Hoe deel je een schoolbibliotheek het beste in als je leesplezier wilt vergroten: op leesniveau of op onderwerp?
Een schoolbibliotheek deel je waarschijnlijk het beste in op onderwerp om leesplezier te stimuleren. Zo vinden leerlingen makkelijker boeken die hen interesseren. Je kunt leerlingen helpen om een passend boek te kiezen met informatie over het leesniveau. Maar als het leesniveau leerlingen beperkt in hun keuze, kan dit leesplezier juist verkleinen. Leesplezier kan ook groeien als je leerlingen vrijblijvend begeleidt bij het kiezen van een boek en als je als leraar het goede voorbeeld geeft met positief leesgedrag. Het helpt als de schoolbibliotheek een actieve rol heeft in de school, bijvoorbeeld met leesactiviteiten en aandacht voor lezen in de klas.
Om leesplezier te vergroten en behouden, is het belangrijk dat leerlingen boeken lezen die passen bij hun interesses én leesniveau
Locher, F. M., Becker, S., & Pfost, M. (2019). The Relation Between Students’ Intrinsic Reading Motivation and Book Reading in Recreational and School Contexts. AERA Open, 5(2). https://doi.org/10.1177/2332858419852041 . Naar de vraag of een bibliotheekindeling op leesniveau of onderwerp het meeste leesplezier oplevert, is geen onderzoek gedaan. Wel zijn er inzichten over hoe leerlingen een bibliotheekboek uitkiezen en over hoe je leesplezier kunt stimuleren.
Interesses leidend bij boekkeuze
Leerlingen laten zich bij hun boekkeuze vooral leiden door hun interesses, blijkt uit verschillende studies. In interviews geven leerlingen bijvoorbeeld aan dat ze letten op het onderwerp, de serie waarbij een boek hoort, een herkenbare schrijver en aanbevelingen van anderen
Kragler, S. (2000). Choosing books for reading: An analysis of three types of readers. Journal of Research in Childhood Education, 14(2), 133-141. https://doi.org/10.1080/02568540009594758
Merga, M. K., & Roni, S. M. (2017). Choosing strategies of children and the impact of age and gender on library use: Insights for librarians. Journal of Library Administration, 57(6), 607-630. https://doi.org/10.1080/01930826.2017.1340774 . Het leesniveau bepaalt het keuzeproces in mindere mate
Merga, M. K., & Roni, S. M. (2017). Choosing strategies of children and the impact of age and gender on library use: Insights for librarians. Journal of Library Administration, 57(6), 607-630. https://doi.org/10.1080/01930826.2017.1340774 .
Leerlingen vinden het vaak lastig om boeken te vinden die hen interesseren
Merga, M. K., & Roni, S. M. (2017). Choosing strategies of children and the impact of age and gender on library use: Insights for librarians. Journal of Library Administration, 57(6), 607-630. https://doi.org/10.1080/01930826.2017.1340774 . Het kan dan helpen om de bibliotheek op onderwerp in te delen. In een kleine casestudy waarin drie klassen hun bibliotheek op onderwerp indeelden in plaats van leesniveau, rapporteerden leraren dat leerlingen enthousiaster werden over lezen. En dat zij meer verschillende typen teksten lazen
Stein Dzaldov, B., & Peterson, S. (2005). Book leveling and readers. The Reading Teacher, 59(3), 222-229. https://doi.org/10.1598/RT.59.3.2 . Bibliothecarissen die hun collecties indeelden op genre of onderwerp in plaats van op auteursnaam, gaven aan dat leerlingen makkelijker boeken vonden die hen interesseerden. Ook merkten ze dat leerlingen vaker boeken leenden en meer spontane gesprekken met elkaar voerden over lezen
Moeller, R. A., & Becnel, K. E. (2019). “Why on earth would we not genrefy the books?”: A study of reader-interest classification in school libraries. Knowledge Organization: KO, 46(3), 199. https://doi.org/10.5771/0943-7444-2019-3-199
Taylor, J. B., Hora, A., & Krueger, K. S. (2019). Self-selecting books in a children’s fiction collection arranged by genre. Journal of Librarianship and Information Science, 51(3), 852-865. https://doi.org/10.1177/0961000617743088 .
Leesniveau: belangrijk, maar liever niet leidend
Leesniveau speelt ook een rol bij leesplezier: te moeilijke boeken kunnen zorgen voor frustratie en een vervelende leeservaring
Kragler, S. (2000). Choosing books for reading: An analysis of three types of readers. Journal of Research in Childhood Education, 14(2), 133-141. https://doi.org/10.1080/02568540009594758
Merga, M. (2018). Silent reading and discussion of self-selected books in the contemporary classroom. English in Australia, 53(1), 70-82. . In de praktijk vinden leerlingen het vaak lastig om in te schatten of een boek het juiste niveau heeft
Kragler, S. (2000). Choosing books for reading: An analysis of three types of readers. Journal of Research in Childhood Education, 14(2), 133-141. https://doi.org/10.1080/02568540009594758 . Om leerlingen te helpen kunnen scholen de boeken niveau-aanduidingen geven. Ook kunnen leraren leerlingen gerichte strategieën aanleren om het niveau in te schatten
Kragler, S. (2000). Choosing books for reading: An analysis of three types of readers. Journal of Research in Childhood Education, 14(2), 133-141. https://doi.org/10.1080/02568540009594758 .
Wel is het voor leesplezier belangrijk dat niveau-aanduidingen op boeken een hulpmiddel zijn en de boekkeuze niet beperken
Merga, M. K., & Roni, S. M. (2017). Choosing strategies of children and the impact of age and gender on library use: Insights for librarians. Journal of Library Administration, 57(6), 607-630. https://doi.org/10.1080/01930826.2017.1340774 . Leesprogramma’s waarin leerlingen alleen boeken van hun eigen leesniveau mogen kiezen, hebben meestal geen of zelfs een negatief effect op hun leesattitude
Merke, S., Ganushchak, L., & Van Steensel, R. (2024). Effects of additions to independent silent reading on students’ reading proficiency, motivation, and behavior: Results of a meta-analysis. Educational Research Review, 42, 100572. https://doi.org/10.1016/j.edurev.2023.100572 . De moeilijkheidsgraad van een tekst hangt bovendien niet alleen af van objectieve tekstkenmerken, maar ook van de achtergrondkennis en interesses van leerlingen
Hidi, S. (2001). Interest, reading, and learning: Theoretical and practical considerations. Educational Psychology Review, 13(3), 191-209. https://doi.org/10.1023/a:1016667621114
Smith, R., Snow, P., Serry, T., & Hammond, L. (2021). The role of background knowledge in reading comprehension: A critical review. Reading Psychology, 42(3), 214-240. https://doi.org/10.1080/02702711.2021.1888348 . Die verschillen onderling, ook tussen leerlingen met hetzelfde leesniveau.
Begeleiding bij boekkeuze kan leesplezier stimuleren
Leesplezier kan groeien als leerlingen begeleiding krijgen bij het kiezen van een nieuw boek. Zo voerden bibliothecarissen in een Nederlandse studie onder 497 leerlingen uit groep 5-8 korte gesprekken met kinderen die een nieuw boek kwamen lenen
Van der Sande, L., Wildeman, I., Bus, A. G., & Van Steensel, R. (2022). Personalized expert guidance of students’ book choices in primary and secondary education. Reading Psychology, 43(5-6), 380-404. https://doi.org/10.1080/02702711.2022.2113944 . Ze bespraken samen het vorige boek en deden suggesties voor nieuwe boeken die pasten bij de interesses en het leesniveau van het kind. De gesprekken duurden enkele minuten en leerlingen maakten uiteindelijk zelf een keuze. Na twaalf weken bleek hun leesattitude beter dan die van leerlingen die geen begeleiding kregen. Waarschijnlijk is het belangrijk dat leerlingen zelf mogen beslissen wat ze met het advies doen en welk boek ze lenen. Leesprogramma’s met intensieve, sturende begeleiding bij het kiezen van een boek beïnvloeden leesmotivatie namelijk meestal negatief
Merke, S., Ganushchak, L., & Van Steensel, R. (2024). Effects of additions to independent silent reading on students’ reading proficiency, motivation, and behavior: Results of a meta-analysis. Educational Research Review, 42, 100572. https://doi.org/10.1016/j.edurev.2023.100572 .
Actieve rol van schoolbibliotheek
Welke invloed een schoolbibliotheek heeft op leesplezier, lijkt afhankelijk van de rol die zij vervult binnen de school. In een grootschalig Nederlands onderzoek groeide het leesplezier meer op scholen met een actieve bibliotheek, dan op scholen waar deze alleen een uitleenpunt was
Huysmans, F., Kleijnen, E., Broekhof, K., & Van Dalen, T., (2013). The Library at School: effects on reading attitude and reading frequency. Performance Measurement and Metrics, 14(2), 142-156. https://doi.org/10.1108/PMM-05-2013-0013 . Een bibliotheek krijgt bijvoorbeeld een actieve rol als leraren en bibliothecarissen samenwerken, leesactiviteiten organiseren en als er in de klas regelmatig aandacht is voor boeken en lezen. Het helpt als leraren zelf graag lezen; zij zijn dan positieve rolmodellen. Ook zetten zij vaker effectieve strategieën in om lezen te bevorderen
Kennisrotonde (2025). Welke interventies stimuleren leraren om vaker en met meer plezier te lezen, en welk effect heeft dit op hun leesonderwijs? (KR. 2573) .
Kennismakelaar: Merel de Wit
Referentie: Kennisrotonde (2025). Hoe deel je een schoolbibliotheek het beste in als je leesplezier wilt vergroten: op leesniveau of op onderwerp? (KR. 2821)
Geraadpleegde bronnen
Locher, F. M., Becker, S., & Pfost, M. (2019). The Relation Between Students’ Intrinsic Reading Motivation and Book Reading in Recreational and School Contexts. AERA Open, 5(2). https://doi.org/10.1177/2332858419852041
Kragler, S. (2000). Choosing books for reading: An analysis of three types of readers. Journal of Research in Childhood Education, 14(2), 133-141. https://doi.org/10.1080/02568540009594758
Merga, M. K., & Roni, S. M. (2017). Choosing strategies of children and the impact of age and gender on library use: Insights for librarians. Journal of Library Administration, 57(6), 607-630. https://doi.org/10.1080/01930826.2017.1340774
Merga, M. K., & Roni, S. M. (2017). Choosing strategies of children and the impact of age and gender on library use: Insights for librarians. Journal of Library Administration, 57(6), 607-630. https://doi.org/10.1080/01930826.2017.1340774
Merga, M. K., & Roni, S. M. (2017). Choosing strategies of children and the impact of age and gender on library use: Insights for librarians. Journal of Library Administration, 57(6), 607-630. https://doi.org/10.1080/01930826.2017.1340774
Stein Dzaldov, B., & Peterson, S. (2005). Book leveling and readers. The Reading Teacher, 59(3), 222-229. https://doi.org/10.1598/RT.59.3.2
Moeller, R. A., & Becnel, K. E. (2019). “Why on earth would we not genrefy the books?”: A study of reader-interest classification in school libraries. Knowledge Organization: KO, 46(3), 199. https://doi.org/10.5771/0943-7444-2019-3-199
Taylor, J. B., Hora, A., & Krueger, K. S. (2019). Self-selecting books in a children’s fiction collection arranged by genre. Journal of Librarianship and Information Science, 51(3), 852-865. https://doi.org/10.1177/0961000617743088
Kragler, S. (2000). Choosing books for reading: An analysis of three types of readers. Journal of Research in Childhood Education, 14(2), 133-141. https://doi.org/10.1080/02568540009594758
Merga, M. (2018). Silent reading and discussion of self-selected books in the contemporary classroom. English in Australia, 53(1), 70-82.
Kragler, S. (2000). Choosing books for reading: An analysis of three types of readers. Journal of Research in Childhood Education, 14(2), 133-141. https://doi.org/10.1080/02568540009594758
Kragler, S. (2000). Choosing books for reading: An analysis of three types of readers. Journal of Research in Childhood Education, 14(2), 133-141. https://doi.org/10.1080/02568540009594758
Merga, M. K., & Roni, S. M. (2017). Choosing strategies of children and the impact of age and gender on library use: Insights for librarians. Journal of Library Administration, 57(6), 607-630. https://doi.org/10.1080/01930826.2017.1340774
Merke, S., Ganushchak, L., & Van Steensel, R. (2024). Effects of additions to independent silent reading on students’ reading proficiency, motivation, and behavior: Results of a meta-analysis. Educational Research Review, 42, 100572. https://doi.org/10.1016/j.edurev.2023.100572
Hidi, S. (2001). Interest, reading, and learning: Theoretical and practical considerations. Educational Psychology Review, 13(3), 191-209. https://doi.org/10.1023/a:1016667621114
Smith, R., Snow, P., Serry, T., & Hammond, L. (2021). The role of background knowledge in reading comprehension: A critical review. Reading Psychology, 42(3), 214-240. https://doi.org/10.1080/02702711.2021.1888348
Van der Sande, L., Wildeman, I., Bus, A. G., & Van Steensel, R. (2022). Personalized expert guidance of students’ book choices in primary and secondary education. Reading Psychology, 43(5-6), 380-404. https://doi.org/10.1080/02702711.2022.2113944
Merke, S., Ganushchak, L., & Van Steensel, R. (2024). Effects of additions to independent silent reading on students’ reading proficiency, motivation, and behavior: Results of a meta-analysis. Educational Research Review, 42, 100572. https://doi.org/10.1016/j.edurev.2023.100572
Huysmans, F., Kleijnen, E., Broekhof, K., & Van Dalen, T., (2013). The Library at School: effects on reading attitude and reading frequency. Performance Measurement and Metrics, 14(2), 142-156. https://doi.org/10.1108/PMM-05-2013-0013
Kennisrotonde (2025). Welke interventies stimuleren leraren om vaker en met meer plezier te lezen, en welk effect heeft dit op hun leesonderwijs? (KR. 2573)
Hidi, S. (2001). Interest, reading, and learning: Theoretical and practical considerations. Educational Psychology Review, 13(3), 191-209. https://doi.org/10.1023/a:1016667621114
Huysmans, F., Kleijnen, E., Broekhof, K., & Van Dalen, T., (2013). The Library at School: effects on reading attitude and reading frequency. Performance Measurement and Metrics, 14(2), 142-156. https://doi.org/10.1108/PMM-05-2013-0013
Kennisrotonde (2025). Welke interventies stimuleren leraren om vaker en met meer plezier te lezen, en welk effect heeft dit op hun leesonderwijs?(KR. 2573)
Kragler, S. (2000). Choosing books for reading: An analysis of three types of readers. Journal of Research in Childhood Education, 14(2), 133-141. https://doi.org/10.1080/02568540009594758
Locher, F. M., Becker, S., & Pfost, M. (2019). The Relation Between Students’ Intrinsic Reading Motivation and Book Reading in Recreational and School Contexts. AERA Open, 5(2). https://doi.org/10.1177/2332858419852041
Merke, S., Ganushchak, L., & Van Steensel, R. (2024). Effects of additions to independent silent reading on students’ reading proficiency, motivation, and behavior: Results of a meta-analysis. Educational Research Review, 42, 100572. https://doi.org/10.1016/j.edurev.2023.100572
Merga, M. (2018). Silent reading and discussion of self-selected books in the contemporary classroom. English in Australia, 53(1), 70-82.
Merga, M. K., & Roni, S. M. (2017). Choosing strategies of children and the impact of age and gender on library use: Insights for librarians. Journal of Library Administration, 57(6), 607-630. https://doi.org/10.1080/01930826.2017.1340774
Moeller, R. A., & Becnel, K. E. (2019). “Why on earth would we not genrefy the books?”: A study of reader-interest classification in school libraries. Knowledge Organization: KO, 46(3), 199. https://doi.org/10.5771/0943-7444-2019-3-199
Smith, R., Snow, P., Serry, T., & Hammond, L. (2021). The role of background knowledge in reading comprehension: A critical review. Reading Psychology, 42(3), 214-240. https://doi.org/10.1080/02702711.2021.1888348
Stein Dzaldov, B., & Peterson, S. (2005). Book leveling and readers. The Reading Teacher, 59(3), 222-229. https://doi.org/10.1598/RT.59.3.2
Taylor, J. B., Hora, A., & Krueger, K. S. (2019). Self-selecting books in a children’s fiction collection arranged by genre. Journal of Librarianship and Information Science, 51(3), 852-865. https://doi.org/10.1177/0961000617743088
Van der Sande, L., Wildeman, I., Bus, A. G., & Van Steensel, R. (2022). Personalized expert guidance of students’ book choices in primary and secondary education. Reading Psychology, 43(5-6), 380-404. https://doi.org/10.1080/02702711.2022.2113944
Gerelateerde vragen
Vrij lezen kan bijdragen aan de leesvaardigheid en het leesplezier van basisschoolleerlingen. Hoeveel het oplevert, hangt af van hoe leerkrachten vrij lezen inzetten en hoe zij leerlingen daarbij ondersteunen. Of een schoolbrede inzet van vrij lezen effectief is, weten we niet precies. De meeste studies kijken namelijk alleen naar vrij lezen in de klas. Wel zijn er aanwijzingen dat een gedeelde visie en een gezamenlijke aanpak door schoolleiders en leerkrachten belangrijk is voor een schoolbrede leescultuur, waarbij ook vrij lezen een plek krijgt. Zo’n leescultuur bevordert de leesvaardigheid en het leesplezier van leerlingen.
Rijke teksten kunnen de leesvaardigheid van kinderen met leesproblemen vergroten. Het werkt goed als kinderen uitdagende teksten lezen van net boven hun niveau. Daar hebben ze wel de juiste begeleiding bij nodig. Ook zelfstandig vrijetijdslezen is voor zwakke lezers waardevol. Het helpt dan om samen een boek uit te zoeken dat aansluit bij de interesses van het kind. En het helpt om het kind te ondersteunen om ‘in’ het boek te komen, bijvoorbeeld door een stukje samen te lezen. Een rijke leescontext vergroot mogelijk ook het leesplezier van kinderen.
De vijfvingertest is een methode om leerlingen zelf te laten beoordelen of het boek dat zij kiezen, aansluit bij hun leesvaardigheidsniveau. Leerkrachten en bibliotheekmedewerkers zetten de vijfvingertest regelmatig in. Omdat onderzoek naar het effect van de vijfvingertest ontbreekt, kunnen er geen uitspraken gedaan worden over de geschiktheid van de methode.
