Dit antwoord is geschreven voor 2020. Benieuwd naar de nieuwste inzichten? Stel de vraag opnieuw via Stel je vraag.
Dankzij executieve functies in ons brein zijn we in staat taken te organiseren, de aandacht te richten op één taak en impulsen onder controle te houden. Executieve functies zijn, net als intelligentie, essentieel voor het schoolse leren. Er zijn vier executieve functies:
1) het werkgeheugen: informatie vasthouden, de informatie gebruiken ter bepaling van gedrag;
2) planningsvaardigheden: stappenplan maken voor een taak, overzien hoeveel tijd deeltaken vragen;
3) vermogen tot responsinhibitie: impulsbeheersing en weloverwogen niet passend gedrag vermijden;
4) cognitieve flexibiliteit: snel en flexibel gedrag aanpassen aan een veranderende situatie.
Kinderen met ADHD, autisme of specifieke leerstoornissen hebben vaak minder goed ontwikkelde executieve functies. Bij kinderen met ADHD zijn dat vooral werkgeheugen, responsinhibitie en cognitieve flexibiliteit. Ook bij kinderen met autisme of ASS zijn sommige executieve functies minder goed ontwikkeld, zoals planningsvaardigheden, werkgeheugen en cognitieve flexibiliteit.
ADHD en autisme worden ook geassocieerd met problemen op het gebied van sociale competentie. Maar over de invloed van digitaal lesmateriaal op sociale competenties is weinig bekend. Wel zijn er vermoedens dat de invloed op sociale competenties via de executieve functies zou kunnen verlopen.
Digitaal lesmateriaal, ADHD en autisme
Digitaal lesmateriaal biedt voordelen voor kinderen met ADHD of ASS. Het materiaal helpt hen om te gaan met minder goed ontwikkelde executieve functies, met name responsinhibitie en planningsvaardigheden. Uit onderzoek blijkt dat kinderen met ADHD die op de computer spelen of werken, beter in staat zijn hun aandacht bij de taak te houden en minder impulsief zijn. De computer biedt een sterke prikkel, waardoor andere prikkels minder afleidend zijn; dat kan helpen bij responsinhibitie. Zowel leerlingen met ADHD als ASS kunnen hier baat bij hebben. Hetzelfde geldt voor de voorspelbaarheid van educatieve software. De planning en volgorde van taken ligt er in vast. Dat ontlast de planningsvaardigheden van kinderen met ADHD en ASS.
Game-elementen in educatieve software (gamification) hebben een positieve invloed op de motivatie van leerlingen met gedragsproblemen, zoals kinderen met ADHD. We kunnen echter niet stellen dat leerlingen hierdoor hun executieve functies kunnen trainen. Daarvoor zijn specifieke trainingsprogramma’s ontwikkeld, zoals Cogmed en Braingame Brian. Bij de laatste speelt gamification een rol.
Trainen van executieve functies
Cogmed is een gecomputeriseerde training van het werkgeheugen, voor kinderen met ADHD. De training bestaat uit visuo-spatiële werkgeheugentaken en verbale taken.
Gamification helpt ook het trainen van executieve functies. Voor kinderen met ADHD is het motiverend als ze onmiddellijke en frequente terugkoppeling krijgen tijdens een taak. Games bieden deze mogelijk bij uitstek. Op basis van dit inzicht is Braingame Brian ontwikkeld. Behalve dat Braingame Brian is ingebed in een computergame, is het gericht op drie executieve functies: werkgeheugen, responsinhibitie en cognitieve flexibiliteit.
Cogmed en Braingame Brian zijn voor kinderen met ADHD effectief op de korte en middellange termijn en hebben effect op executieve functies. Of de sociale vaardigheden van de kinderen bij de trainingen gebaat zijn, is niet onderzocht. Voor kinderen met ASS is de effectiviteit niet aangetoond.
Meer weten?
Lees het volledige rapport opgesteld als antwoord op deze vraag, inclusief geraadpleegde bronnen.
Dit antwoord is tot stand gekomen met dank aan Anne Luc van der Vegt (kennismakelaar Kennisrotonde).
