Welk effect hebben kortdurende praktijkgerichte interventies op de interesse en keuze van leerlingen voor techniek?
Het is onduidelijk welke effecten kortdurende praktijkgerichte projecten en activiteiten hebben op de interesse en keuze van basisschoolleerlingen voor techniek. Direct na afloop van zo’n activiteit zijn leerlingen meestal meer geïnteresseerd, maar dat lijkt na verloop van tijd af te nemen. Bij Nederlandse middelbare schoolleerlingen kon ook direct na afloop geen effect op techniek-interesse worden vastgesteld. Er zijn aanwijzingen dat bij langer lopende schoolinterventies, en die waar leerlingen zich vrijwillig voor aanmelden, er wel op de langere termijn een verschil in is in interesse én studiekeuze.
Gepubliceerd:
Op de arbeidsmarkt luidt al decennia de noodklok vanwege een grote vraag naar technisch geschoolde werknemers (Biermans et al., 2003). Er zijn verschillende Delta- en Actieplannen opgezet om het tekort aan bèta’s en technici aan te pakken
OCW (2003). ∆-plan ß|techniek. actieplan voor de aanpak van tekorten aan bèta’s en technici. Den Haag: OCW.
. In 2026 loopt het Actieplan Groene en Digitale Banen. Dat is een vervolg op het Techniekpact en omvat het onderwijsprogramma Techkwadraat, net als het programma Sterk Techniek Onderwijs.
Tot nu toe hebben de verschillende plannen en programma’s het probleem nog niet opgelost. Het aandeel leerlingen dat techniek kiest is laag, vooral onder meisjes. Algemeen wordt verondersteld dat stereotype beelden over techniek en technische beroepen leerlingen tegenhouden om een technische studie te kiezen. Met name in Nederland lijkt dit een verklaring te zijn voor het lage aandeel meisjes dat exacte vakken en studies kiest
# Miller, D. I., Eagly, A. H., & Linn, M. C. (2015). Women’s representation in science predicts national gender-science stereotypes: Evidence from 66 nations. Journal of Educational Psychology, 107(3), 631. DOI: 10.1037/edu0000005
.
Omdat stereotype beelden al op jonge leeftijd ontstaan wordt aangeraden om leerlingen op de basisschool in contact te brengen met techniek
Van Langen, A., & Meelissen, M. R. (2019). De lekkende bèta/technische pijpleiding en hoe deze te repareren: Samenvatting, conclusies en aanbevelingen. Den Haag: NKO.
. Er wordt dan ook sterk ingezet op allerlei praktijkgerichte interventies voor de basisschool, om de interesse voor techniek (verder) aan te wakkeren. In de Subsidieregeling Sterk Techniekonderwijs 2025–2028 staat bijvoorbeeld expliciet dat de (Sterk Techniek) regio iedere basisschool minimaal eenmaal per jaar een activiteit moet aanbieden, waaraan ze desgewenst kunnen deelnemen.
Praktijkgerichte interventies om interesse te wekken
Veel van de interventies die over de hele wereld bestaan om leerlingen te interesseren voor techniek zijn ‘hands-on’. Ze laten leerlingen proeven van de ‘echte wereld’ of dragen ‘authentieke problemen’ aan om op te lossen. De interventies verschillen vaak (sterk) van opzet, duur en resultaat op de lange termijn. Relevante onderzoeken richten zich op één specifieke interventie, waarbij eigen uitkomstmaten en -definities worden gebruikt. De ene studie meet bijvoorbeeld ‘interesse in STEM’, de andere ‘STEM-gerelateerd gedrag’ of ‘de relevantie van STEM’. Daardoor is het vaak onduidelijk wat er precies is gemeten en of resultaten uit verschillende studies met elkaar te vergelijken zijn.
Er is dan ook geen eenduidig antwoord te geven op de vraag wat precies het effect van deze interventies is. Hieronder beschrijven we daarom een aantal interventies los van elkaar, gegroepeerd naar doelgroep. Er zijn namelijk praktische techniek-projecten voor basisschoolleerlingen en leerlingen in het voortgezet onderwijs, en projecten waar leerlingen zichzelf voor op geven.
Interventies voor basisschoolleerlingen
In Vlaanderen is een Techno-bus ingericht die fungeert als interactief klaslokaal en basisscholen afrijdt. Leerlingen in groep 7-8 volgen in de bus vijf interactieve activiteiten rond uiteenlopende hightechsectoren. Daarnaast nemen ze in de klas deel aan workshops over constructie, houtbewerking en elektronica, en programmeren. Onderzoek onder 1496 leerlingen van 18 scholen laat zien dat leerlingen direct na deelname aan de Techno-bus technologie als interessanter en relevanter beschouwen. En ze zien technologische beroepen vaker als een carrière-optie. Wel vonden ze technologie nu (nog) moeilijker. Drie weken erna zijn weer metingen gedaan, alle effecten bleken afgezwakt. De onderzoekers concluderen dan ook dat dit soort kortdurende interventies op zichzelf onvoldoende zijn om langdurige veranderingen te bewerkstelligen
Boeve-de Pauw, J., Ardies, J., Hens, K., Wullemen, A., Van de Vyver, Y., Rydant, T., ... & Verbraeken, H. (2022). Short and long term impact of a high-tech STEM intervention on pupils’ attitudes towards technology. International Journal of Technology and Design Education, 32(2), 825-843. DOI: 10.1007/s10798-020-09627-5
.
In Ierland kregen basisschoolleerlingen van 9 en 10 jaar de mogelijkheid om weerballonnen op te laten tot aan de rand van de ruimte en daarbij allerlei metingen te verrichten. Onderzoek onder 51 deelnemende meisjes liet na afloop geen meetbare attitudeveranderingen zien ten aanzien van techniek en technische studies
Johnson, P., Connolly, C., Johnson, K., Fitzpatrick, M., & O’Keeffe, D. T. (2025). The impact of an outreach activity on girls' attitudes towards STEM: An Irish primary school case study. Issues in Educational Research, 35(1), 220-236.
.
Basisschoolleerlingen in de VS, Canada en Duitsland konden contact leggen met NASA-astronauten in het ISS-ruimtestation. De astronauten beantwoordden in een 10-15 minuten durende live-verbinding de vragen van leerlingen, die ze met de klas hadden voorbereid. Voor‑ en nametingen via online vragenlijsten bij 236 leerlingen en 31 leraren uit vier scholen laat zien dat de leerlingen direct na het contact met de astronauten meer interesse hadden in STEM
Diggens, M., Williams, J., & Benedix, G. (2023). No Roadblocks in Low Earth Orbit: The Motivational Role of the Amateur Radio on the International Space Station (ARISS) School Program in STEM Education. Space Education & Strategic Applications, 4(2). DOI: 10.18278/001c.89715
. Er zijn geen metingen op latere tijdstippen verricht.
In een langduriger project in Kroatië krijgen 10-jarigen drie maanden lang elke week een workshop van ongeveer 90 minuten, waarin ze hands-on experimenten en opdrachten uitvoeren. Ze doen bijvoorbeeld onderzoek naar de samenstelling en eigenschappen van lucht. 650 leerlingen van 5 scholen deden mee aan een onderzoek, waarbij de ene helft de workshops volgde en de andere helft niet. Voor, direct na én 3 maanden na de interventie vulden alle leerlingen vragenlijsten in. Leerlingen die de workshops volgden hadden significant meer interesse in STEM dan leerlingen die ze niet volgden, ook na 3 maanden
Ribarić, N., & Novoselić, D. (2025). Impact of scientific inquiry-based activities on STEM interest in Croatian primary schools. Education Sciences, 15(9), 1237. DOI: 10.3390/educsci15091237
.
Interventies voor middelbare-schoolleerlingen
Om de interesse van Nederlandse brugklassers voor STEM te bevorderen, zijn robotica-lessen gegeven in klas 1 en 2 met vmbo TL- en havoleerlingen. Afhankelijk van de school kregen leerlingen binnen 1-4 weken, zo’n 1 tot 10 uur aan robotica-les. Na afloop kon geen significant effect op de houding van leerlingen ten opzichte van STEM worden vastgesteld
Van Wassenaer, N., Tolboom, J., & van Beekum, O. (2023). The effect of robotics education on gender differences in STEM attitudes among Dutch 7th and 8th grade students. Education Sciences, 13(2), 139. DOI: 10.3390/educsci13020139
.
Ook bij een vijfdaagse STEM-week voor TL-leerlingen waarin zij O&O-opdrachten uitvoerden zoals ontwerpen, experimenteren en probleemoplossend werken, werd geen effect op de interesse in STEM gevonden. En er is geen effect vastgesteld op de keuze voor technische mbo-opleiding
Somers, M. A., & Cabus, S. J. (2021). The effect of a five-day intervention on STEM enrolment in vocational education and training: Evidence from the Netherlands. Maastricht University.
.
Interventies waar leerlingen zichzelf voor opgeven
In de Verenigde Staten konden jaarlijks 30 meisjes uit groep 8 meedoen aan een ICT-kamp. De meisjes die meededen aan het kamp werden jaren later vergeleken met diegenen die uitgeloot waren van deelname. Uit die vergelijking bleek dat deelnemers na kampdeelname significant vaker middelbare scholen kozen die gespecialiseerd waren in wiskunde en wetenschap. Daarnaast volgden deelnemers zelf vaker keuzevakken in wiskunde en natuurwetenschappen dan de niet-deelnemers. Verder in hun onderwijscarrières werden geen verschillen meer waargenomen
# Hubelbank, J., Demetry, C., Nicholson, S. E., Blaisdell, S., Quinn, P., Rosenthal, E., & Sontgerath, S. (2007, June). Long term effects of a middle school engineering outreach program for girls: A controlled study. In 2007 Annual Conference & Exposition (pp. 12-1024).
.
Het robot-programma First is in verschillende landen actief. Leerlingen geven zich zelf voor dit programma op en starten een eigen team om robots te bouwen. Hun robots nemen het vervolgens op tegen de robots van andere teams. Onderzoek onder 559 oud-deelnemers van dit programma laat zien dat zeven jaar na afloop deze leerlingen onder andere nog steeds meer interesse in STEM hebben en een sterkere STEM-identiteit hebben dan de leerlingen die niet meededen
Meschede, T., Haque, Z., Warfield, M. E., Melchior, A., Burack, C., & Hoover, M. (2022). Transforming STEM outcomes: Results from a seven‐year follow‐up study of an after‐school robotics program's impacts on freshman students. School science and mathematics, 122(7), 343-357. DOI: 10.1111/ssm.12534
. Belangrijk om op te merken is dat er geen rekening is gehouden met de mogelijkheid dat leerlingen die vrijwillig aan een STEM-programma meedoen al meer interesse in STEM hebben (en houden) dan leerlingen die dit niet doen. Ook in Israël zou het First-project tot meer interesse en keuze voor STEM-studies leiden
Rocker Yoel, S., Shwartz Asher, D., Schohet, M., & Dori, Y. J. (2020). The effect of the FIRST robotics program on its graduates. Robotics, 9(4), 84.
. Maar dit werd alleen gemeten met vragenlijsten onder oud First-deelnemers zelf, zonder controle- of logische vergelijkingsgroep.
Meer weten?
Kennismakelaar: José Mulder
Referentie: Kennisrotonde (2026). Welk effect hebben kortdurende praktijkgerichte interventies op de interesse en keuze van leerlingen voor techniek? (KR. 3129)
Geraadpleegde bronnen
OCW (2003). ∆-plan ß|techniek. actieplan voor de aanpak van tekorten aan bèta’s en technici. Den Haag: OCW.# Miller, D. I., Eagly, A. H., & Linn, M. C. (2015). Women’s representation in science predicts national gender-science stereotypes: Evidence from 66 nations. Journal of Educational Psychology, 107(3), 631. DOI: 10.1037/edu0000005
Van Langen, A., & Meelissen, M. R. (2019). De lekkende bèta/technische pijpleiding en hoe deze te repareren: Samenvatting, conclusies en aanbevelingen. Den Haag: NKO.
Boeve-de Pauw, J., Ardies, J., Hens, K., Wullemen, A., Van de Vyver, Y., Rydant, T., ... & Verbraeken, H. (2022). Short and long term impact of a high-tech STEM intervention on pupils’ attitudes towards technology. International Journal of Technology and Design Education, 32(2), 825-843. DOI: 10.1007/s10798-020-09627-5
Johnson, P., Connolly, C., Johnson, K., Fitzpatrick, M., & O’Keeffe, D. T. (2025). The impact of an outreach activity on girls' attitudes towards STEM: An Irish primary school case study. Issues in Educational Research, 35(1), 220-236.
Diggens, M., Williams, J., & Benedix, G. (2023). No Roadblocks in Low Earth Orbit: The Motivational Role of the Amateur Radio on the International Space Station (ARISS) School Program in STEM Education. Space Education & Strategic Applications, 4(2). DOI: 10.18278/001c.89715
Ribarić, N., & Novoselić, D. (2025). Impact of scientific inquiry-based activities on STEM interest in Croatian primary schools. Education Sciences, 15(9), 1237. DOI: 10.3390/educsci15091237
Van Wassenaer, N., Tolboom, J., & van Beekum, O. (2023). The effect of robotics education on gender differences in STEM attitudes among Dutch 7th and 8th grade students. Education Sciences, 13(2), 139. DOI: 10.3390/educsci13020139
Somers, M. A., & Cabus, S. J. (2021). The effect of a five-day intervention on STEM enrolment in vocational education and training: Evidence from the Netherlands. Maastricht University.
# Hubelbank, J., Demetry, C., Nicholson, S. E., Blaisdell, S., Quinn, P., Rosenthal, E., & Sontgerath, S. (2007, June). Long term effects of a middle school engineering outreach program for girls: A controlled study. In 2007 Annual Conference & Exposition (pp. 12-1024).
Meschede, T., Haque, Z., Warfield, M. E., Melchior, A., Burack, C., & Hoover, M. (2022). Transforming STEM outcomes: Results from a seven‐year follow‐up study of an after‐school robotics program's impacts on freshman students. School science and mathematics, 122(7), 343-357. DOI: 10.1111/ssm.12534
Rocker Yoel, S., Shwartz Asher, D., Schohet, M., & Dori, Y. J. (2020). The effect of the FIRST robotics program on its graduates. Robotics, 9(4), 84.
Biermans, M., Korteweg, J.A. & van Leeuwen, M. (2003). De keuze voor Bèta/Techniek Kwantitatieve analyse van de keuze voor bèta/techniek op basis van TKMST-data. SEO Economisch Onderzoek, Amsterdam.
Boeve-de Pauw, J., Ardies, J., Hens, K., Wullemen, A., Van de Vyver, Y., Rydant, T., ... & Verbraeken, H. (2022). Short and long term impact of a high-tech STEM intervention on pupils’ attitudes towards technology. International Journal of Technology and Design Education, 32(2), 825-843. DOI: 10.1007/s10798-020-09627-5
Diggens, M., Williams, J., & Benedix, G. (2023). No Roadblocks in Low Earth Orbit: The Motivational Role of the Amateur Radio on the International Space Station (ARISS) School Program in STEM Education. Space Education & Strategic Applications, 4(2). DOI: 10.18278/001c.89715
Hubelbank, J., Demetry, C., Nicholson, S. E., Blaisdell, S., Quinn, P., Rosenthal, E., & Sontgerath, S. (2007, June). Long term effects of a middle school engineering outreach program for girls: A controlled study. In 2007 Annual Conference & Exposition (pp. 12-1024).
Johnson, P., Connolly, C., Johnson, K., Fitzpatrick, M., & O’Keeffe, D. T. (2025). The impact of an outreach activity on girls' attitudes towards STEM: An Irish primary school case study. Issues in Educational Research, 35(1), 220-236.
Miller, D. I., Eagly, A. H., & Linn, M. C. (2015). Women’s representation in science predicts national gender-science stereotypes: Evidence from 66 nations. Journal of Educational Psychology, 107(3), 631. DOI: 10.1037/edu0000005
Meschede, T., Haque, Z., Warfield, M. E., Melchior, A., Burack, C., & Hoover, M. (2022). Transforming STEM outcomes: Results from a seven‐year follow‐up study of an after‐school robotics program's impacts on freshman students. School science and mathematics, 122(7), 343-357. DOI: 10.1111/ssm.12534
Mulder, J.D.W.E. & Voncken, E. (2025). Onderbouwd werken aan een Duurzame Luchtvaart Experience. Onderzoek naar effectieve manieren om leerlingen te interesseren voor techniek. Bureau Stroming/Bureau Turf.
OCW (2003). ∆-plan ß|techniek. actieplan voor de aanpak van tekorten aan bèta’s en technici. Den Haag: OCW.
Ribarić, N., & Novoselić, D. (2025). Impact of scientific inquiry-based activities on STEM interest in Croatian primary schools. Education Sciences, 15(9), 1237. DOI: 10.3390/educsci15091237
Rocker Yoel, S., Shwartz Asher, D., Schohet, M., & Dori, Y. J. (2020). The effect of the FIRST robotics program on its graduates. Robotics, 9(4), 84.
Somers, M. A., & Cabus, S. J. (2021). The effect of a five-day intervention on STEM enrolment in vocational education and training: Evidence from the Netherlands. Maastricht University.
Van den Hurk, A., Meelissen, M., & van Langen, A. (2019). Interventions in education to prevent STEM pipeline leakage. International Journal of Science Education, 41(2), 150-164. DOI: 10.1080/09500693.2018.1540897
Van Langen, A., & Meelissen, M. R. (2019). De lekkende bèta/technische pijpleiding en hoe deze te repareren: Samenvatting, conclusies en aanbevelingen. Den Haag: NKO.
Van Wassenaer, N., Tolboom, J., & van Beekum, O. (2023). The effect of robotics education on gender differences in STEM attitudes among Dutch 7th and 8th grade students. Education Sciences, 13(2), 139. DOI: 10.3390/educsci13020139
Zviel Girshin, R., Rosenberg, N., & Kukliansky, I. (2024). Early childhood robotics: Children’s beliefs and objective capabilities to read and write programs. Journal of Research in Childhood Education, 38(2), 317-335. DOI: 10.1080/02568543.2022.2153022
