Leidt stillezen in het basisonderwijs tot betere leesvaardigheid, een positievere leeshouding en meer lezen in de vrije tijd?

Stillezen in de klas kan bijdragen aan technische leesvaardigheid, een positieve leeshouding en meer lezen in de vrije tijd. Deze drie aspecten hangen onderling samen, aan te duiden als de positieve leesspiraal. De bewijzen voor een bijdrage van stillezen aan een van de elementen in deze leesspiraal zijn niet heel sterk. De resultaten van stillezen hangen voor een belangrijk deel af van de wijze waarop stillezen wordt uitgevoerd en van de mate waarin leerkrachten rekening houden met interesses en technische leesvaardigheden van individuele leerlingen.

Gepubliceerd:

© Monkey Business Images / Shutterstock stil lezen

Stillezen houdt in dat leerlingen in de klas, gedurende een bepaalde tijd, regelmatig en zelfstandig een boek lezen. De frequentie wisselt van dagelijks tot enkele keren per week. De stilleestijd is meestal tussen de 15 en 30 minuten.

Doel van stillezen is een positieve leesspiraal in gang zetten

Veel basisscholen besteden dagelijks tijd aan stillezen, ook wel vrij lezen genoemd. Het voornaamste doel van stillezen is het leesplezier van leerlingen stimuleren en daarmee een positieve leesspiraal in gang zetten. Dat moet ervoor zorgen dat leerlingen vaker en langer gaan lezen, waardoor ze er beter in worden, daardoor meer leesplezier beleven, nog meer gaan lezen etc. Er zijn aanwijzingen dat stillezen (beperkte) effecten heeft op elk van de drie elementen in de leesspiraal: leesvaardigheid, leesattitude en leesfrequentie.

Beperkt effect van stillezen op leesvaardigheid

De effecten van stillezen op de leesvaardigheid, dus op technisch en begrijpend lezen, zijn niet eenduidig. Waar het ene onderzoek geen effect van stillezen op technisch lezen signaleert, toont een andere studie wel positieve effecten aan op woordherkenning, decoderen, signaalwoorden herkennen en vloeiend lezen. Wellicht hebben de tegenstrijdige resultaten te maken met niet goed vergelijkbare omstandigheden waaronder stillezen plaatsvond.

Op het vlak van begrijpend lezen zijn geen of heel zwakke invloeden van stillezen gevonden. De verklaring hiervoor is dat voor begrijpend lezen meer nodig is dan leeskilometers maken. Dan is bijvoorbeeld ook ‘kennis van de wereld’ nodig.

Vooral sterke lezers profiteren van stillezen

Hoewel het gaat om kleine effecten lijkt stillezen een positieve invloed te hebben op leesattitude. Vooral sterke lezers krijgen meer zin om te lezen. Dat zijn vaak leerlingen die al vroeg leesvaardigheden als klank- en letterherkenning hebben ontwikkeld. Vaardigheden die van grote invloed zijn op de latere leesattitude. Als leerlingen daar niet zo goed in zijn, raken ze gefrustreerd en richten ze hun aandacht bij stillezen niet op het boek. Deze leerlingen vinden lezen al niet leuk en dan is stillezen niet de manier om lezen leuker te gaan vinden.

Stillezen kan lezen in de vrije tijd bevorderen

Stillezen kan een grote bijdrage leveren aan meer lezen in de vrije tijd. Voorwaarden zijn dat leerlingen een positieve leesattitude hebben en beschikken over goede leesvaardigheden – de twee andere aspecten van de leesspiraal dus. Vooral bij leerlingen tussen 5 en 8 jaar is het niveau van technisch lezen van invloed op het lezen in de vrije tijd.

Boek moet aansluiten bij het niveau en de interesse van de leerling

Om negatieve leeservaringen te voorkomen, is het belangrijk dat leerlingen het ‘juiste’ boek gaan lezen. Leerkrachten – en ook bibliotheekmedewerkers – kunnen leerlingen bij de keuze van een boek ondersteunen. Het is van belang dat leerlingen een boek kiezen dat aansluit bij hun leesniveau en interesse. Leerkrachten moeten dus boeken aanprijzen die qua belangstelling goed passen bij de leerling.

Vooral leerlingen met een lage sociaal-economische achtergrond en leerlingen met leesproblemen hebben er baat bij als ze mogen kiezen uit een aantal boeken dat de leerkracht voor ze heeft geselecteerd in plaats van een vrije keuze.

Dit antwoord is tot stand gekomen met dank aan Karin Hoogeveen (kennismakelaar Kennisrotonde). Zij heeft hiertoe Kees Broekhof en Froukje Hoobroeckx (taalexperts) en José Mulder (kennismakelaar Kennisrotonde) geraadpleegd.


Ga je het antwoord gebruiken in het onderwijs?
Wat vind je van de leesbaarheid van het antwoord?

Privacyverklaring

Wij gaan zorgvuldig om met persoonsgegevens. Lees hierover meer in onze privacyverklaring.

Gerelateerde vragen

    Rijke taal en teksten zijn authentiek en bevatten gevarieerde en laagfrequente woorden. Door deze voor te lezen en te bespreken in de klas, kunnen leerlingen hun woordenschat en tekstbegrip versterken. Ook bij wereldoriëntatie zorgt het integreren van rijke teksten voor een betere taalontwikkeling.

    Lees meer

    Leerlingen die gedurende hun basisschoolperiode veel tijd besteden aan het lezen, ontwikkelen zich tot goede lezers. Leerlingen die weinig lezen, blijven daarin achter. Voor het bevorderen van voortgezette technische leesvaardigheid - vlot en vloeiend lezen met begrip – zijn hardop lezen en stillezen effectieve aanpakken. Het delen van leeservaringen met medeleerlingen en begeleiding door de leerkracht zijn bij deze leesactiviteiten voorwaarden voor succes.

    Lees meer