De Engelse term sense-of-belonging betekent in het Nederlands een gevoel van verbondenheid en erbij horen. Het is een universele psychologische basisbehoefte om ergens bij te willen horen en het is belangrijk voor mentaal en fysiek welzijn. Door flexibilisering in het hbo volgen studenten vaker individuele opleidingspaden. Hierdoor lijkt het uitdagender voor hen om een sense-of-belonging te ervaren. De vraag is welke factoren in die context effect hebben op het gevoel van verbondenheid van studenten. Kunnen bijvoorbeeld docenten die zelf een sense-of-belonging ervaren dit ook bij studenten stimuleren?
Verband met studiesucces en welzijn
Voor docenten betekent sense-of-belonging vooral dat zij zich op hun plek voelen bij een onderwijsinstelling. Voor studenten betekent het dat zij ondersteuning binnen het onderwijs ervaren, dat zij zich gerespecteerd, gewaardeerd en onderdeel van een onderwijsomgeving voelen. Sense-of-belonging heeft een positief effect op studiesucces. Studenten die zich verbonden voelen, zijn succesvoller in hun studie en ervaren minder studiestress. Daarnaast zijn zij gemotiveerder, meer bevlogen en betrokken bij hun studie. Studenten die geen verbinding voelen met de onderwijsgemeenschap en daarmee geen sense-of-belonging ervaren, blijken vaker uit te vallen.
Geen bewezen verband sense-of-belonging docenten met die van studenten
Er is geen onderzoek bekend dat een verband aantoont tussen de sense-of-belonging van docenten en die van studenten. Uit een kleinschalige studie blijkt wel dat de sense-of-belonging van docenten van invloed kan zijn op hun manier van lesgeven. Zo gingen docenten die meer betrokkenheid bij hun docententeam ervoeren tijdens de lockdown vaker op zoek naar manieren om onderwijs online te kunnen blijven geven.
Sense-of-belonging docenten hangt samen met organisatiecultuur
De sense-of-belonging van docenten hangt samen met de organisatiecultuur; dat wil zeggen de manier van communiceren en de autonomie van docenten. Ook de ondersteuning die docenten ervaren vanuit hun organisatie speelt daarbij een (weliswaar kleinere) rol. Niet bekend is welke andere factoren ook invloed hebben. Onderzoek onder werknemers in andere sectoren geven daarvoor wel indicaties. Zo ervaren werknemers een gevoel van erbij horen door factoren als de werkomgeving, sociale momenten, tevreden collega’s en gemeenschappelijke doelen. Werknemers die door hun werkomgeving beter kunnen communiceren en samenwerken, hun werkplek als ondersteunend ervaren bij hun werkzaamheden en er tevreden over zijn, ervaren een sterkere sense-of-belonging dan werknemers die dit minder hebben.
Docenten belangrijk voor gevoel van betrokkenheid studenten
Ondanks het gebrek aan bewijs voor een verband tussen de sense-of-belonging van docenten en die van studenten, weten we wel dat docenten sowieso belangrijk zijn voor het gevoel van betrokkenheid van studenten. Belangrijk daarbij is dat docenten contacten met studenten en tussen studenten onderling stimuleren, zo blijkt uit onderzoek onder universiteitsstudenten. Aannemelijk is dat dit ook voor het hbo geldt.
Docenten kunnen contacten tussen studenten stimuleren door hen via activerende en verbindende werkvormen samen te laten werken en leren. Een goed contact tussen student en docent kan ontstaan door te zorgen voor interacties, bijvoorbeeld via inloopspreekuren of door onderzoeksmogelijkheden aan te bieden.
Dit antwoord is tot stand gekomen met dank aan Maartje Kouwenberg (kennismakelaar Kennisrotonde).
