Hoe kan een leerkracht leerlingen uit de middenbouw stimuleren om ook buiten school te leren en hoe valt dat leren te verbinden met het formele leren?

Het formele leren gebeurt op school; het is gestructureerd en gericht op het behalen van een diploma. Daartegenover staat het informele leren. Dit kan op elk moment overal plaatsvinden en is vaak spontaan, niet-doelgericht en ongestructureerd.

De leerkracht vervult de functie van tussenpersoon

Om buitenschools leren te stimuleren, vervullen leerkrachten de functie van tussenpersoon. Zij moeten een verbinding tot stand te brengen tussen schools en buitenschools leren. Effectieve begeleiding bestaat vooral uit het structureren van activiteiten en het stimuleren van sociale interacties. De leerkrachten kunnen tijdens de activiteiten suggesties doen, een korte uitleg of aanwijzingen geven aan leerlingen.

Leerkrachten kunnen de rol van tussenpersoon op verschillende manieren invullen. Een daarvan is door het informele leren de school binnen te halen. Andere manieren zijn aansluiten bij educatieve activiteiten van andere instellingen of die zelf organiseren buiten school.

Het buitenschoolse leren de school inhalen

Een manier om een brug te slaan tussen verschillende vormen van leren is op school meer aan te sluiten bij wat leerlingen zelf graag leren. Door bijvoorbeeld bij muziek iets doen met de laatste hits en bij wereldoriëntatie met sociale media, haalt de leerkracht buitenschools leren in de school. Het achterliggende doel hiervan is het vergroten van de motivatie van de leerlingen.

Leerkrachten kunnen de motivatie voor het leren vergroten, door meer aan te sluiten bij hobby’s en interesses van de leerlingen. In de beleving van de leerlingen ligt het accent dan minder op wat ze moeten leren en meer op wat ze willen leren. Deze strategie mag echter niet leiden tot het ‘opleuken’ van het onderwijs.

Aansluiten bij buitenschoolse activiteiten

Een andere manier is om aan te sluiten bij educatieve activiteiten elders. Leerkrachten werken samen met de instellingen die deze activiteiten organiseren, zoals sportverenigingen en culturele instellingen. Dat kan goed bij de verlengde-schooldag- of brede-schoolactiviteiten. In hoeverre deze activiteiten effectief zijn om het leren buiten school te stimuleren, is niet zo duidelijk. En de belangrijkste reden voor veel leerlingen om deel te nemen, is omdat ze dit toch al doen in hun vrije tijd.

Educatieve activiteiten buiten school zelf organiseren

De school kan ook educatieve activiteiten buiten school zelf organiseren. Een bekend voorbeeld is de excursie. Leerlingen brengen een bezoek aan bijvoorbeeld een dierentuin of een bedrijf. Daarnaast kan de leerkracht leerlingen opdrachten geven die ze buiten school uitvoeren, zoals het afnemen van interviews over een onderwerp dat op school wordt behandeld.

Dit soort activiteiten is vooral aantrekkelijk en motiverend voor leerlingen als het leren verschilt van het leren op school. Het is dan wel wenselijk dat de activiteiten hun minder formele karakter behouden. Anders bestaat het risico dat het buitenschoolse leren ‘verschoolst’.

Dit antwoord is tot stand gekomen met dank aan Marloes van Willegen-Brinksma (antwoordspecialist) en Anne Luc van der Vegt (kennismakelaar Kennisrotonde).