Is expliciete, geïsoleerde grammatica-instructie effectiever voor de ontwikkeling van grammaticale vaardigheden van jonge NT2-leerders dan impliciet leren?

Impliciet leren speelt een grote rol bij de taalontwikkeling van jonge kinderen. Dit geldt voor de eerste taal en voor tweede talen. Kinderen krijgen bijvoorbeeld nieuwe woorden en zinsconstructies onder de knie, doordat ze deze horen in voorleesboeken of gesprekken (bv. Kennisrotonde, 2022) Kennisrotonde. (2022). Wat is het effect van interactief voorlezen op de peuterspeelzaal op de taal-en denkontwikkeling van peuters? (KR. 1548)
. Daarnaast kun je als leerkracht of logopedist geïsoleerde instructie geven. Denk aan een les gericht op specifieke zinsconstructies, waarbij je de grammaticale regels expliciet aan de leerlingen uitlegt. 

Expliciete grammatica-instructie nog niet goed onderzocht

Expliciete instructie kan effectief zijn voor de taalontwikkeling van kleuters. Maar voor grammaticale vaardigheden is dit nog niet zo goed in kaart gebracht als voor andere taaldomeinen, zoals woordenschat en morfologisch bewustzijn (Spit et al., 2022; Spit, S., Andringa, S., Rispens, J., & Aboh, E. O. (2022). The effect of explicit instruction on implicit and explicit linguistic knowledge in kindergartners. Language Learning and Development, 18(2), 201-228. https://doi.org/10.1080/15475441.2021.1941968
 Ke & Zhang, 2021) Ke, S., & Zhang, D. (2021). Morphological instruction and reading development in young L2 readers: A scoping review of causal relationships. Studies in Second Language Learning and Teaching, 11(3), 331-350. https://doi.org/10.14746/ssllt.2021.11.3.2
. Er zijn wel aanwijzingen dat kleuters grammaticale regels kunnen leren met expliciete instructie (bv. Delage et al., 2025; Delage, H., Stanford, E., Garnier, P., Oriol, E., & Morin, E. (2025). The efficiency of an explicit approach to improve complex syntax in French-speaking children with developmental language disorder: A pilot study. Child Language Teaching and Therapy, 41(1), 66-85. https://doi.org/10.1177/02656590241308793
 Finestack et al., 2020) Finestack, L., Engman, J., Huang, T., Bangert, K. J., & Bader, K. (2020). Evaluation of a combined explicit–implicit approach to teach grammatical forms to children with grammatical weaknesses. American journal of speech-language pathology, 29(1), 63-79. https://doi.org/10.1044/2019_AJSLP-19-0056
. Dit is voornamelijk onderzocht in sterk gecontroleerde experimenten en minder in een natuurlijke (school)omgeving. In deze experimenten wordt vaak gebruikgemaakt van een zogenoemde kunsttaal: een verzonnen taal met niet-bestaande woorden en eigen grammaticale regels (bv. Lichtman, 2016; Lichtman, K. (2016). Age and learning environment: Are children implicit second language learners?. Journal of Child Language, 43(3), 707-730. https://doi.org/10.1017/S0305000915000598
 Spit et al., 2022) Spit, S., Andringa, S., Rispens, J., & Aboh, E. O. (2022). The effect of explicit instruction on implicit and explicit linguistic knowledge in kindergartners. Language Learning and Development, 18(2), 201-228. https://doi.org/10.1080/15475441.2021.1941968
. Door (eentalige) kinderen een stukje van deze taal te leren, wordt het proces van een tweede taal leren onderzocht. Zo kregen vijf- tot zevenjarige kinderen in onderzoek van Lichtman (2016) Lichtman, K. (2016). Age and learning environment: Are children implicit second language learners?. Journal of Child Language, 43(3), 707-730. https://doi.org/10.1017/S0305000915000598
 zinnen te horen uit een kunsttaal. Hierin was po een vrouwelijk lidwoord en ka een mannelijk lidwoord. Bij de zinnen kregen ze plaatjes te zien die de betekenis uitbeeldden, zoals een plaatje van een meisje bij zinnen met po. Ook kregen de kinderen expliciete instructie waarin het verschil tussen po en ka werd uitgelegd. Uit verschillende taken bleek dat de kinderen deze regel na expliciete instructie goed konden toepassen bij zowel spraak als begrip.

Onduidelijk of expliciete grammatica-instructie effectiever is dan impliciet leren

Of expliciete, geïsoleerde grammatica-instructie daadwerkelijk effectiever is voor de taalontwikkeling van jonge NT2-leerders dan (alleen) impliciet leren, is niet duidelijk. Onderzoek waarin deze twee vormen direct vergeleken worden, is schaars en laat niet altijd duidelijke verschillen zien. Zo voerden Spit en collega’s (2022) Spit, S., Andringa, S., Rispens, J., & Aboh, E. O. (2022). The effect of explicit instruction on implicit and explicit linguistic knowledge in kindergartners. Language Learning and Development, 18(2), 201-228. https://doi.org/10.1080/15475441.2021.1941968
 een vergelijkbaar onderzoek met een kunsttaal uit als Lichtman (2016) Lichtman, K. (2016). Age and learning environment: Are children implicit second language learners?. Journal of Child Language, 43(3), 707-730. https://doi.org/10.1017/S0305000915000598
, maar vonden ze geen duidelijk effect van expliciete instructie. Kleuters die expliciete instructie hadden gekregen in de gebruikte kunsttaal, waarin het woordje pli het meervoud aangaf, presteerden niet beter op een begripstaak dan kleuters die alleen impliciet aan de kunsttaal waren blootgesteld. Ook op de langere termijn was er geen duidelijk verschil tussen de groepen (Spit, 2022) Spit, S. B. (2022). Awareness and instruction when kindergarteners acquire grammar [Proefschrift, Universiteit van Amsterdam]. LOT.
.

Verschil tussen kennis hebben en vaardigheden toepassen

Er zijn aanwijzingen dat expliciete grammatica-instructie aan kleuters wel bijdraagt aan hun kennis of begrip van grammaticale regels, maar niet aan hun vaardigheden om deze regels correct toe te passen. In het kunsttaalonderzoek van Spit en collega’s (2022) Spit, S., Andringa, S., Rispens, J., & Aboh, E. O. (2022). The effect of explicit instruction on implicit and explicit linguistic knowledge in kindergartners. Language Learning and Development, 18(2), 201-228. https://doi.org/10.1080/15475441.2021.1941968
 was er namelijk geen duidelijk effect op de prestaties van kinderen die expliciete grammatica-instructie hadden gekregen. Uit de oogbewegingen van deze kinderen tijdens het kijken naar plaatjes met en zonder meervoud bleek volgens de onderzoekers wel dat ze onbewuste kennis van de meervoudsregels hadden opgedaan. Alleen konden ze deze nog niet goed toepassen. 

In een vervolgonderzoek van Lichtman (2021) Lichtman, K. (2021). What about fluency? Implicit vs. explicit training affects artificial mini-language production. Applied Linguistics, 42(4), 668-691. https://doi.org/10.1093/applin/amaa054
 met dezelfde kunsttaal, maakten kinderen zelf zinnen in deze kunsttaal. Kinderen die expliciete grammatica-instructie hadden gekregen bleken minder vloeiend te spreken dan kinderen die alleen impliciet de taal hadden geleerd. Een mogelijke verklaring volgens Lichtman is dat zij meer aandacht besteedden aan de grammaticale regels. Maar net als in het onderzoek van Spit en collega’s (2022) Spit, S., Andringa, S., Rispens, J., & Aboh, E. O. (2022). The effect of explicit instruction on implicit and explicit linguistic knowledge in kindergartners. Language Learning and Development, 18(2), 201-228. https://doi.org/10.1080/15475441.2021.1941968
 konden ze deze nog niet beter toepassen dan de andere kinderen, aangezien beide groepen evenveel fouten maakten. 

Ervaring met expliciete instructie speelt mogelijk een rol 

De ervaring van tweedetaalleerders kan ook nog een rol spelen. Op basis van onderzoek naar expliciet en impliciet leren bij volwassenen en kinderen suggereert Lichtman (2016) Lichtman, K. (2016). Age and learning environment: Are children implicit second language learners?. Journal of Child Language, 43(3), 707-730. https://doi.org/10.1017/S0305000915000598
 dat expliciet leren voor volwassen tweedetaalleerders vaak beter werkt, omdat zij hiermee meer bekend zijn dan jonge kinderen (zie ook Spit et al., 2022) Spit, S., Andringa, S., Rispens, J., & Aboh, E. O. (2022). The effect of explicit instruction on implicit and explicit linguistic knowledge in kindergartners. Language Learning and Development, 18(2), 201-228. https://doi.org/10.1080/15475441.2021.1941968
. Dit geldt mogelijk niet alleen voor kleuters: ook onderzoek waarin volwassenen worden vergeleken met kinderen tussen de negen en elf jaar oud, benadrukt de rol van ervaring met expliciete instructie bij een tweede taal leren (Kasprowicz et al., 2022) Kasprowicz, R., Roehr-Brackin, K., & Macrory, G. (2022). Metalinguistic awareness in early foreign language learning. In K. McManus & M. S. Schmidt (Reds.), How Special are Early Birds? Foreign Language Teaching and Learning (pp. 93-117). Language Science Press.
. Maar ook hiernaar is nog niet voldoende onderzoek gedaan.

Kennismakelaar: Elly Koutamanis 

Referentie: Kennisrotonde. (2026). Is expliciete, geïsoleerde grammatica-instructie effectiever voor de ontwikkeling van grammaticale vaardigheden van jonge NT2-leerders dan impliciet leren? (KR. 2866)