Welke vormen en intensiteit van begeleiding zijn effectief voor zij-instromers in het beroep van leerkracht in het primair onderwijs?

Geactualiseerd: 14 juni 2024

Een combinatie van ondersteuning, begeleiding en oriëntatieprogramma’s verkleint de kans op uitval onder startende leerkrachten. Hoe meer verschillende activiteiten de school aanbiedt, hoe lager de kans op uitval. De inzet van een mentor kan eveneens helpen om nieuwe leerkrachten voor het onderwijs te behouden. Mogelijk zijn deze vormen van begeleiding ook effectief voor zij-instromers in het beroep, hoewel daar geen onderzoek naar is gedaan.

Gepubliceerd:

leraar

Zij-instromers maken de overstap vanuit een ander beroep naar een baan als leerkracht. Dat kan door eerst een verkorte opleiding te volgen of door onmiddellijk voor de klas te gaan staan: als zij-instromer in het beroep.

Opleiding en ervaring zijn voorwaarden voor kandidaat zij-instromers

Om zij-instromer te kunnen worden, moet een kandidaat een hbo- of wo-opleiding hebben afgerond – of een gelijkwaardig buitenlands getuigschrift kunnen overleggen. En de kandidaat moet beschikken over voor het onderwijs voldoende maatschappelijke ervaring en beroepservaring. Doorgaans begint de zij-instromer in het beroep na toelating gelijk voor de klas en volgt hij of zij daarnaast een verkorte opleiding. De opleiding wordt afgesloten met een getuigschrift.

De uitval in deze trajecten is relatief beperkt. Zij-instromers in het beroep die door het geschiktheidsonderzoek komen, halen over het algemeen ook de eindstreep. Daarbij speelt begeleiding een belangrijke rol.

Combinatie van begeleidingsactiviteiten kan uitval voorkomen

Om uitval van startende leerkrachten te voorkomen zijn aanknopingspunten en effectieve begeleidingsinterventies voor zij-instromers in het beroep te halen uit onderzoek naar studenten op lerarenopleidingen en pabo’s.

Van belang is een combinatie van ondersteuning, begeleiding en oriëntatieprogramma’s tijdens de overgang van student naar leerkracht. Hoe meer verschillende activiteiten de werkgever aanbiedt, hoe lager de kans op uitval. Ook onderzoek onder startende leraren in het voortgezet onderwijs wijst erop dat wanneer zij een speciaal inwerktraject volgen dat bestaat uit intensieve coaching en begeleiding, ze minder vaak uitvallen.

Mentoren vervullen waardevolle rol

De inzet van een mentor kan eveneens van waarde zijn voor de zij-instromer in het beroep. Een goede band tussen startende leerkracht en mentor zorgt voor een positiever ervaren ondersteuning. De frequentie van de contactmomenten, de betrokkenheid van de mentor en de breedte van de begeleiding kunnen positief bijdragen aan de mate waarin de startende leerkracht zich betrokken voelt bij de school. Startende leerkrachten die geen mentor hebben of een slechte begeleiding, ervaren onvoldoende steun.

Tevredenheid over de begeleiding doet ertoe

Begeleiding van de zij-instromer in het beroep is effectief als ze eraan bijdraagt dat de zij-instromer niet uitvalt, tevreden is over de begeleiding en binnen de daarvoor gestelde periode een lesbevoegdheid haalt. Of tot het inzicht komt dat de stap naar het onderwijs geen juiste keuze is.

Zij-instromers in het beroep die tevreden zijn over de begeleiding, zijn minder geneigd om te stoppen met het traject. Meer (maatwerk)begeleiding en grotere tevredenheid daarover leiden ertoe dat zij-instromers minder belemmeringen en meer veiligheid ervaren. Ook hebben ze reëlere verwachtingen. Verbeteringen op deze aspecten kunnen in samenhang leiden tot een betere kwaliteitservaring door zij-instromers. Of de begeleiding daarmee effectiever wordt, is niet zeker. Effectonderzoek daarnaar ontbreekt.

Dit antwoord is tot stand gekomen met dank aan Jacob van der Wel en Niek van den Berg (kennismakelaars Kennisrotonde).


Ga je het antwoord gebruiken in het onderwijs?
Wat vind je van de leesbaarheid van het antwoord?

Privacyverklaring

Wij gaan zorgvuldig om met persoonsgegevens. Lees hierover meer in onze privacyverklaring.

Gerelateerde vragen

    Hoewel verschillende kenmerken van startende leraren relevant lijken voor de vormgeving van hun begeleiding, is het niet goed te zeggen voor wie nou precies welk arrangement het meest geschikt is. Maatwerk in overleg met starters lijkt het beste, waarbij het belangrijk is dat de begeleiding breed en doelgericht is. Bij zij-instromers is het belangrijk om collegiaal contact te stimuleren en relevante expertise uit hun eerdere loopbaan actief te waarderen.

    Lees meer

    Co-teaching (samen lessen voorbereiden, geven en evalueren) biedt kansen voor professionele ontwikkeling van leraren. Het vereist wel investeringen in tijd, visieontwikkeling, reflectievaardigheden, training en écht partnerschap. Effectief leren van elkaar tijdens de les kan onder die condities onder meer door modelleren en coachen met een oortje.

    Lees meer

    Geactualiseerd: september 2023

    Om startende leraren te ondersteunen in hun professionele en persoonlijke ontwikkeling als leraar, bieden steeds meer scholen inductieprogramma’s aan. Inductieprogramma’s blijken een effectief instrument, want beginnende leraren presteren beter, stoppen minder vaak met het beroep en hun leerlingen halen hogere cijfers. Er bestaat echter geen overeenstemming over hoe een effectief inductieprogramma eruit ziet. Intervisie wordt in de literatuur niet genoemd als een element dat wordt ingezet bij inductie. Hierdoor kunnen dan ook geen uitspraken worden gedaan over de effectiviteit ervan bij inductie.

    Lees meer