Wat is beter voor leren lezen in groep 3: kleuters hoofdletters of kleine letters aanbieden?

Hoofdletters leren is gemakkelijker dan kleine letters

Als je kleuters een letter aanbiedt voor het leren van de klank-tekenkoppeling, lijkt het raadzaam om met de hoofdletter te beginnen. In hetzelfde lesmoment of daarna kun je dan de kleine letter aanbieden (Pence-Turnbull et al., 2010; Pence-Turnbull, K. L., Bowles, R. P., Skibbe, L. E., Justice, L. M., & Wiggins, A. K. (2010). Theoretical explanations for preschoolers’ lowercase alphabet knowledge. Journal of Speech, Language, and Hearing Research, 53, 1757–1768.
 Vinter et al., 2024) Vinter, A., Bard, P., Lukowski-Duplessy, H., & Poulin-Charronnat, B. (2024). Learning to Name Uppercase and Lowercase Letters in Preschoolers and Kindergarteners: An Investigation of the Effects of Child- and Letter-Related Factors. Early Education and Development, 35(7), 1570-1590. https://doi.org/10.1080/10409289.2023.2252706
. Onderzoek laat namelijk al geruime tijd zien dat hoofdletters gemakkelijker te leren zijn dan kleine letters. Zo bleek al in de jaren zeventig dat volwassenen kleine letters minder goed herkennen dan hoofdletters (Geyer, 1977, Geyer, L. H. (1977). Recognition and confusion of the lowercase alphabet. Perception & Psychophysics, 22(5), 487-490. https://doi.org/10.3758/BF03199515
 op basis van Bouma, 1971 Bouma, H. (1971). Visual recognition of isolated lower-case letters. Vision Research, 11, 459-474.
 en Townsend, 1971) Townsend, J. T. (1971). Theoretical analysis of an alphabetic confusion matrix. Perception & Psychophysics, 9, 40-50.
. Dit verschil in herkenning vonden onderzoekers ook bij kinderen terug in studies uit 2012 en 2024. Zo kennen kleuters in groep 2 doorgaans meer hoofdletters dan kleine letters (Piasta, et al., 2012) Piasta, S. B., Petscher, Y., & Justice, L. M. (2012). How many letters should preschoolers in public programs know? The diagnostic efficiency of various preschool letter-naming benchmarks for predicting first-grade literacy achievement. Journal of Educational Psychology, 104(4), 945-958. https://doi.org/10.1037/a0027757
. Verder blijkt uit twee andere studies dat leerlingen van vier jaar oud ongeveer de helft van de hoofdletters correct benoemen, tegenover ongeveer een derde van de kleine letters (Vinter et al., 2024) Vinter, A., Bard, P., Lukowski-Duplessy, H., & Poulin-Charronnat, B. (2024). Learning to Name Uppercase and Lowercase Letters in Preschoolers and Kindergarteners: An Investigation of the Effects of Child- and Letter-Related Factors. Early Education and Development, 35(7), 1570-1590. https://doi.org/10.1080/10409289.2023.2252706
. De reden voor dit verschil is dat hoofdletters visueel duidelijker van elkaar te onderscheiden zijn (Bowles et al., 2014) Bowles, R. P., Pentimonti, J. M., Gerde, H. K., & Montroy, J. J. (2014). Item response analysis of uppercase and lowercase letter name knowledge. Journal of Psychoeducational Assessment, 32(2), 146–156.
. Vooral de q, d, l, b, p zijn gemakkelijk te verwarren, omdat ze zo op elkaar lijken.

Kennis van hoofdletters helpt om kleine letters te leren

Kennis van hoofdletters biedt kinderen aanknopingspunten om dezelfde letters in kleine lettervorm te herkennen. Dit noemen we ook wel het hoofdletterfacilitatie-effect (Treiman & Kessler, 2004) Treiman, R., & Kessler, B. (2004). The case of case: Children’s knowledge and use of upper-and lowercase letters. Applied Psycholinguistics, 25(3), 413–428.
. Zo laat onderzoek zien dat kinderen de naam van een kleine letter vaker correct benoemen als ze de bijbehorende hoofdletter kennen (Pence-Turnbull, et al., 2010) Pence-Turnbull, K. L., Bowles, R. P., Skibbe, L. E., Justice, L. M., & Wiggins, A. K. (2010). Theoretical explanations for preschoolers’ lowercase alphabet knowledge. Journal of Speech, Language, and Hearing Research, 53, 1757–1768.
. Het hoofdletterfacilitatie-effect lijkt van toepassing op de kennis van zowel letternamen (hoe je de letter noemt, zoals ‘bee’, ‘dee’, ‘em’) als letterklanken (de geluiden die de letters in een gesproken woord maken, zoals /b/, /d/, /m/) (Park & Piasta, 2026) Park, S., & Piasta, S. B. (2026). Alphabet learning and the uppercase facilitation effect. Annals of Dyslexia. https://doi.org/10.1007/s11881-025-00360-z
. Uit een grootschalige studie onder kleuters uit gezinnen met een lage sociaal-economische status bleek dat zij de namen van kleine letters vaker kenden wanneer die letters leken op de bijbehorende hoofdletters (Huang & Invernizzi, 2014) Huang, F. L., & Invernizzi, M. A. (2014). Factors associated with lowercase alphabet naming in kindergarteners. Applied Psycholinguistics, 35(6), 943–968.
.

De eerste letters die kinderen herkennen, zijn meestal de letters van hun voornaam. Vervolgens is de visuele gelijkenis met de hoofdletters van belang voor het leren van de namen en klanken van kleine letters (Pence-Turnbull et al., 2010; Pence-Turnbull, K. L., Bowles, R. P., Skibbe, L. E., Justice, L. M., & Wiggins, A. K. (2010). Theoretical explanations for preschoolers’ lowercase alphabet knowledge. Journal of Speech, Language, and Hearing Research, 53, 1757–1768.
 Park & Piasta, 2026) Park, S., & Piasta, S. B. (2026). Alphabet learning and the uppercase facilitation effect. Annals of Dyslexia. https://doi.org/10.1007/s11881-025-00360-z
. Iets vergelijkbaars geldt voor schrijfletters: ook daar helpt het als een letter visueel lijkt op de gedrukte kleine letter (Vinter et al., 2024) Vinter, A., Bard, P., Lukowski-Duplessy, H., & Poulin-Charronnat, B. (2024). Learning to Name Uppercase and Lowercase Letters in Preschoolers and Kindergarteners: An Investigation of the Effects of Child- and Letter-Related Factors. Early Education and Development, 35(7), 1570-1590. https://doi.org/10.1080/10409289.2023.2252706
. Zo is de schrijfletter ‘r’ moeilijker te leren dan de ‘n’, omdat deze ‘r’ minder lijkt op de gedrukte kleine letter. 

Lezen in kleine letters gaat sneller

Om losse letters te leren zijn hoofdletters gemakkelijker, maar om teksten te leren lezen zijn kleine letters geschikter. Lezers lezen woorden in kleine letters namelijk sneller, wat belangrijk is voor leesbegrip (Leachman, et al., 2025) Leachman, M., Wolters, A., & Kim, Y.-S. G. (2025). The relation between text reading and reading comprehension varies as a function of developmental phase, orthographic depth, and measurement characteristics: Evidence from a meta-analysis. Journal of Educational Psychology, 117(3), 508–528. https://doi.org/10.1037/edu0000932
. Ook hiervoor bestaat al sinds de jaren zestig wetenschappelijke ondersteuning, die in later onderzoek is bevestigd. Kinderen in groep 3 lezen losse woorden sneller wanneer die in kleine letters staan, dan wanneer ze in hoofdletters zijn geschreven of met de eerste letter als een hoofdletter (McCracken et al., 1969; McCracken, R. A., Brown, S. E. (1969). A Study of the Achievement of First Grade Pupils in Pronouncing Words Presented in Isolation in Capital and Lower Case Orthography. Paper presented at the International Reading association Conference.
 Babayiğit, 2019) Babayiğit, Ö. (2019). The Reading Speed of Elementary School Students on the All Text Written with Capital and Lowercase Letters. Universal Journal of Educational Research, 7(2), 371-380. https://doi.org/10.13189/ujer.2019.070209
. 

Dit komt doordat woorden in kleine letters een herkenbare woordvorm hebben, met uitsteeksels en puntjes van de letters. Daardoor herkennen lezers de woorden sneller en slaan ze deze gemakkelijker op in hun geheugen. De woordvormen in hoofdletters hebben deze kenmerken niet en lijken op een rechthoek. Hierdoor zijn ze moeilijker te herkennen (Güneş 2012) Güneş, F. (2012). Okumada küçük harflerin büyük gücü. Adıyaman Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 10, 93-108.
. 

Kennismakelaar: Loes van Druten 

Referentie: Kennisrotonde (2026). Wat is beter voor leren lezen in groep 3: kleuters hoofdletters of kleine letters aanbieden? (KR. 3080)