Presteren kinderen beter door 'bewegend leren'?

Met bewegend leren worden fysieke activiteit en leertaken geïntegreerd. Voorbeelden zijn: kinderen zeggen springend de tafels van vermenigvuldiging op, of oefenen dribbelend met de bal de spellingregels. Bewegen en leren gebeurt dus tegelijkertijd, vanuit de veronderstelling dat de beweging het leren bevordert. Bewegend leren is iets anders dan energizers, fysieke activiteiten die dienen als opwarmer voor het leren of als pauzes tussen leeractiviteiten.

Bewegen heeft positief effect op het leren

Meer bewegen op school heeft kleine positieve effecten op de schoolprestaties. Dat geldt ook voor bewegend leren. Met name bij het rekenonderwijs zijn positieve effecten gevonden. Maar er is geen aanwijzing dat de sleutel ligt in integratie tussen beweging en leren, de essentie van bewegend leren. Met energizers kan hetzelfde worden bereikt, als die over een langere periode structureel worden ingezet. Als leerlingen 10 minuten matig tot intensief of 5 minuten intensief bewegen, draagt dit bij aan de concentratie bij het maken van het schoolwerk.

Intensief bewegen tijdens het leren

In Nederlands wetenschappelijk onderzoek zijn positieve effecten gevonden van het programma Fit & Vaardig op school. Het gaat hier om matig tot intensieve bewegingen die gecombineerd worden met automatiserings- en herhalingsopdrachten van taal en rekenen. De resultaten na een interventie van twee jaar laten zien dat leerlingen direct na fysiek actieve taal- en rekenlessen meer taakgericht gedrag vertonen. Ook laten de metingen zien dat fysiek actieve reken- en taallessen de reken- en spellingvaardigheden van leerlingen verbeteren. Op de leesvaardigheid is echter geen effect zichtbaar, noch op executieve functies. De leerlingen die deelgenomen hebben aan Fit & Vaardig presteren na zeven tot negen maanden nog steeds significant beter op rekenen dan de controlegroep. Voor spelling en lezen worden geen significante verschillen gevonden.

Relatie tussen bewegen en schoolprestaties is complex

In een overzichtsstudie van het Mulier Instituut werden geen aanwijzingen gevonden voor een rechtstreekse relatie tussen bewegen en leerprestaties. De invloed op schoolprestaties verloopt vermoedelijk indirect, via effecten op de hersenstructuur, executieve functies, aandacht en concentratie. Beweging kan leiden tot structurele veranderingen in de hersenstructuur, die een positief effect hebben op executieve functies. Beweging waar je goed bij moet nadenken, zoals complexe vormen van beweging, of bewegen in een uitdagende omgeving, heeft meer verbetering tot gevolg dan simpele fysieke activiteit. Eenduidige effecten van bewegen op sociaal gedrag, zelfbeeld en zelfvertrouwen werden niet aangetoond. Ook leert het onderzoek ons niet welk type beweegactiviteiten de beste resultaten opleveren, en hoe lang of hoe intens deze moeten worden uitgevoerd.

Dit antwoord is tot stand gekomen met dank aan Gitta Snijders (antwoordspecialist) en Anne Luc van der Vegt (kennismakelaar Kennisrotonde)