Wanneer is modelling effectief tijdens klassikale instructie in het basisonderwijs?

Modelling (een taak voordoen en de denkstappen verwoorden) lijkt vooral effectief als het bestaat uit drie samenhangende componenten: demonstreren, situeren en abstraheren. Je bevordert de effectiviteit als je je leerlingen daarbij hogere-ordevragen stelt die diep leren stimuleren. Datzelfde geldt voor laten zien hoe je omgaat met fouten of wat je moet doen als je vastloopt. Daarnaast moet de modelling aansluiten bij het niveau en de leerbehoeften van je leerlingen.

Gepubliceerd:

© Pancake Pictures / Patricia Rehe

Bij modelling doe je als leerkracht een taak expliciet voor en verwoord je de bijbehorende denkstappen. Daarbij richt je de aandacht van je leerlingen op belangrijke aspecten van de vaardigheid. Zo maak je een normaalgesproken onzichtbaar cognitief proces zichtbaar, zodat leerlingen dit proces kunnen begrijpen en vervolgens kunnen nadoen  Duke, N. K., & Pearson, P. D. (2002). Effective practices for developing reading comprehension. In A. E. Farstrup & S. J. Samuels (Eds.), What research has to say about reading instruction (3rd ed., pp. 205–242). International Reading Association.
. Modelling wordt gezien als een effectieve techniek bij directe instructie  Bandura, A. (1977). Social Learning Theory. Prentice Hall.
  Rosenshine, B.V. (2012). Principles of instruction: Research-based strategies that all teachers should know. American Educator, 36(1), 12-39.
 en je kunt het voor verschillende doelen inzetten. Bijvoorbeeld om gewenst gedrag te laten zien, maar ook om leerlingen te leren hoe ze cognitieve strategieën toepassen om een taak uit te voeren.

Aansluiten bij niveau en leerbehoefte

Net als bij andere vormen van instructie is het belangrijk dat modelling aansluit bij het niveau en de leerbehoeften van je leerlingen  Regan, K., & Berkeley, S. (2012). Effective reading and writing instruction: A focus on modeling. Intervention in School and Clinic, 47(5), 276-282. https://doi.org/10.1177/1053451211430117
. Dat betekent dat je rekening houdt met hun voorkennis, met wat je recent hebt aangeboden, en met het soort taken dat je leerlingen gewend zijn te doen. Als je modelt maak je bijvoorbeeld keuzes in hoe expliciet je alle (tussen)stappen voordoet en in welk tempo. 

Samenhangende componenten van modelling

Modelling is een volwaardige (effectieve) instructiestrategie als het is opgebouwd uit de volgende drie samenhangende componenten  Schutz, K. M., & Rainey, E. C. (2020). Making sense of modeling in elementary literacy instruction. The Reading Teacher, 73(4), 443-451. https://doi.org/10.1002/trtr.1863
:

1. Demonstreren: als leerkracht doe je een taak voor en daarbij verwoord je expliciet je denkproces. Doe bijvoorbeeld voor hoe je naar een afbeelding bij een tekst kijkt en benoem hardop welke gedachten het oproept als je deze leesstrategie aanleert  Schutz, K. M., & Rainey, E. C. (2020). Making sense of modeling in elementary literacy instruction. The Reading Teacher, 73(4), 443-451. https://doi.org/10.1002/trtr.1863
. Hierbij richt je de aandacht van je leerlingen op belangrijke aspecten van de lesstof.

2. Situeren: je verbindt de nieuwe lesstof aan eerdere leerervaringen of aan de voorkennis van je leerlingen  Schutz, K. M., & Rainey, E. C. (2020). Making sense of modeling in elementary literacy instruction. The Reading Teacher, 73(4), 443-451. https://doi.org/10.1002/trtr.1863
. Daarbij maak je duidelijk in welke context je leerlingen de nieuwe vaardigheid kunnen toepassen en wat het doel ervan is  Regan, K., & Berkeley, S. (2012). Effective reading and writing instruction: A focus on modeling. Intervention in School and Clinic, 47(5), 276-282. https://doi.org/10.1177/1053451211430117
. Bijvoorbeeld: “Weet je nog hoe we in de vorige les eerst de kopjes van de tekst bekeken? Nu gaan we ook kijken hoe de afbeeldingen ons helpen om de tekst te begrijpen.” 

3. Abstraheren: je plaatst de nieuwe lesstof in een breder perspectief door te laten zien hoe de leerlingen de lesstof kunnen toepassen in andere vergelijkbare taken of contexten  Schutz, K. M., & Rainey, E. C. (2020). Making sense of modeling in elementary literacy instruction. The Reading Teacher, 73(4), 443-451. https://doi.org/10.1002/trtr.1863
. Dit is belangrijk voor de transfer van de leerstof. Dit doe je bijvoorbeeld door de belangrijke elementen van een strategie uit te lichten en los te koppelen van deze specifieke opdracht. Ook kun je tips geven om zelf aan de slag te gaan met de nieuwe lesstof. Bijvoorbeeld: “Zag je hoe ik eerst alleen de titel en kopjes van de tekst bekeek en meteen daarna de afbeelding?” Of: “Als je later vandaag gaat lezen, probeer dan ook eens naar de afbeeldingen te kijken en te bedenken hoe die bij de tekst passen.” Zo kunnen leerlingen die strategie later zelf flexibel inzetten.

Modelling is een continu proces waarbij deze drie componenten vloeiend in elkaar overlopen  Schutz, K. M., & Rainey, E. C. (2020). Making sense of modeling in elementary literacy instruction. The Reading Teacher, 73(4), 443-451. https://doi.org/10.1002/trtr.1863
. Afhankelijk van waar je leerlingen behoefte aan hebben, leg je meer of minder nadruk op de componenten.

Effectiviteit van modelling bevorderen

Onderzoek naar specifieke invullingen van modelling en of die ervoor zorgen dat leerlingen beter in staat zijn om de vaardigheid zelfstandig toe te passen, laat zien dat de volgende punten van invloed lijken te zijn op de effectiviteit:   

Hogere-ordevragen stellen

Als je tijdens de modelling hogere-ordevragen stelt, lijken leerlingen beter in staat om de strategie zelf juist toe te passen, volgens onderzoek naar instructie in kleine groepen  Gadd, M., & Parr, J. M. (2025). Modelling as an instructional component of writing pedagogy in the upper primary school: what does it look like and how important is it?. The Australian Journal of Language and Literacy, 1-18. https://doi.org/10.1007/s44020-025-00077-x
. Bijvoorbeeld: “Hoe past de afbeelding bij de tekst? Als je zelf een afbeelding bij de tekst mag maken, hoe zou die er dan uitzien?” Hogere-ordevragen zijn gericht op analyseren, evalueren en creëren. Ze stimuleren leerlingen om op een dieper niveau na te denken over de strategie en hun werk. Hiertegenover staan lagere-ordevragen, die vooral gaan over feiten ophalen. Een kanttekening is dat dit onderzoek plaatsvond in kleine instructiegroepen en niet in de hele klas. Tegelijkertijd laat onderzoek naar instructiekwaliteit zien dat effectieve leraren vaker hogere-ordevragen stellen tijdens de instructie dan minder effectieve leraren  Stronge, J. H., Ward, T. J., Tucker, P. D., & Hindman, J. L. (2007). What is the relationship between teacher quality and student achievement? An exploratory study. Journal of personnel evaluation in education, 20(3), 165-184.  https://doi.org/10.1007/s11092-008-9053-z
.

Omgaan met fouten of vastlopen

Modelling lijkt effectiever als je laat zien hoe je omgaat met fouten. Datzelfde geldt als je laat zien wat je kunt doen als je vastloopt wanneer je een taak uitvoert  Rosenshine, B.V. (2012). Principles of instruction: Research-based strategies that all teachers should know. American Educator, 36(1), 12-39.
  Traga Philippakos, Z. A. (2021). Think Aloud Modeling: Expert and Coping Models in Writing Instruction and Literacy Pedagogy. Language and Literacy Spectrum, 31(1), n1.
. In onderzoek naar schrijfinstructie bleek bijvoorbeeld dat leerlingen een betere tekst schreven als de leerkracht had voorgedaan hoe je fouten in je tekst opspoort en aanpakt, vergeleken met een les waarin hiervoor geen aandacht was. Het gaat erom dat je laat zien hoe je een probleem herkent en vervolgens de aangeleerde strategie gebruikt om verder te komen. Door dit denkproces te verwoorden, leren je leerlingen hoe zij de strategie kunnen toepassen wanneer ze zelfstandig aan de slag gaan. 

Modelling voornamelijk onderzocht binnen taalonderwijs

Het merendeel van het onderzoek naar modelling is uitgevoerd binnen het lees- en schrijfonderwijs, en in mindere mate in het rekenonderwijs. Hoewel het belang van modelling binnen rekeninstructie wel wordt erkend  Trocki et al. (2017). The Development of a Framework for Assessing Dynamic Geometry Task Quality. Digital Experiences in Mathematics Education. https://doi.org/10.1007/s40751-018-0041-8
  Rumjaun, A., & Narod, F. (2025). Social learning theory—Albert Bandura. In Science education in theory and practice: An introductory guide to learning theory (pp. 65–82). Springer Nature Switzerland.
, is er nog weinig empirisch onderzoek dat ingaat op de concrete invulling of componenten van modelling in dit vakgebied. 

Meer weten?

Van der Vegt, A. (2025). Het inzetten van expliciete instructie. Onderwijskennis.nl (NRO). 

Bogaerds-Hazenberg, S. T. M., & Evers-Vermeul, J. (2020). Modeling onder de loep, op zoek naar effectieve ingrediënten. In A. Kraal (Ed.), Voor u gelezen in 2020: Samenvattingen van actueel internationaal wetenschappelijk onderzoek (pp. 15-23). Kenniscentrum Begrijpend Lezen.

Kennismakelaar: Aafke Essen

Referentie: Kennisrotonde. (2026). Wanneer is modelling effectief tijdens klassikale instructie in het basisonderwijs? (KR. 2997)

Geraadpleegde bronnen

Duke, N. K., & Pearson, P. D. (2002). Effective practices for developing reading comprehension. In A. E. Farstrup & S. J. Samuels (Eds.), What research has to say about reading instruction (3rd ed., pp. 205–242). International Reading Association.
Bandura, A. (1977). Social Learning Theory. Prentice Hall.
Rosenshine, B.V. (2012). Principles of instruction: Research-based strategies that all teachers should know. American Educator, 36(1), 12-39.
Regan, K., & Berkeley, S. (2012). Effective reading and writing instruction: A focus on modeling. Intervention in School and Clinic, 47(5), 276-282. https://doi.org/10.1177/1053451211430117
Schutz, K. M., & Rainey, E. C. (2020). Making sense of modeling in elementary literacy instruction. The Reading Teacher, 73(4), 443-451. https://doi.org/10.1002/trtr.1863
Schutz, K. M., & Rainey, E. C. (2020). Making sense of modeling in elementary literacy instruction. The Reading Teacher, 73(4), 443-451. https://doi.org/10.1002/trtr.1863
Schutz, K. M., & Rainey, E. C. (2020). Making sense of modeling in elementary literacy instruction. The Reading Teacher, 73(4), 443-451. https://doi.org/10.1002/trtr.1863
Regan, K., & Berkeley, S. (2012). Effective reading and writing instruction: A focus on modeling. Intervention in School and Clinic, 47(5), 276-282. https://doi.org/10.1177/1053451211430117
Schutz, K. M., & Rainey, E. C. (2020). Making sense of modeling in elementary literacy instruction. The Reading Teacher, 73(4), 443-451. https://doi.org/10.1002/trtr.1863
Schutz, K. M., & Rainey, E. C. (2020). Making sense of modeling in elementary literacy instruction. The Reading Teacher, 73(4), 443-451. https://doi.org/10.1002/trtr.1863
Gadd, M., & Parr, J. M. (2025). Modelling as an instructional component of writing pedagogy in the upper primary school: what does it look like and how important is it?. The Australian Journal of Language and Literacy, 1-18. https://doi.org/10.1007/s44020-025-00077-x
Stronge, J. H., Ward, T. J., Tucker, P. D., & Hindman, J. L. (2007). What is the relationship between teacher quality and student achievement? An exploratory study. Journal of personnel evaluation in education, 20(3), 165-184.  https://doi.org/10.1007/s11092-008-9053-z
Rosenshine, B.V. (2012). Principles of instruction: Research-based strategies that all teachers should know. American Educator, 36(1), 12-39.
Traga Philippakos, Z. A. (2021). Think Aloud Modeling: Expert and Coping Models in Writing Instruction and Literacy Pedagogy. Language and Literacy Spectrum, 31(1), n1.
Trocki et al. (2017). The Development of a Framework for Assessing Dynamic Geometry Task Quality. Digital Experiences in Mathematics Education. https://doi.org/10.1007/s40751-018-0041-8
Rumjaun, A., & Narod, F. (2025). Social learning theory—Albert Bandura. In Science education in theory and practice: An introductory guide to learning theory (pp. 65–82). Springer Nature Switzerland.

Bandura, A. (1977). Social Learning Theory. Prentice Hall.

Duke, N. K., & Pearson, P. D. (2002). Effective practices for developing reading comprehension. In A. E. Farstrup & S. J. Samuels (Eds.), What research has to say about reading instruction (3rd ed., pp. 205–242). International Reading Association. 

Gadd, M., & Parr, J. M. (2025). Modelling as an instructional component of writing pedagogy in the upper primary school: what does it look like and how important is it?. The Australian Journal of Language and Literacy, 1-18. https://doi.org/10.1007/s44020-025-00077-x 

Regan, K., & Berkeley, S. (2012). Effective reading and writing instruction: A focus on modeling. Intervention in School and Clinic, 47(5), 276-282. https://doi.org/10.1177/1053451211430117 

Rosenshine, B.V. (2012). Principles of instruction: Research-based strategies that all teachers should know. American Educator, 36(1), 12-39.

Rumjaun, A., & Narod, F. (2025). Social learning theory—Albert Bandura. In Science education in theory and practice: An introductory guide to learning theory (pp. 65–82). Springer Nature Switzerland.

Schutz, K. M., & Rainey, E. C. (2020). Making sense of modeling in elementary literacy instruction. The Reading Teacher, 73(4), 443-451. https://doi.org/10.1002/trtr.1863 

Stronge, J. H., Ward, T. J., Tucker, P. D., & Hindman, J. L. (2007). What is the relationship between teacher quality and student achievement? An exploratory study. Journal of personnel evaluation in education, 20(3), 165-184.  https://doi.org/10.1007/s11092-008-9053-z 

Trocki et al. (2017). The Development of a Framework for Assessing Dynamic Geometry Task Quality. Digital Experiences in Mathematics Education. https://doi.org/10.1007/s40751-018-0041-8 

Traga Philippakos, Z. A. (2021). Think Aloud Modeling: Expert and Coping Models in Writing Instruction and Literacy Pedagogy. Language and Literacy Spectrum, 31(1), n1.


Ga je het antwoord gebruiken in het onderwijs?
Wat vind je van de leesbaarheid van het antwoord?

Privacyverklaring

Wij gaan zorgvuldig om met persoonsgegevens. Lees hierover meer in onze privacyverklaring.