Welke pedagogische competenties hebben leraren in po-vo nodig om zich handelingsbekwaam te voelen voor het behandelen van maatschappelijk uitdagende onderwerpen?
Welke pedagogische competenties ervoor zorgen dat een leraar zich handelingsbekwaam voelt om maatschappelijk uitdagende onderwerpen te behandelen, is niet bekend. Wel weten we dat lerarenopleidingen hun studenten hierop voorbereiden door specifieke competenties te stimuleren. Maar wat het effect daarvan is op hun gevoel van handelingsbekwaamheid, weten we niet precies. Uit één Nederlandse studie komen aanwijzingen dat studenten die oefenen met vaardigheden om gevoelige onderwerpen te bespreken, zich handelingsbekwamer voelen.
Je handelingsbekwaam voelen betekent dat je vertrouwen hebt in je eigen vermogen om professioneel te handelen, en heet ook wel self-efficacy. Leraren die zich handelingsbekwaam voelen om in de les een discussie te leiden over een gevoelig onderwerp, geloven dat ze een veilige sfeer kunnen creëren, goede relaties met leerlingen kunnen opbouwen en ervoor kunnen zorgen dat leerlingen elkaars standpunt respecteren. Leraren die daarop vertrouwen, zullen eerder het gesprek aangaan over maatschappelijk uitdagende onderwerpen. Wel kunnen zij zich minder handelingsbekwaam gaan voelen wanneer zij tijdens zulke discussies lastige situaties tegenkomen, bijvoorbeeld als leerlingen emotioneel reageren of de sfeer in de klas onveilig wordt
Wansink, B., Mogutov, M., Damhuis, K., & Bronkhorst, L. (2024). Situationality in discussing controversial topics:(When) does controversial equal difficult?. Journal of Social Science Education, 23(2), 1-36. doi:10.11576/jsse-6754 .
Lerarenopleidingen zetten in op specifieke competenties
Er is geen wetenschappelijk onderzoek gedaan naar de relatie tussen pedagogische competenties van leraren en hoe handelingsbekwaam ze zich voelen om maatschappelijk gevoelige onderwerpen te bespreken. Wel weten we dat lerarenopleidingen studenten op dit thema voorbereiden door ze bewuster te maken, specifieke vaardigheden te stimuleren en emotionele betrokkenheid te versterken (zie kader). Dit blijkt uit twee internationale reviewstudies
Keles, S., & Munthe, E. (2025). A systematic review of research on how initial teacher education prepares teachers for work on discrimination, racism and prejudices in schools. Review of Education, 13, e70030. doi: 10.1002/rev3.70030
Rutten, L., & Buttville, D. (2025). What do we know about teacher education for difficult topics? A systematic review. Oxford Review of Education, doi:10.1080/03054985.2025.2511732 . De studie van Rutten en Buttville
Rutten, L., & Buttville, D. (2025). What do we know about teacher education for difficult topics? A systematic review. Oxford Review of Education, doi:10.1080/03054985.2025.2511732 gaat over lesgeven over maatschappelijke gevoelige onderwerpen in het algemeen en die van Keles en Munthe
Keles, S., & Munthe, E. (2025). A systematic review of research on how initial teacher education prepares teachers for work on discrimination, racism and prejudices in schools. Review of Education, 13, e70030. doi: 10.1002/rev3.70030 specifiek over vooroordelen, discriminatie en racisme. Het meeste onderzoek uit deze reviewstudies komt uit de Verenigde Staten. We weten niet of de uitkomsten ook gelden voor Nederland.
Geraadpleegde bronnen
Wansink, B., Mogutov, M., Damhuis, K., & Bronkhorst, L. (2024). Situationality in discussing controversial topics:(When) does controversial equal difficult?. Journal of Social Science Education, 23(2), 1-36. doi:10.11576/jsse-6754
Keles, S., & Munthe, E. (2025). A systematic review of research on how initial teacher education prepares teachers for work on discrimination, racism and prejudices in schools. Review of Education, 13, e70030. doi: 10.1002/rev3.70030
Rutten, L., & Buttville, D. (2025). What do we know about teacher education for difficult topics? A systematic review. Oxford Review of Education, doi:10.1080/03054985.2025.2511732
Rutten, L., & Buttville, D. (2025). What do we know about teacher education for difficult topics? A systematic review. Oxford Review of Education, doi:10.1080/03054985.2025.2511732
Keles, S., & Munthe, E. (2025). A systematic review of research on how initial teacher education prepares teachers for work on discrimination, racism and prejudices in schools. Review of Education, 13, e70030. doi: 10.1002/rev3.70030
Competenties die lerarenopleidingen stimuleren
De competenties waar studenten aan werken op de lerarenopleiding, delen onderzoekers op in drie categorieën
Keles, S., & Munthe, E. (2025). A systematic review of research on how initial teacher education prepares teachers for work on discrimination, racism and prejudices in schools. Review of Education, 13, e70030. doi: 10.1002/rev3.70030
Rutten, L., & Buttville, D. (2025). What do we know about teacher education for difficult topics? A systematic review. Oxford Review of Education, doi:10.1080/03054985.2025.2511732 :
1. Bewust worden van gevoeligheden. Aankomende leraren krijgen inzicht in hun eigen vooroordelen, overtuigingen en sociaal-economische positie. Ze leren wat structurele ongelijkheid in de samenleving betekent.
2. Werken aan een breed palet van vaardigheden om onderwijs af te stemmen op een specifieke context, zoals:
cultureel responsief lesgeven. Studenten leren om rekening te houden met de verschillende culturele achtergronden van leerlingen.
omgaan met spanningen en conflicten
het curriculum aanpassen, bijvoorbeeld om meerdere perspectieven te laten zien
3. Groeien in emotionele betrokkenheid. Het gaat erom dat studenten gevoelens bewust ervaren, zoals ongemak, schuld of empathie. En dat ze reflecteren op dilemma’s die ze tegenkomen. Dit helpt hen om diepgaander begrip te ontwikkelen van verschillende perspectieven op een onderwerp. Ook kunnen ze zich zo beter inleven in de emoties en gedachten van anderen, vooral minderheidsgroepen.
Geraadpleegde bronnen
Keles, S., & Munthe, E. (2025). A systematic review of research on how initial teacher education prepares teachers for work on discrimination, racism and prejudices in schools. Review of Education, 13, e70030. doi: 10.1002/rev3.70030
Rutten, L., & Buttville, D. (2025). What do we know about teacher education for difficult topics? A systematic review. Oxford Review of Education, doi:10.1080/03054985.2025.2511732
Studenten ontwikkelen deze competenties tijdens hun opleiding, blijkt uit de reviewstudies. Maar of dat ook invloed heeft op hoe handelingsbekwaam ze zich voelen om maatschappelijk gevoelige onderwerpen te bespreken, is niet onderzocht.
Nederlands praktijkvoorbeeld: historisch gevoelige onderwerpen bespreken
Uit een kleine Nederlandse studie komen aanwijzingen dat oefenen met vaardigheden om gevoelige onderwerpen te bespreken, aankomende leraren helpt om zich handelingsbekwamer te voelen. Na een training waarin studenten leerden om samen met leerlingen historisch gevoelige erfgoedobjecten te verkennen, voelden zij zich na afloop handelingsbekwamer dan daarvoor
Logtenberg, A., Savenije, G., de Bruijn, P., Epping, T., & Goijens, G. (2024). Teaching sensitive topics: Training history teachers in collaboration with the museum. Historical Encounters, 11(1), 43-59. doi:10.52289/hej11.104 . De erfgoedobjecten gingen bijvoorbeeld over het slavernijverleden en de Tweede Wereldoorlog. Tijdens de training oefenden deelnemers om de dynamiek en verschillende perspectieven van zulke onderwerpen met leerlingen te onderzoeken. Na afloop vulden 29 studenten een vragenlijst in, en observeerden de onderzoekers lessen van drie van hen.
De studenten gaven aan dat ze zich na de training handelingsbekwamer voelden dankzij de praktische tips om passende activiteiten te ontwerpen, bijvoorbeeld voor een bepaalde leeftijdsgroep of context. Het werkte volgens hen ook goed dat zij didactische formats konden gebruiken om samen met leerlingen verschillende perspectieven te verkennen.
Kennismakelaar: Hester Radstake
Antwoordspecialist: Yasamin Modhej
Referentie: Kennisrotonde. (2025). Welke pedagogische competenties hebben leraren in po-vo nodig om zich handelingsbekwaam te voelen voor het behandelen van maatschappelijk uitdagende onderwerpen?(KR.2837)
Geraadpleegde bronnen
Logtenberg, A., Savenije, G., de Bruijn, P., Epping, T., & Goijens, G. (2024). Teaching sensitive topics: Training history teachers in collaboration with the museum. Historical Encounters, 11(1), 43-59. doi:10.52289/hej11.104
Keles, S., & Munthe, E. (2025). A systematic review of research on how initial teacher education prepares teachers for work on discrimination, racism and prejudices in schools. Review of Education, 13, e70030. doi: 10.1002/rev3.70030
Logtenberg, A., Savenije, G., de Bruijn, P., Epping, T., & Goijens, G. (2024). Teaching sensitive topics: Training history teachers in collaboration with the museum. Historical Encounters, 11(1), 43-59. doi:10.52289/hej11.104
Rutten, L., & Buttville, D. (2025). What do we know about teacher education for difficult topics? A systematic review. Oxford Review of Education, doi:10.1080/03054985.2025.2511732
Wansink, B., Mogutov, M., Damhuis, K., & Bronkhorst, L. (2024). Situationality in discussing controversial topics:(When) does controversial equal difficult?. Journal of Social Science Education, 23(2), 1-36. doi:10.11576/jsse-6754