Draagt vrij lezen in een andere taal bij aan de Nederlandse leesvaardigheid van basisschoolleerlingen?

Tijdens vrij lezen kiezen leerlingen zelf een boek. Soms zijn dat boeken in een andere taal, bijvoorbeeld de thuistaal of een taal die belangrijk is in de sociale context, zoals Engels (Smith et al., 2025). Smith, S. A., Hadley, E., & García Plaza, E. (2025). What Motivates Multilingual Children and Youth to Read? A Systematic Review of the Research. Journal of Language, Identity & Education, 24(5), 1188-1207. https://doi.org/10.1080/15348458.2023.2281950

Geen negatief effect op eerste taal

Leerlingen die in twee talen lezen gaan net zo goed vooruit in hun eerste taal als leerlingen die alleen in hun eerste taal lezen, blijkt uit internationaal onderzoek (Costa & Guasti, 2021; Costa, F., & Guasti, M. T. (2021). Is Bilingual Education Sustainable? Sustainability, 13(24), 13766. https://doi.org/10.3390/su132413766
 Gottardo et al., 2014). Gottardo, A., Javier, C., Farnia, F., Mak, L., & Geva, E. (2014). Bidirectional cross-linguistic relations of first and second language skills in reading comprehension of Spanish-speaking English learners. Written Language & Literacy, 17(1), 62-88. https://doi.org/10.1075/wll.17.1.04got
 Dat geldt voor zowel de technische leesvaardigheden als voor de woordkennis en grammaticale kennis die ze gebruiken wanneer ze lezen. Vrij lezen in een tweede taal lijkt dus geen gevolgen te hebben voor de leesvaardigheid in de eerste taal.

Lezen in een andere taal kan bijdragen aan leesvaardigheden in het algemeen

Als leerlingen lezen in verschillende talen, ontwikkelen ze allerlei leesvaardigheden die ze ook gebruiken bij lezen in andere talen (Chung et al., 2019; Chung, S. C., Chen, X., & Geva, E. (2019). Deconstructing and reconstructing cross-language transfer in bilingual reading development: An interactive framework. Journal of Neurolinguistics, 50, 149-161. https://doi.org/10.1016/j.jneuroling.2018.01.003
 Kennisrotonde 2022). Kennisrotonde (2022). Wat zijn de voor- en nadelen wanneer jonge leerlingen gelijktijdig in twee talen leren lezen en schrijven? Hoe kan dit zo effectief mogelijk plaatsvinden?
 Dit komt doordat bepaalde leesvaardigheden in elke taal van toepassing zijn. Er zijn dan ook aanwijzingen dat lezen in een tweede taal een positieve invloed kan hebben op de leesvaardigheid in de eerste taal. Er zijn wel verschillen in de manier waarop die overdracht tussen talen plaatsvindt (Chung et al., 2019): Chung, S. C., Chen, X., & Geva, E. (2019). Deconstructing and reconstructing cross-language transfer in bilingual reading development: An interactive framework. Journal of Neurolinguistics, 50, 149-161. https://doi.org/10.1016/j.jneuroling.2018.01.003
 

• Lezers die kennis hebben van het klanksysteem (fonologisch bewustzijn) en het besef hebben dat woorden uit klanken bestaan (fonemisch bewustzijn) gebruiken dat ook wanneer ze lezen in andere talen. Die overdracht van kennis en bewustzijn van klanken en woorden kan beide kanten op gaan: van de eerste taal naar de tweede taal of andersom.
• Voor kennis van spelling (orthografische kennis) lijken lezers hun kennis van de ene taal vooral in te zetten bij de andere taal als beide talen hetzelfde schriftsysteem hebben. 
• Voor kennis van woordvorming (morfologisch bewustzijn) is het minder duidelijk of leerlingen deze kennis bij meerdere talen inzetten en hoe dat precies werkt. Overdracht vindt vooral plaats van de (morfologisch) meer complexe taal naar de eenvoudigere taal en van de taal die de lezer beter beheerst naar de taal die de lezer minder goed beheerst. Daarnaast is er meer overdracht tussen talen die sterker op elkaar lijken.
• In hoeverre lezers gebruikmaken van woordenschatkennis bij lezen in meerdere talen is niet helemaal duidelijk. Dat kinderen gebruikmaken van cognaten tijdens het lezen, is wel bekend uit onderzoek. Cognaten zijn woorden in verschillende talen die dezelfde oorsprong hebben, bijvoorbeeld appel, apple, Apfel.
• Leesstrategieën zoals voorkennis inzetten en leesbegrip monitoren zijn niet aan een taal gebonden. Kinderen benutten dit soort strategieën in meerdere talen (Kennisrotonde, 2022;  Kennisrotonde (2022). Wat zijn de voor- en nadelen wanneer jonge leerlingen gelijktijdig in twee talen leren lezen en schrijven? Hoe kan dit zo effectief mogelijk plaatsvinden?
  Chung et al., 2019).  Chung, S. C., Chen, X., & Geva, E. (2019). Deconstructing and reconstructing cross-language transfer in bilingual reading development: An interactive framework. Journal of Neurolinguistics, 50, 149-161. https://doi.org/10.1016/j.jneuroling.2018.01.003
  Dat geldt ook voor talen met verschillende schriftsystemen.

Lezen in een andere taal kan bijdragen aan leesmotivatie

Lezen in een andere taal kan bijdragen aan de leesmotivatie (Smith et al., 2025). Kinderen die zelf mogen kiezen welke boeken ze lezen, lezen meestal met meer plezier (Merke et al., 2024; Merke, S., Ganushchak, L., & Van Steensel, R. (2024). Effects of additions to independent silent reading on students’ reading proficiency, motivation, and behavior: Results of a meta-analysis. Educational Research Review, 42, 100572. https://doi.org/10.1016/j.edurev.2023.100572
 Wigfield & Guthrie, 1997). Wigfield, A., & Guthrie, J. T. (1997). Relations of children’s motivation for reading to the amount and breadth or their reading. Journal of Educational Psychology, 89(3), 420-432. https://doi.org/10.1037/0022-0663.89.3.420
 Dat geldt ook als ze de taal waarin ze lezen zelf mogen kiezen (Smith et al., 2025). Smith, S. A., Hadley, E., & García Plaza, E. (2025). What Motivates Multilingual Children and Youth to Read? A Systematic Review of the Research. Journal of Language, Identity & Education, 24(5), 1188-1207. https://doi.org/10.1080/15348458.2023.2281950
 Als leerlingen in de klas boeken in meerdere talen kunnen lezen, kan dat hen bovendien trots maken op hun meertaligheid (Lyster et al., 2009).  Lyster, R., Collins, L., & Ballinger, S. (2009). Linking languages through a bilingual read-aloud project. Language Awareness, 18(3-4), 366-383. https://doi.org/10.1080/09658410903197322
Doordat gemotiveerde leerlingen meer lezen, komen ze in een positieve leesspiraal terecht: meer lezen leidt tot beter lezen (Bus et al., 2024). Bus, A. G., Shang, Y., & Roskos, K. (2024). Building a Stronger Case for Independent Reading at School. AERA Open, 10, 23328584241267843. https://doi.org/10.1177/23328584241267843
 Daarom lijkt het belangrijk om ook lezen in andere talen in de klas te stimuleren als leerlingen dat willen.

Effecten van vrij lezen niet duidelijk

Tot slot is het überhaupt niet duidelijk wat de effecten zijn van vrij lezen in het Nederlands in de klas op de leesvaardigheid van leerlingen in het basisonderwijs (Kennisrotonde, 2024; Kennisrotonde (2024). Leidt stillezen in het basisonderwijs tot betere leesvaardigheid, een positievere leeshouding en meer lezen in de vrije tijd?
 Erbeli & Rice, 2022; Erbeli, F., & Rice, M. (2022). Examining the Effects of Silent Independent Reading on Reading Outcomes: A Narrative Synthesis Review from 2000 to 2020. Reading & Writing Quarterly, 38(3), 253-271. https://doi.org/10.1080/10573569.2021.1944830
 Merke et al., 2024). Merke, S., Ganushchak, L., & Van Steensel, R. (2024). Effects of additions to independent silent reading on students’ reading proficiency, motivation, and behavior: Results of a meta-analysis. Educational Research Review, 42, 100572. https://doi.org/10.1016/j.edurev.2023.100572
 Vrij lezen kan wel indirect bijdragen aan de leesvaardigheid, doordat vrij lezen een positieve leesspiraal in gang kan zetten (Bus et al., 2024). Bus, A. G., Shang, Y., & Roskos, K. (2024). Building a Stronger Case for Independent Reading at School. AERA Open, 10, 23328584241267843. https://doi.org/10.1177/23328584241267843

Meer weten?

Themapagina Onderwijskennis over leesmotivatie in het basisonderwijs.

Themapagina Onderwijskennis over meertaligheid.

Opgesteld door: Maaike Pulles (kennismakelaar Kennisrotonde) en Aafke Essen (kennismakelaar Kennisrotonde) 

Kennisrotonde. (2026). Draagt vrij lezen in een andere taal bij aan de Nederlandse leesvaardigheid van basisschoolleerlingen? (KR. 3156)