Voor leerlingen is de overstap van de basisschool (po) naar de middelbare school (vo) niet altijd makkelijk. Het leren vraagt andere vaardigheden, zoals leren plannen, zelfstandig leren en het maken van grotere opdrachten. Op sociaal-emotioneel vlak moeten leerlingen ook wennen en bijvoorbeeld nieuwe vriendschappen aangaan. Een succesvolle overgang van po naar vo draagt bij aan het welzijn van leerlingen en is van belang voor latere leerprestaties, zo blijkt uit onderzoek. Als er problemen door ontstaan kan dat negatieve gevolgen hebben zoals minder motivatie, blijven zitten of zelfs voortijdig schoolverlaten.
Interventies op sociaal-emotioneel vlak en studievaardigheden
Uit overzichtsstudies komen vier aspecten naar voren waarmee scholen en leraren de overstap tussen po en vo op het gebied van sociaal-emotionele ontwikkeling en studievaardigheden kunnen verbeteren:
- Leerlingen voorbereiden. Het helpt als leraren hun leerlingen leren plannen, zelfstandig studeren, grotere opdrachten maken en meer verantwoordelijkheid nemen voor het eigen leren. Op sociaal-emotioneel vlak kunnen zij leerlingen leren omgaan met bepaalde sociale situaties, bijvoorbeeld rondom gebroken en nieuwe vriendschappen. Leerlingen laten langsgaan op de nieuwe school kan ook helpen om de omgeving en nieuwe leraren te leren kennen.
- Intensieve samenwerking tussen po en vo. Scholen kunnen effectief samenwerken door het terugkoppelen van ervaringen met leerlingen na de overgang. Ook kunnen zij zich richten op kleinere sociale, fysieke en pedagogische verschillen tussen de po- en vo-school. Dat helpt vooral (kwetsbare) leerlingen uit lagere sociale milieus. Met een goede, warme overdracht deelt de leraar op de basisschool informatie over het kind met de middelbare school. Niet alleen cognitieve maar ook persoonlijke en sociale factoren zijn belangrijk om te delen, dan weten vo-scholen beter welke kinderen gerichte hulp nodig hebben. Risico is wel dat leerlingen mogelijk een kans op een nieuwe start mislopen, maar over het geheel genomen is een warme overdracht belangrijk voor een soepele overgang.
- Extra hulp bieden op het vo. Leerlingen die hulp ervaren bij de overstap, hebben een grotere kans op een geslaagde overgang. Daarbij gaat het om leerlingen wegwijs maken, het hanteren van soepele regels in de eerste schoolweken, makkelijk toegankelijk zijn voor leerlingen en zorgen voor hulp bij lessen en huiswerk.
- Aandacht voor sociaal-emotionele aspecten op het vo. Leerlingen hebben baat bij aandacht voor het sociale aspect van de overgang van po naar vo, bijvoorbeeld bij het vergroten van hun zelfvertrouwen en het ontwikkelen van sociale vaardigheden. Met name ondersteuning van de mentor stellen zij op prijs. Docenten kunnen leerlingen ondersteunen bij het wennen aan de nieuwe gedragsregels, pedagogische aanpak en omgangsvormen op de middelbare school, dan kunnen ze zich gemakkelijker aanpassen. Ook positieve relaties tussen leeftijdsgenoten zorgen daarvoor. Een goede band tussen docent en leerling is eveneens belangrijk om te kunnen leren. Op de middelbare school is dit niet altijd vanzelfsprekend; docenten moeten daarom investeren in het opbouwen van een persoonlijke band met leerlingen.
Meer weten?
Dit antwoord is tot stand gekomen met dank aan Hilde Bekkers (antwoordspecialist) en Sjerp van der Ploeg (kennismakelaar Kennisrotonde).
