Leerlingen met extra ondersteuningsbehoeften tijdig ondersteunen kan (ergere) problemen voorkomen. Het is echter onduidelijk in welke onderwijsomgeving deze ondersteuning het beste geboden kan worden. Voor leerprestaties en socialisatie lijkt regulier onderwijs voordelen te hebben, maar voor zelfbeeld juist speciaal onderwijs. Over de timing van de verwijzing laat onderzoek wisselende resultaten zien. Amerikaans onderzoek laat zien dat leerprestaties beter zijn als leerlingen vroeger worden verwezen. Terwijl Nederlands onderzoek aantoont dat leerlingen bij latere verwijzing beter scoren op gedrag en werkhouding en ‘hogere’ schooladviezen krijgen.
Basisschoolleerlingen op (kleine) dorpsscholen hebben vaker te maken met pesten dan leerlingen op stadsscholen. Doordat leerlingen op dorpsscholen afhankelijker zijn van hun schoolreputatie, ervaren zij vaak meer stress van pesten. Uit onderzoek wordt niet duidelijk of leerlingen op (kleine) dorpsscholen zich daar minder veilig voelen. Ook is niet zeker of deze leerlingen vaker last hebben van gedragsproblemen en mentale gezondheidsproblemen.
Geactualiseerd: 26 augustus 2024
De Alfabetcode is een methode om kinderen te leren lezen en schrijven. Voor de effectiviteit van een aantal kenmerken van deze aanpak is wetenschappelijke evidentie voor zowel de lees- als spellingvaardigheid. Het gaat om het systematisch bevorderen van het fonemisch bewustzijn, uitgaan van de klankstructuur en zelf schrijven van letters. Voor één van de belangrijkste uitgangspunten - leerlingen eerst leren schrijven en dan pas leren lezen - ontbreekt wetenschappelijk bewijs.
Directe individuele feedback tijdens het maken van een opdracht is effectief om leerlingen kennis en vaardigheden aan te leren. Een leerkracht kan echter telkens maar één leerling feedback geven. Digitale tutors zorgen voor gelijktijdige directe individuele feedback voor alle leerlingen. Als digitale tutors adaptief reageren op elke stap die een leerling neemt in een opdracht werken ze even goed of beter dan feedback in klassikale omgevingen. Dit geldt voor afgebakende en goed gestructureerde kennis- en vaardigheidsdomeinen.
De attitude van leraren, hun kennis en ervaring en inschatting van de ondersteuningsbehoefte van leerlingen zijn van invloed op verwijsgedrag naar het speciaal onderwijs. Leerkrachten die positief zijn over inclusief onderwijs, die faciliteiten krijgen en steun van collega’s, spannen zich meer in om zulke leerlingen op de reguliere basisschool te houden. Het is niet te zeggen of dit ook leidt tot minder verwijzingen. Daar hebben leerlingkenmerken, de klassensamenstelling en de schoolgrootte namelijk ook invloed op.
Toetsen die in eerste instantie summatief zijn ingezet, kunnen vervolgens ook prima een formatief vervolg krijgen. Het maken van (oefen)toetsen blijkt de prestaties van vo-leerlingen op een latere toets te kunnen verbeteren. Verder kan het in groepjes nabespreken van een toets een positief effect hebben op de prestaties van vo-leerlingen op een latere vergelijkbare toets. Ook analyse van toetsvragen als huiswerkopdracht blijkt een effectief middel om studenten beter te laten presteren op een latere vergelijkbare toets.
In het algemeen geldt dat extra lestijd die wordt besteed aan rekenen en taal in het basisonderwijs bijdraagt aan de verbetering van de leerprestaties voor die vakken. Dat geldt ook voor extra lestijd in de vorm van leertijduitbreiding, dus wanneer het niet ten koste gaat van andere vakken. Voor leerlingen met een niet-westerse migratieachtergrond lijkt er geen positief effect van extra lestijd op hun leesniveau.
Er zijn aanwijzingen dat lockdowns negatieve effecten hebben gehad op de ontwikkeling van executieve functies bij jonge kinderen. Het gaat om functies als werkgeheugen, respons-inhibitie, flexibiliteit, aandacht vasthouden en zelfregulatie. Het beeld is wel wisselend: de negatieve effecten worden niet altijd in dezelfde mate of voor dezelfde executieve functies gevonden. Meer stress in gezinnen in lockdowntijd en het ontstaan van ongezonde gewoonten zoals meer beeldschermgebruik hebben ook een negatief effect gehad.
Challenges en design thinking zijn relatief nieuwe manieren om onderzoekend en ontwerpend te leren. Omdat er weinig effectonderzoek beschikbaar is, is niet goed te zeggen of mbo-studenten er daadwerkelijk meer kennis en vaardigheden door opdoen. Wat betreft onderzoekend leren in het algemeen, is het belangrijk dat docenten rekening houden met kenmerken van studenten en waar nodig directe instructie inzetten in de context van onderzoekend leren.
Er is geen onderzoek gevonden naar effecten van feedback vragen door een leerkracht aan leerlingen en deze feedback vervolgens benutten om het pedagogisch-didactisch klasklimaat te verbeteren.