Wat helpt diepere informatieverwerking bij leerlingen met ernstige spellingproblemen beter: schrijven of typen?

Er is geen onderzoek bekend naar het verschil tussen schrijven of typen bij basisschoolleerlingen voor diepe informatiewerking en ook niet bij leerlingen met ernstige spellingproblemen. Bij leerlingen in het basisonderwijs speelt de mate van automatisering van typen of schrijven wel een grote rol. Als automatisering van typen (door geringe ervaring) of schrijven (bijvoorbeeld door ernstige spellingproblemen) onvoldoende tot stand is gekomen, is het voor leerlingen moeilijker om zich te focussen op relevante informatie.

Gepubliceerd:

© Ground Picture | Shutterstock schrijven

Vrijwel al het onderzoek naar effecten van met de hand schrijven versus typen op informatieverwerking is uitgevoerd bij oudere leerlingen en studenten met een normale spelling- en schrijfontwikkeling. Uitzondering is een kleinschalig onderzoek onder leerlingen van 10 en 11 jaar oud, waarvan de helft aantekeningen typte en de andere helft ze opschreef. Beide groepen maakten vervolgens dertig minuten na de les en een week later een toets over feitelijke kennis en conceptuele kennis van de lesstof. Voor feitelijke kennis maakte het in beide gevallen niet uit of leerlingen hun aantekeningen schreven of typten. Ook voor conceptuele kennis was een half uur na de les geen verschil in scores tussen beide groepen. Echter, een week na de les scoorden leerlingen die met de hand aantekeningen hebben gemaakt, duidelijk hoger op een conceptuele kennistoets.

Automatisering van schrijf- en typeprocessen is cruciaal

Een belangrijke voorwaarde voor diepe informatieverwerking is dat het motorische schrijfproces en het typeproces geautomatiseerd zijn. Als dat niet of onvoldoende het geval is, blijft er minder cognitieve capaciteit over om de informatie te verwerken en op te slaan in het geheugen.

Automatisering van schrijven en typen is eveneens een voorwaarde om executieve functies in te kunnen zetten. Hieronder vallen bijvoorbeeld afleidende prikkels negeren en bepalen welke informatie relevant is en hierop focussen. Aangezien het schrijfproces van leerlingen met ernstige spellingproblemen vaak minder goed geautomatiseerd is dan dat van leerlingen met een normale spellingontwikkeling, zijn de resultaten van genoemde onderzoeken niet goed te generaliseren naar deze doelgroep.

Meer weten?

Dit antwoord is tot stand gekomen met dank aan Emmi Stuij (antwoordspecialist) en Martine Gijsel (kennismakelaar Kennisrotonde).


Ga je het antwoord gebruiken in het onderwijs?
Wat vind je van de leesbaarheid van het antwoord?

Privacyverklaring

Wij gaan zorgvuldig om met persoonsgegevens. Lees hierover meer in onze privacyverklaring.

Gerelateerde vragen

    Een digitale spellingchecker kan een positief effect hebben op het herkennen en corrigeren van spelfouten. De autocorrectie is het meest effectief als het een mentale inzet van de leerling vraagt. Bijvoorbeeld als de leerling zelf de juiste spelling moet opzoeken in een type-in woordenboek. Bewezen effect op het inprenten van juiste spellingwijzen en spellingvaardigheid in het algemeen is er niet. Autocorrectie kan wel bijdragen aan betere kwaliteit van zelfgeschreven verhalen.

    Lees meer

    Geactualiseerd: 3 februari 2023

    Veel leerlingen met leesproblemen hebben ook moeite met schrijven, vooral leerlingen met dyslexie. Gecombineerde schrijf- en leesproblemen waar leerlingen mee kampen, kunnen liggen aan cognitieve en didactische factoren, zoals niet goed en/of niet snel kunnen koppelen van een klank aan een letter. Of aan motorische factoren, bijvoorbeeld de schrijfbeweging niet goed of snel kunnen uitvoeren. Er is geen direct oorzakelijk verband tussen motorische handschriftproblemen en leesproblemen.

    Lees meer

    Geactualiseerd: 3 februari 2023

    Met de hand schrijven heeft een positief effect op alle aspecten van de schrijfvaardigheid. De relatie tussen de motorische schrijfbeweging en de visuele vorm van de letters zorgt voor een betere verankering in het geheugen. Dit bevordert de ontwikkeling van letterkennis en leesvaardigheid. Bovendien draagt het bij aan de ontwikkeling van de fijne motorische vaardigheden, die gerelateerd zijn aan verschillende academische vaardigheden. Als leerlingen typen, produceren ze gemiddeld langere teksten, maar dat leidt niet tot een betere structuur, noch tot inhoudelijk betere teksten.

    Lees meer