Is de begeleiding van startende leraren effectiever als je rekening houdt met hun verschillende kenmerken?

Hoewel verschillende kenmerken van startende leraren relevant lijken voor de vormgeving van hun begeleiding, is het niet goed te zeggen voor wie nou precies welk arrangement het meest geschikt is. Maatwerk in overleg met starters lijkt het beste, waarbij het belangrijk is dat de begeleiding breed en doelgericht is. Bij zij-instromers is het belangrijk om collegiaal contact te stimuleren en relevante expertise uit hun eerdere loopbaan actief te waarderen.

Gepubliceerd:

shutterstock_574723312_1200x630.jpg

Startende leraren hebben over het algemeen baat bij begeleiding in hun beginjaren om zich hun nieuwe beroep echt eigen te maken, om zich verder te ontwikkelen en deel uit te maken van de school en de beroepsgroep. Dit wordt ook wel inductie genoemd. Dat vergroot de tevredenheid met het werk, de docentvaardigheden en de betrokkenheid van starters. Ook verkleint het de kans dat ze vertrekken naar een andere school of zelfs het onderwijs verlaten. 

Een breed en doelgericht arrangement werkt het beste

De meeste scholen besteden vooral in het eerste jaar aandacht aan starters. Ze mogen bijvoorbeeld in een kleinere groep lesgeven, ze krijgen uitleg over het schoolbeleid en begeleiding van mentor of coaching in de klas. Vooral als die aandacht ingebed is in een bredere ondersteuningscultuur waarin collegiale hulp gebruikelijk is, zijn startende leraren daar positief over. 
Startende leraren die begeleid worden, ontwikkelen sneller hun docentvaardigheden, waarbij met name coaching en observaties helpen. Reductie van werklast blijkt juist niet te helpen voor de versnelling van de ontwikkeling van docentvaardigheden. Minder werkdruk kan wel helpen om stress te reduceren. 

Starters verschillen in toerusting en in voorafgaande loopbaan

Hoe uitgebreid een inductiearrangement ook is, belangrijker voor het al dan niet stoppen in het onderwijs is of starters een lerarenopleiding volgen en welk type dat is. Zo vertrekken in het voortgezet onderwijs ongediplomeerde starters die geen lerarenopleiding volgen en minder lesvaardige leraren die wel een diploma hebben het snelst. Leraren in opleiding en gediplomeerde starters stoppen minder vaak.
Eerstegraads opgeleide startende leraren zijn pedagogisch-didactisch wat minder goed toegerust dan tweedegraders, maar dat verschil verdwijnt na de startjaren. Verder blijkt dat leraren die zijn opgeleid en werken op een opleidingsschool gemiddeld meer groeien in pedagogisch-didactische vaardigheden dan anders opgeleiden.
Daarnaast stroomt een groeiende groep startende leraren in vanuit een andere studie of beroep. Zij-instromers zijn gemiddeld wat ouder dan andere starters. In Nederland lijkt hun uitval vrij beperkt, in andere landen is dat soms anders. 

Samenhang tussen kenmerken van starters, begeleiding en kenmerken van de school

Hoewel verschillende kenmerken van starters relevant lijken voor de vormgeving van hun begeleiding, is het niet goed te zeggen voor wie nou precies welk arrangement past. Maatwerk in overleg met starters lijkt in ieder geval het best. 

Er zijn verschillende aanwijzingen dat kenmerken van starters ertoe doen bij de begeleiding. Bijvoorbeeld mannen en eerstegraders onder de starters rapporteren dat ze meer begeleiding krijgen  dan oudere starters. Onduidelijk echter is wat de verklaring is van deze verschillen.
Ook hangt een aantal persoonskenmerken van starters samen met de door hen ervaren begeleiding. Het gaat om de werkervaring van starters, hun zelfinzicht, veerkracht, vertrouwen in eigen kunnen en gevoel van verbondenheid met de school. Ook zijn er samenhangen met kenmerken van de school zoals de samenstelling van de leerlingenpopulatie en de personeelsopbouw. Deze samenhangen zijn is echter zo complex dat het lastig is om te bepalen hoe de invloeden precies lopen. 
Voor zij-instromers is het wel duidelijk dat het belangrijk is om aandacht te besteden aan goed contact met collega’s. Zij hebben vaak wat meer moeite om hun plek te vinden op school. Ook zou er meer waardering moeten zijn voor relevante expertise die ze meebrengen uit hun eerdere loopbaan. 

Meer weten?

Dit antwoord is tot stand gekomen met dank aan Niek van den Berg (kennismakelaar Kennisrotonde). Zij heeft hiertoe Michelle Helms-Lorenz (onderzoeker inductie van startende leraren) geconsulteerd.


Ga je het antwoord gebruiken in het onderwijs?
Wat vind je van de leesbaarheid van het antwoord?

Privacyverklaring

Wij gaan zorgvuldig om met persoonsgegevens. Lees hierover meer in onze privacyverklaring.

Gerelateerde vragen

    Geactualiseerd: 14 juni 2024

    Een combinatie van ondersteuning, begeleiding en oriëntatieprogramma’s verkleint de kans op uitval onder startende leerkrachten. Hoe meer verschillende activiteiten de school aanbiedt, hoe lager de kans op uitval. De inzet van een mentor kan eveneens helpen om nieuwe leerkrachten voor het onderwijs te behouden. Mogelijk zijn deze vormen van begeleiding ook effectief voor zij-instromers in het beroep, hoewel daar geen onderzoek naar is gedaan.

    Lees meer

    Geactualiseerd: september 2023

    Om startende leraren te ondersteunen in hun professionele en persoonlijke ontwikkeling als leraar, bieden steeds meer scholen inductieprogramma’s aan. Inductieprogramma’s blijken een effectief instrument, want beginnende leraren presteren beter, stoppen minder vaak met het beroep en hun leerlingen halen hogere cijfers. Er bestaat echter geen overeenstemming over hoe een effectief inductieprogramma eruit ziet. Intervisie wordt in de literatuur niet genoemd als een element dat wordt ingezet bij inductie. Hierdoor kunnen dan ook geen uitspraken worden gedaan over de effectiviteit ervan bij inductie.

    Lees meer