De komende jaren investeert de overheid flink in een rijke schooldag met als doel de kansenongelijkheid te verkleinen. Met het programma School & Omgeving krijgen alle leerlingen de kans om zich te ontplooien, onafhankelijk van hun achtergrond en woonomgeving.
Scholen vullen een verlengde schooldag heel verschillend in
Een verrijkte of verlengde schooldag om de onderwijskansen van bepaalde groepen leerlingen te vergroten, is niet nieuw. Dit soort initiatieven vormen een breed palet. De reikwijdte van het aanbod loopt van remediërende leeractiviteiten tot recreatieve activiteiten. De ene school biedt verdieping op de kernvakken aan, op een andere school staat de extra tijd los van de lesstof. Ook het aantal uren waarmee de school de lesdag verlengt varieert, evenals voor welke leerlingen de extra uren bestemd zijn. Deelname kan op vrijwillige basis zijn of verplicht. Soms is er huiswerkbegeleiding, soms niet.
Dit alles maakt het lastig om vast te stellen of een verrijkt programma effect heeft op de leerprestaties van leerlingen en zo ja, wat precies maakt dat de leerprestaties verbeteren.
Extra instructietijd heeft een klein, positief effect op de leerprestaties van leerlingen, vooral voor kansarmere groepen. Maar extra schooltijd betekent niet automatisch dat leerlingen meer leren; het hangt er vanaf hoe scholen de extra uren inzetten en wat leerlingen anders gedaan zouden hebben in die uren. Bovendien lijkt sprake te zijn van afnemende meeropbrengsten. Naarmate er meer instructietijd extra gegeven wordt, nemen de positieve effecten af.
Verrijkingsactiviteiten die niet direct gericht zijn op leren, zoals sport, cultuur of persoonlijke ontwikkeling, lijken geen leerwinst op te leveren. Leerlingen van brede scholen ontwikkelen zich bijvoorbeeld cognitief niet anders dan leerlingen van niet-brede scholen. En leerlingen die vaker deelnamen aan brede-schoolactiviteiten boeken geen grotere vooruitgang in rekenen, begrijpend lezen en woordenschat. Ook wanneer sociaal-emotionele effecten het doel is, kunnen die vaak niet worden vastgesteld.
Verrijkte schooldag kent voor- en nadelen
De invoering van een verrijkte schooldag vraagt een zorgvuldige afweging van mogelijke voor- en nadelen. Het verlengen van de schooldag betekent dat leerkrachten en de schoolleiding hun tijd en inzet anders moeten vormgeven. Hetzelfde geldt voor leerlingen en hun ouders. Zij hebben minder tijd beschikbaar voor familie, vrienden en hobby’s. En er zijn aanwijzingen dat het verminderen van vrije tijd kan leiden tot uitputting van leerlingen, vooral als er in de extra uren sprake is van intensieve instructie.
Een verrijkte schooldag invoeren vereist duidelijke en gedeelde doelen
Wanneer scholen een verrijkte schooldag willen invoeren, is het raadzaam eerst duidelijke en gedeelde doelen vast te stellen. De pedagogische aanpak moet deze doelen ondersteunen, en activiteiten, ruimtes en materialen sluiten daar idealiter bij aan. Verder moeten scholen zorgen voor voldoende middelen en personeel. Ten slotte is het van belang de implementatie nauwgezet te monitoren en te evalueren, zodat tijdig bijgestuurd kan worden.
Dit antwoord is tot stand gekomen met dank aan José Mulder (kennismakelaar Kennisrotonde).