Vertelvaardigheid is de vaardigheid om een verhaal te vertellen. Dit kan een fictief verhaal zijn, maar ook een persoonlijke gebeurtenis. Een goed verhaal vertellen vraagt om verschillende taalvaardigheden, zoals correcte en samenhangende zinnen maken. Maar ook cognitieve vaardigheden spelen mee, zoals plannen en je aandacht bij het verhaal houden.
Kinderen met een taalontwikkelingsstoornis (TOS) lopen qua vertelvaardigheid achter op leeftijdsgenoten zonder TOS. Dit lijkt samen te hangen met zowel taalkundige als cognitieve problemen.
Vertelvaardigheid beoordelen op zinsniveau en verhaalkenmerken
Vertelvaardigheid kun je aan de ene kant beoordelen op zinsniveau (microstructuur): of de leerling grammaticaal correcte zinnen produceert, hoe lang die zinnen zijn, en hoe complex de grammaticale structuur is. Ook kun je letten op het aantal verschillende zelfstandige naamwoorden en werkwoorden dat de leerling gebruikt.
Aan de andere kant kun je kijken naar verhaalkenmerken (macrostructuur), zoals of de leerling plotelementen goed gebruikt: hoofdpersonen, tijd en plaats. Ook kun je beoordelen of gebeurtenissen elkaar logisch opvolgen. Aanpakken om vertelvaardigheid te verbeteren gaan vaak over dit soort verhaalkenmerken.
Aanwijzingen dat modelleren, visuele ondersteuning en oefening helpen
De grote verschillen tussen kinderen in de aard en mate van hun taalproblemen maken het ingewikkeld om grootschalig onderzoek te doen. Mede daardoor is er weinig bekend over hoe leerkrachten de vertelvaardigheden van kinderen met TOS of andere taalproblemen kunnen versterken.
Wel zijn er aanwijzingen voor positieve effecten van aanpakken bij kinderen met TOS en andere taalproblemen. De meeste studies gaan over fictieve verhalen vertellen, en richten zich op verhaalkenmerken (macrostructuur). Meestal gaat het om een aanpak met verschillende onderdelen, zoals expliciete uitleg over plotelementen, gevolgd door oefening. We lichten drie veelbelovende ingrediënten uit: modelleren, visuele ondersteuning en oefening.
Modelleren
Modelleren houdt in dat de leerkracht het goede voorbeeld geeft, bijvoorbeeld door een verhaal te vertellen met een goede structuur. Kinderen met TOS blijken beter te presteren op sommige (grammaticale) vlakken als ze een verhaal navertellen dan wanneer ze zelf een verhaal vertellen.
Hele verhalen vertellen
Oefenen met hele verhalen vertellen lijkt ook belangrijk, door kinderen zelf een verhaal van begin tot eind te laten vertellen of door ze een verhaal te laten navertellen.
Visuele ondersteuning
Leerkrachten kunnen leerlingen op verschillende manieren ondersteunen tijdens het vertellen, bijvoorbeeld met visuele hulpmiddelen zoals afbeeldingen of symbolen. Zo kunnen kinderen een verhaal vertellen aan de hand van afbeeldingen, of door symbolen van plotelementen te gebruiken. Deze helpen hen herinneren dat ze bijvoorbeeld de hoofdpersoon, tijd en plaats moeten benoemen.
Onduidelijk hoe lang kinderen moeten oefenen
Hoe lang of hoe intensief leerlingen moeten oefenen om hun vertelvaardigheid te versterken, weten we niet precies. Wel zijn er aanwijzingen dat interventies van meerdere uren beter helpen. Maar daarbij geldt niet: hoe langer, hoe beter. Er is mogelijk wel een ondergrens van één uur. Tot slot lieten veel studies kinderen individueel of in kleine groepjes oefenen, maar we weten niet in hoeverre dit de effecten beïnvloedde.
Dit antwoord is tot stand gekomen met dank aan Elly Koutamanis (kennismakelaar Kennisrotonde).
