Bij vakoverstijgend onderwijs worden verschillende vakken gecombineerd rondom een thema of probleem. Het kan variëren van een lichte samenwerking tot volledige integratie met lerarenteams en onderzoekend leren door leerlingen. Het doel is om leerlingen betekenisvoller en samenhangender onderwijs aan te bieden. Maar onderzoeken laten zien dat het meestal weinig effect heeft op de leerprestaties. De uiteenlopende kenmerken en onderzoeksresultaten maken het lastig om evidence informed ontwerpeisen voor vakoverstijgend onderwijs te formuleren.
Vakoverstijgend onderwijs is voor onderwijsontwerpers een zogenoemd wicked problem: het kent geen eenduidige definitie of aanpak en het heeft uiteenlopende vormen en gradaties. Of vakoverstijgend onderwijs effectief is, hangt sterk af van de context en vakinhoudelijke samenhang.
Design thinking als methode voor complexe problemen
Design thinking is een ontwerpmethodiek waarbij mensen samen een oplossing (ontwerp) bedenken, als antwoord op een bepaald vraagstuk. De deelnemers doorlopen daarbij verschillende fasen:
- eerst diepen ze een probleem grondig uit, om te komen tot een probleemstelling
- daarna verkennen ze verschillende oplossingsrichtingen
- op basis daarvan ontwerpen ze een oplossing
- die testen ze en stellen ze bij, net zo lang tot de oplossing goed werkt voor de praktijk waarvoor die is gemaakt
Aan design thinking ligt dus een cyclisch proces ten grondslag van steeds opnieuw testen, evalueren en bijstellen. Er zijn verschillende modellen voor design thinking in omloop; in wezen komen die neer op dezelfde, hierboven beschreven cyclus.
Omdat bij design thinking mensen vanuit verschillende achtergronden betrokken zijn, is de methodiek bij uitstek geschikt voor wicked problems: complexe problemen waarvoor geen eenvoudige oplossing bestaat.
Design thinking draagt mogelijk bij aan ontwerpcompetenties
Er valt niet met zekerheid vast te stellen of design thinking een effectieve ontwerpmethode is voor vakoverstijgend onderwijs. Hiervoor ontbreekt het aan gedegen onderzoek dat de resultaten van design thinking vergelijkt met die van andere ontwerpmethodes.
Verschillende casestudies geven wel aanwijzingen dat design thinking een effectieve manier kan zijn om vakoverstijgend onderwijs te ontwerpen. Zo blijkt design thinking bij te dragen aan de ontwerpcompetenties van leraren. Docenten rapporteren bijvoorbeeld dat zij door design thinking creatiever en efficiënter gaan werken en beter samenwerken dan bij gangbare methoden.
Verder zeggen deelnemers dat ze betere ideeën genereren, ontwerpen in samenspraak ontwikkelen en een uiteindelijk ontwerp gerichter invoeren. Bij design thinking komen ook vakdidactische competenties aan bod, bijvoorbeeld de keuze en inzet van passende didactiek en leermiddelen. Hoewel de onderzoeken veelal gebaseerd zijn op zelfrapportages van docenten, wijzen ze erop dat de methode potentie heeft voor het ontwerp van vakoverstijgend onderwijs.
Dit antwoord is tot stand gekomen met dank aan Manon van Zanten (antwoordspecialist) en Carolien van Rens (kennismakelaar Kennisrotonde).
