Leesfouten bij NT2-leerlingen komen niet altijd door een probleem met technisch lezen. Oorzaak kan ook een verkeerde uitspraak zijn of een beperkte woordenschat in de tweede taal. Om de oorzaak van leesfouten te achterhalen dienen leraren deze goed te analyseren met de leerling. Het kan ook helpen om pseudowoorden op te nemen in de leestoets. Gebruik bij de beoordeling liefst passende referentiegroepen. Leraren hoeven niet te wachten met leestoetsen tot leerlingen de tweede taal voldoende spreken. Ook hoeven ze leestoetsen niet in de eerste taal af te nemen.
Het is aannemelijk dat alle leerlingen beter presteren op taken waarbij ze steunkaarten gebruiken. Maar om beter te leren lijkt het juist niet effectief om steunkaarten aan alle leerlingen te geven. Steunkaarten zijn waarschijnlijk vooral effectief als je ze inzet als tijdelijke ondersteuning. Je bouwt het gebruik van steunkaarten weer stapsgewijs af zodra leerlingen ze minder of niet meer nodig hebben. Dit blijkt uit onderzoek naar de effecten van hulpmiddelen zoals steunkaarten in het algemeen. Specifiek voor leren lezen en schrijven in groep 3 is dit niet onderzocht.
Kleuters kunnen kennismaken met zowel hoofdletters als kleine letters wanneer zij voor het eerst leren welke klank bij welke letter hoort (de klank-tekenkoppeling). Het is vaak handig om met de hoofdletter te beginnen. Die is namelijk gemakkelijker te leren. De kleine letter kun je tegelijkertijd of daarna aanbieden. Zo ontdekken kinderen dat verschillende lettervormen bij dezelfde klank horen. Kennis van hoofdletters helpt hen ook om deze ‘nieuwe’ vormen (kleine letters) aan de juiste klank te koppelen. Uiteindelijk is kennis van kleine letters nodig om te leren lezen. Woorden en teksten lees je namelijk sneller in kleine letters dan in hoofdletters.
Vlot en leesbaar kunnen schrijven met de hand is een belangrijke vaardigheid. Leerlingen oefenen deze vaardigheid in de bovenbouw van het po nauwelijks meer, terwijl dat dan juist heel effectief is. Er zijn verschillende schrijfoefeningen die helpen om vlotter en leesbaarder te leren schrijven. Het is effectief om schrijfoefeningen geregeld te herhalen, doelen te stellen en feedback te geven. Wanneer het schrijftempo van een leerling toch achterblijft, dan helpt het om schrijfoefeningen aan te passen aan de behoeftes van deze individuele leerling.
Voor de kennisontwikkeling van leerlingen is het belangrijk dat je als vakdocent inzicht hebt in de woordenschat van leerlingen en eventuele hiaten signaleert. Welke specifieke aanpakken daarvoor geschikt zijn, is uit onderzoek niet bekend. Wel zijn er aanknopingspunten uit studies naar woordenschattoetsing en woordenschatontwikkeling.
Het lijkt effectiever om leerlingen in de beginfase van het letteronderwijs, meerdere letters per week aan te bieden. Kinderen die in een hoger tempo letters leren, presteren beter op letterkennis, woordlezen en spelling. Doordat zij het alfabet in een relatief korte periode doorlopen, ontstaat er meer ruimte voor herhaling – cruciaal om letters te onthouden.
Programma’s om ouders met hun kinderen te laten oefenen met taal zijn effectiever als ze een duidelijke focus hebben en aansluiten bij de kenmerken en routines van gezinnen. Zo zijn taal- en spelactiviteiten voor laagopgeleide ouders vaak effectiever dan voorleesactiviteiten. In de communicatie met ouders doen pedagogisch professionals er goed aan een positieve, onbevooroordeelde houding aan te nemen en gerichte adviezen te geven. Dit vergroot de betrokkenheid van ouders en zorgt ervoor dat ze zich competenter voelen.
Of kinderen die leren lezen in hun eerste taal baat hebben bij klankgebaren, kunnen we niet met zekerheid zeggen. Daar is nog te weinig onderzoek naar gedaan. Wel zijn er uit studies bij tweedetaalleerders aanwijzingen dat klankgebaren kunnen helpen om een taal te leren. Mogelijk komt dit doordat je informatie over het algemeen beter onthoudt als je die op twee manieren aangeboden krijgt, bijvoorbeeld auditief (klank) en visueel (gebaar). Het is wel belangrijk dat de klankgebaren passen bij de klanken. Ook moeten de gebaren niet te complex zijn, vooral niet voor lastige klanken.
Er is nauwelijks onderzoek bekend naar de relatie tussen rijmvaardigheid en de spreek-, luister- of schrijfontwikkeling. Alleen wat betreft de (latere) leesontwikkeling is er in verschillende talen een relatie aangetoond met rijmen. Meer dan rijmen blijkt het fonemisch bewustzijn – het besef dat woorden zijn opgebouwd uit afzonderlijke klanken die corresponderen met lettertekens – samen te hangen met de leesontwikkeling.
Het is niet bekend of aandacht voor de schrijfwijze van cijfers in groep 1-2 bijdraagt aan de schrijfvaardigheid van cijfers in groep 3. Met name de coördinatie van de fijne motorische bewegingen en de visueel-motorische integratie zijn belangrijke voorwaarden om cijfersymbolen correct te kunnen schrijven. Methoden om de fijne motoriek te verbeteren dragen het meeste bij aan voorbereidend schrijven als deze taakspecifiek zijn.