Hoe draagt een verrijkte schooldag optimaal bij aan de leerprestaties van leerlingen in het basisonderwijs?

Extra instructietijd kan een positieve invloed hebben op leerprestaties, vooral voor kansarmere groepen. Aanvullende activiteiten voor sport en cultuur of aandacht voor persoonlijke ontwikkeling lijken geen leerwinst op te leveren. Extra schooltijd betekent dan ook niet automatisch dat leerlingen meer leren. Scholen die een verrijkte schooldag willen invoeren, doen er goed aan mogelijke voor- en nadelen af te wegen en na te gaan of een verlengde schooldag het juiste middel is om de beoogde doelen te behalen.

Gepubliceerd:

verrijkte schooldag

De komende jaren investeert de overheid flink in een rijke schooldag met als doel de kansenongelijkheid te verkleinen. Met het programma School & Omgeving krijgen alle leerlingen de kans om zich te ontplooien, onafhankelijk van hun achtergrond en woonomgeving.

Scholen vullen een verlengde schooldag heel verschillend in

Een verrijkte of verlengde schooldag om de onderwijskansen van bepaalde groepen leerlingen te vergroten, is niet nieuw. Dit soort initiatieven vormen een breed palet. De reikwijdte van het aanbod loopt van remediërende leeractiviteiten tot recreatieve activiteiten. De ene school biedt verdieping op de kernvakken aan, op een andere school staat de extra tijd los van de lesstof. Ook het aantal uren waarmee de school de lesdag verlengt varieert, evenals voor welke leerlingen de extra uren bestemd zijn. Deelname kan op vrijwillige basis zijn of verplicht. Soms is er huiswerkbegeleiding, soms niet.

Dit alles maakt het lastig om vast te stellen of een verrijkt programma effect heeft op de leerprestaties van leerlingen en zo ja, wat precies maakt dat de leerprestaties verbeteren.

Extra instructietijd gericht inzetten

Extra instructietijd heeft een klein, positief effect op de leerprestaties van leerlingen, vooral voor kansarmere groepen. Maar extra schooltijd betekent niet automatisch dat leerlingen meer leren; het hangt er vanaf hoe scholen de extra uren inzetten en wat leerlingen anders gedaan zouden hebben in die uren. Bovendien lijkt sprake te zijn van afnemende meeropbrengsten. Naarmate er meer instructietijd extra gegeven wordt, nemen de positieve effecten af.

Verrijkingsactiviteiten die niet direct gericht zijn op leren, zoals sport, cultuur of persoonlijke ontwikkeling, lijken geen leerwinst op te leveren. Leerlingen van brede scholen ontwikkelen zich bijvoorbeeld cognitief niet anders dan leerlingen van niet-brede scholen. En leerlingen die vaker deelnamen aan brede-schoolactiviteiten boeken geen grotere vooruitgang in rekenen, begrijpend lezen en woordenschat. Ook wanneer sociaal-emotionele effecten het doel is, kunnen die vaak niet worden vastgesteld.

Verrijkte schooldag kent voor- en nadelen

De invoering van een verrijkte schooldag vraagt een zorgvuldige afweging van mogelijke voor- en nadelen. Het verlengen van de schooldag betekent dat leerkrachten en de schoolleiding hun tijd en inzet anders moeten vormgeven. Hetzelfde geldt voor leerlingen en hun ouders. Zij hebben minder tijd beschikbaar voor familie, vrienden en hobby’s. En er zijn aanwijzingen dat het verminderen van vrije tijd kan leiden tot uitputting van leerlingen, vooral als er in de extra uren sprake is van intensieve instructie.

Een verrijkte schooldag invoeren vereist duidelijke en gedeelde doelen

Wanneer scholen een verrijkte schooldag willen invoeren, is het raadzaam eerst duidelijke en gedeelde doelen vast te stellen. De pedagogische aanpak moet deze doelen ondersteunen, en activiteiten, ruimtes en materialen sluiten daar idealiter bij aan. Verder moeten scholen zorgen voor voldoende middelen en personeel. Ten slotte is het van belang de implementatie nauwgezet te monitoren en te evalueren, zodat tijdig bijgestuurd kan worden.

Dit antwoord is tot stand gekomen met dank aan José Mulder (kennismakelaar Kennisrotonde).


Ga je het antwoord gebruiken in het onderwijs?
Wat vind je van de leesbaarheid van het antwoord?

Privacyverklaring

Wij gaan zorgvuldig om met persoonsgegevens. Lees hierover meer in onze privacyverklaring.

Gerelateerde vragen

    Onderwijstijdverlenging via verlengde schooldagen heeft een neutraal tot zwak positief effect op de leerprestaties (taal en rekenen) van basisschoolleerlingen. Vooral leerlingen op achterstandsscholen lijken te profiteren van deelname. Wat het optimaal aantal uren is voor de verlenging, is niet bekend. Meer uren leiden tot betere prestaties, maar waar het omslagpunt ligt, is onduidelijk. Programma’s gericht op niet-cognitieve ontwikkeling van leerlingen dragen positief bij aan het zelfbeeld van leerlingen en zorgen voor minder probleemgedrag. Daarnaast hebben leerlingen een betere band met school, minder drugsgebruik en positievere interacties met anderen.

    Lees meer