie.

Lerenden en docenten werken op een gestructureerde en natuurlijke wijze samen. Ze leren van en met elkaar. De lerenden krijgen de vrijheid om keuzes te maken en op een eigen wijze werkzaamheden uit te voeren. Hierbij speelt het leren van ervaringen een belangrijke rol. Ook leren ze verantwoordelijkheid voor hun omgeving en henzelf te dragen.

Een effectieve inzet van menskracht, middelen en tijd staat centraal. Door lerenden een taak te geven die ze zelf plannen en uitvoeren, wordt het onderwijs effectiever. Hierbij is zelfsturing belangrijk. Lerenden denken na over hun gedrag en hun werk, net zoals docenten reflecteren op hun handelen en op de kwaliteit van het onderwijs.

Onderwijsprincipes freinetonderwijs

Het freinetonderwijs heeft een emancipatoir karakter. Lerenden wordt bewust gemaakt dat ze hun samenleving kunnen veranderen. Uitgangspunten zijn onderzoekend en ontdekkend leren en ervaringsgericht werken. De Vereniging voor freinetpedagogie onderscheidt drie principes: ervaringen en leervragen, burgerschapsvorming in de praktijk en leren van anderen.

De ervaringen en leervragen van de lerenden zijn uitgangspunt voor het onderwijs. De lerenden organiseren samen met de docent het klassenleven. Ze leren van ervaringen en kennis van andere lerenden, mensen en culturen. De docent zorgt ervoor dat het geleerde wordt geborgd en zorgt daarnaast voor structuur en diepte.

Overeenkomstige elementen van een leeromgeving

Het dalton- en het freinetonderwijs hanteren hun eigen principes, waarbij in elk geval drie overeenkomstige elementen van een leeromgeving centraal staan: eigen leerroute, praktijkgericht leren en samenwerkend leren. Ondanks dat de impact van beide onderwijsvormen niet direct is aangetoond, kunnen deze elementen van betekenis zijn voor de organisatie van het volwassenenonderwijs.

Eigen leerroute

Door inzet van het VUT-model (voorbereiden, uitvoeren en terugkijken) kan een individuele leerroute voor de deelnemers worden uitgezet. De docent stelt samen met de deelnemers doelen vast en geeft ze directe instructie. Vervolgens gaan de deelnemers in de eigen praktijk aan het werk. Ten slotte kijken ze terug op hun werk, ze reflecteren op wat ze hebben gedaan en wordt hun inzet beloond.

Praktijkgericht leren

Juist de praktijk is van belang bij het leren van volwassenen. Hoe meer mogelijkheden de deelnemers krijgen om het geleerde toe te passen in hun eigen praktijk, hoe beter. Daar doen ze ervaringen op en kunnen ze ontdekkend leren. Werkwijzen die hierbij passen zijn het organiseren van buitenschools taalcontact en begeleiding in de vorm van mentoring of peer support.

Samenwerkend leren

Voor taalleren is interactie belangrijk. Onder meer door samenwerkend leren kunnen volwassenen in groepen sociale en taalvaardigheden aanleren. Hierdoor verbeteren ze hun leerresultaten en mondelinge vaardigheden. Ook de motivatie van deelnemers stijgt.

Meer weten?

Lees het volledige rapport opgesteld als antwoord op deze vraag, inclusief geraadpleegde bronnen.

Dit antwoord is tot stand gekomen met dank aan Maurice de Greef (kennismakelaar Kennisrotonde). Hij heeft hiertoe Patrick Sins (lector) geconsulteerd.