Wat is het effect van de inrichting van schoolgebouwen voor primair onderwijs op de ontwikkeling van leerlingen?

Leeromgevingen moeten leren mogelijk maken en – beter nog - stimuleren. Dat geldt voor schoolgebouwen en zeker voor klaslokalen, waar leerlingen doorgaans de meeste tijd doorbrengen. Het is aannemelijk dat de relaties tussen kenmerken van het schoolgebouw en leerprestaties van leerlingen kleiner zijn dan de relaties tussen kenmerken van het klaslokaal en leerprestaties. Meer in het algemeen is het belangrijk om verstorende cognitieve overbelasting door omgevingsfactoren te vermijden.

Kwaliteit schoolgebouw heeft invloed op leerprestaties

De kwaliteit van het gebouw doet ertoe. Het gaat dan onder meer om luchtkwaliteit (te regelen via verwarming en airco’s), verlichting en inrichting. Een schoolgebouw moet echter als eerste voorzien in een aantal basisvoorwaarden voor de fysieke veiligheid van leerlingen en team. Het gaat om drinkwater, brandveiligheid, sanitair, veiligheidsvoorzieningen en alarmeringssystemen. In Nederland dragen de Arbowet en het Bouwbesluit bij aan een basiskwaliteit van schoolgebouwen. Met een dergelijke basis is vermoedelijk het directe effect van de kwaliteit van het gebouw op leerprestaties onder normale omstandigheden minimaal. Er is wel een relatie (betere gebouwen, betere leerprestaties), maar de vraag is in hoeverre die relatie causaal van aard is.

Een slechte kwaliteit van het schoolgebouw hangt ook samen met meer verzuim en uitval. Tijdelijke huisvesting, achterstallig onderhoud, weinig m2 per leerling en afwezigheid van conciërges hangen negatief samen met leerprestaties. Denkbaar is dat een slechte kwaliteit van het gebouw negatief uitwerkt op het welbevinden van leerkrachten en leerlingen, met als mogelijk gevolg een hoger verzuim en lagere prestaties.

Omgeving van schoolgebouw heeft invloed op leerprestaties

Ook de directe omgeving van het schoolgebouw doet ertoe. Groenere omgevingen met bomen hangen samen met hogere taal- en rekenprestaties. Als het groen bestaat uit grote grasvelden en atletiekbanen, is er juist weer een negatieve samenhang.

Sommige studies laten geen relatie zien tussen kenmerken van het gebouw en leerprestaties. Dat wil niet zeggen dat een schoon, veilig en op leren ingericht gebouw er niet toe doet. Er spelen echter meer factoren mee dan alleen het gebouw en de ligging om van een goede leeromgeving te kunnen spreken. Wat leerkrachten en leerlingen doen is minstens zo belangrijk. Bovendien gaat het zoals eerder vermeld om een samenhang en niet om een causale relatie. De meeste studies laten geen effect-uitspraken toe.

Nederland betrekt belanghebbenden bij ontwerp van schoolgebouwen

In Nederland ontbreekt onderzoek naar de relatie tussen kenmerken van het gebouw en leerprestaties. Er zijn wel studies naar het ontwerpen van scholen, passend bij de onderwijsvisie en het curriculum, en bij de gebruikers. De onderzoekers lijken de samenwerking van architecten, onderwijskundigen, schooldirecteuren, leerkrachten en leerlingen een logische waarde op zich te vinden, voldoende relevant om tot een passend schoolgebouw te komen. Die samenwerking zou via meer welbevinden van leerlingen bijdragen aan hun leerresultaten. Dit wordt echter niet getoetst en is ook in ander onderzoek niet duidelijk onderbouwd.

Dit antwoord is tot stand gekomen met dank aan Niek van den Berg (kennismakelaar Kennisrotonde).