Dit antwoord is geschreven voor 2020. Benieuwd naar de nieuwste inzichten? Stel de vraag opnieuw via Stel je vraag.
Bij het vak natuuronderwijs in het primair onderwijs maken leerlingen kennis met de levende en niet-levende natuur om hen heen. Ze krijgen de ruimte om ontdekkend te leren. De invulling van het vak is aan de scholen. Leerkrachten kunnen zelf bepalen of zij natuurlessen alleen binnen de school of ook buiten de school geven. Voorbeelden van buiten leren zijn veldwerk, excursies en survivaltochten.
Ontdekken en onderzoeken
Van alle vakgebieden wordt natuuronderwijs het vaakst buiten gegeven. Circa twee derde van de leerkrachten heeft tussen 2014 en 2016 aan hun klas natuuronderwijs in de buitenlucht gegeven. Over effecten van buitenschoolse lessen is weinig te zeggen. Wel zijn er aanwijzingen op te tekenen uit buitenlands onderzoek.
Het buiten behandelen van natuurwetenschappelijke lesstof lijkt een positieve invloed te hebben op de leerprestaties van leerlingen. Buitenlessen over een bepaald natuurwetenschappelijk onderwerp, bijvoorbeeld over planten, leiden tot betere prestaties dan wanneer deze kennis in het klaslokaal wordt behandeld. Hierbij is aandacht voor transfer nodig: de leerkracht moet de ervaringen en eventuele lessen buiten de school koppelen aan eerdere instructies over de stof in de klas.
Buiten leren werkt vooral goed wanneer leerlingen in de klas al kennis hebben verworven. Dat helpt hen om buiten de klas gericht de natuur te ontdekken en te onderzoeken. Daarnaast kan buiten leren bij het vak natuuronderwijs – en bij andere vakken – een positief effect hebben op de leermotivatie van leerlingen. Buitenschools onderwijs vinden leerlingen leuk. Ook groepsopdrachten en speelse leeractiviteiten kunnen de motivatie bevorderen. Buiten les krijgen in natuurwetenschap kan eveneens de houding of interesse in het milieu of wetenschap bij leerlingen aanwakkeren.
Sociale competenties en sociale relaties
Buitenschools leren bevordert de sociale competenties en sociale relaties van leerlingen. Het buiten leren, bijvoorbeeld in schooltuintjes, draagt bij aan hun zelfvertrouwen en vertrouwen in relaties met andere leerlingen. Het vergroot het gevoel ergens bij te horen. Bij het buiten leren is er minder controle door de leerkracht en wordt er minder gestructureerd en formeel geleerd. Daardoor ontstaat er meer ruimte voor interactie tussen leerlingen en kunnen zij zelf bepalen met wie ze willen samenwerken. Dit bevordert sociaal gedrag, wat weer een positief effect kan hebben op het sociale gedrag en de sociale cohesie in de klas.
Wanneer zij buiten les krijgen, hebben leerlingen ook letterlijk meer ruimte dan wanneer ze les krijgen in een klaslokaal. Dit kan leiden tot meer fysieke beweging en een betere motorische ontwikkeling bij leerlingen. De hoeveelheid en intensiteit van beweging zijn afhankelijk van hoe de leerkracht de les buiten vormgeeft.
Meer weten?
Lees het volledige rapport opgesteld als antwoord op deze vraag, inclusief geraadpleegde bronnen.
Dit antwoord is tot stand gekomen met dank aan Devorah van den Berg (antwoordspecialist) en Ruud van der Aa (kennismakelaar Kennisrotonde).