Creatieve vakken kunnen bijdragen aan meer empathie bij leerlingen. Bij muziek leren leerlingen emoties herkennen, begrijpen en zelf muzikaal uiten. Vooral muziekonderwijs met aandacht voor expressie, cultuur en therapeutische technieken lijkt effectief. Dansonderwijs kan bijdragen aan zowel empathie als tolerantie. Er zijn ook aanwijzingen dat drama empathie kan vergroten, maar hiernaar is minder onderzoek gedaan.
Het is aannemelijk dat alle leerlingen beter presteren op taken waarbij ze steunkaarten gebruiken. Maar om beter te leren lijkt het juist niet effectief om steunkaarten aan alle leerlingen te geven. Steunkaarten zijn waarschijnlijk vooral effectief als je ze inzet als tijdelijke ondersteuning. Je bouwt het gebruik van steunkaarten weer stapsgewijs af zodra leerlingen ze minder of niet meer nodig hebben. Dit blijkt uit onderzoek naar de effecten van hulpmiddelen zoals steunkaarten in het algemeen. Specifiek voor leren lezen en schrijven in groep 3 is dit niet onderzocht.
Begrijpend lezen is een complexe vaardigheid. Verschillende toetsen meten verschillende aspecten ervan. Open opdrachten, observaties en hardop denken bieden het beste inzicht in het leesproces van leerlingen. Meerkeuzevragen zijn minder geschikt voor formatief toetsen, omdat ze vooral een beeld geven van wat leerlingen weten van een tekst na het lezen, en minder van het leesproces. Voor het leesonderwijs is het belangrijk dat een toets een beter beeld van (deel)vaardigheden van leerlingen geeft, en leerkrachten ondersteunt om leerlingen instructie op maat te geven.
Een rekenrijke leeromgeving kan zorgen voor meer motivatie, waardering én betere leerresultaten voor rekenen en wiskunde. Maar dat lukt alleen onder bepaalde voorwaarden. De leraar moet voldoende kennis hebben over rekenrijke omgevingen en het proces goed kunnen begeleiden. Van leerlingen vraagt het een open houding en actieve deelname aan de les. Tot slot moet een rekenrijke leeromgeving aansluiten bij het curriculum en het dagelijks leven van de leerlingen.
Vlot en leesbaar kunnen schrijven met de hand is een belangrijke vaardigheid. Leerlingen oefenen deze vaardigheid in de bovenbouw van het po nauwelijks meer, terwijl dat dan juist heel effectief is. Er zijn verschillende schrijfoefeningen die helpen om vlotter en leesbaarder te leren schrijven. Het is effectief om schrijfoefeningen geregeld te herhalen, doelen te stellen en feedback te geven. Wanneer het schrijftempo van een leerling toch achterblijft, dan helpt het om schrijfoefeningen aan te passen aan de behoeftes van deze individuele leerling.
Empirisch onderzoek naar de wijze waarop schoolbesturen bijdragen aan evidence-informed werken is nauwelijks beschikbaar. Het is wel bekend dat leraren en directies behoefte hebben aan bestuurlijke steun om evidence-informed te kunnen werken. Een gezamenlijke visie op evidence-informed werken is daarbij belangrijk. Daarnaast zijn tijd, faciliteiten, scholing en samenwerking met andere scholen ondersteunend.
Welke pedagogische competenties ervoor zorgen dat een leraar zich handelingsbekwaam voelt om maatschappelijk uitdagende onderwerpen te behandelen, is niet bekend. Wel weten we dat lerarenopleidingen hun studenten hierop voorbereiden door specifieke competenties te stimuleren. Maar wat het effect daarvan is op hun gevoel van handelingsbekwaamheid, weten we niet precies. Uit één Nederlandse studie komen aanwijzingen dat studenten die oefenen met vaardigheden om gevoelige onderwerpen te bespreken, zich handelingsbekwamer voelen.
Spelenderwijs voorbeeldgedrag laten zien, sociaal samenspel tussen leerlingen stimuleren en passend gedrag bekrachtigen ondersteunt de sociaal-emotionele ontwikkeling van zeer moeilijk lerende leerlingen. Ook ouders en verzorgers betrekken helpt deze leerlingen om thuis verder te oefenen met hun sociaal-emotionele ontwikkeling.
Prentenboeken voorlezen aan kleuters heeft een licht positief effect op hun reken-wiskundig begrip, blijkt uit onderzoek. Vooral als de kleuters ook reken-wiskundige activiteiten uitvoeren die te maken hebben met het gekozen boek. Voorlezen is dus een leuke én zinvolle manier om te communiceren over rekenen-wiskunde. Het gaat hierbij om prentenboeken met bedoelde en onbedoelde reken-wiskundige elementen in tekeningen of beschrijvingen van situaties.
Verschillende groepsindelingen hebben voor- en nadelen voor het sociaal-emotioneel welbevinden van leerlingen op de basisschool. Homogene groepen, met leerlingen van hetzelfde niveau, kunnen het zelfvertrouwen van zwakkere leerlingen aantasten. Maar ze kunnen ook zorgen voor sterke vriendschappen. Heterogene groepen, met leerlingen van dezelfde leeftijd, stimuleren sociale cohesie en diversiteit, maar sluiten soms minder goed aan op individuele leerbehoeften. En als de verschillen té groot zijn kan dat negatief uitpakken voor de onderlinge relaties. Met wisselende groepen kunnen leerkrachten het beste van beide werelden combineren.