Welke procedures zorgen ervoor dat leerlingen uit een heterogene brugklas terechtkomen op een onderwijsniveau dat het beste aansluit bij hun competenties?

In heterogene brugklassen zitten leerlingen van verschillende schooltypen (vmbo, havo, vwo) een tot drie schooljaren bij elkaar. Aan het einde van deze brugperiode stromen de leerlingen door naar een schooltype dat op dat moment het beste bij hen past (Peeters, 2023). Peeters, W. (2023). Determineren: Inzichten en handvatten voor bewuste beslissingen. Verkregen via https://vernieuwenderwijs.nl/bewust-determineren/ op 18-11-2025
 Een heterogene brugklas kan voordelig zijn voor leerlingen die wat meer tijd nodig hebben om zich te ontwikkelen. Zij kunnen dan doorstromen naar een schooltype dat meer recht doet aan hun leerpotentie dan het advies van de basisschool (Driessen et al., 2005; Driessen, G. (2005). De totstandkoming van de adviezen voortgezet onderwijs: Invloeden van thuis en school. Pedagogiek, 25(4), 279-298.
 De Winter-Koçak & Reces, 2022).  De Winter-Koçak, S. & Reches, L. (2022). Gelijke kansen bij tussentijds opstromen in het voorgezet onderwijs? Een verkennend onderzoek naar beleid en praktijk van tussentijds opstromen. Kennisplatform Inclusief Samenleven.

Het is niet bekend of bepaalde procedures helpen om vast te stellen welk schooltype na de heterogene brugklas het best bij de leerling past. Specifiek onderzoek hiernaar ontbreekt. Wel is er onderzoek gedaan naar enkele elementen in het overgangsproces die onderdeel kunnen zijn van zo’n procedure. 

Wanneer besluiten over plaatsing van leerlingen niet objectief zijn

Docenten nemen beslissingen over overgaan, zittenblijven en plaatsing van leerlingen meestal tijdens teamvergaderingen. Hoe die besluiten tot stand komen kan enorm verschillen, zowel binnen als tussen scholen. De structuur van de besluitvorming (procedures en stappen) en de aard van de groepsdiscussies kunnen een rol spelen bij de uitkomst, blijkt uit relatief kleinschalig maar wel diepgravend onderzoek naar de overgang van leerlingen uit de onderbouw naar de bovenbouw havo-vwo (Sleenhof et al., 2019; Sleenhof, J. P. W., Koopman, M., Thurlings, M. C. G., & Beijaard, D. (2019). An exploratory study into teachers’ beliefs and experiences about allocating students. Teaching and Teacher Education, 80, 94-105. https://doi.org/10.1016/j.tate.2019.01.007
 2021). Sleenhof, J. P. W., Thurlings, M. C. G., Koopman, M., & Beijaard, D. (2021). The role of structure and interaction in teachers’ decision making during allocationmeetings. Teaching Education. https://doi.org/10.1080/10476210.2021.1909557
 

Als besluitvorming niet objectief verloopt, krijgen sommige leerlingen mogelijk niet het advies dat het best bij hun competenties past. In dat geval kunnen (onbewuste) vooroordelen meespelen bij besluiten over de overgang naar een volgend leerjaar of plaatsing van leerlingen. Leerlingen met laagopgeleide ouders krijgen namelijk bij gelijke prestaties vaker een lager (basisschool)advies dan die van hoogopgeleide ouders (Batruch et al., 2023; Batruch, A., Geven, S., Kessenich, E., & Van de Werfhorst, H. (2023). Are tracking recommendations biased? A review of teachers’ role in the creation of inequalities in tracking decisions. Teaching and Teacher Education, 123, 1-18. https://doi.org/10.1016/j.tate.2022.103985
 Lek, 2020). Batruch, A., Geven, S., Kessenich, E., & Van de Werfhorst, H. (2023). Are tracking recommendations biased? A review of teachers’ role in the creation of inequalities in tracking decisions. Teaching and Teacher Education, 123, 1-18. https://doi.org/10.1016/j.tate.2022.103985
 Ook blijven zij vaker zitten (OECD, 2020). OECD (2020). PISA 2018 Results (Volume V): Effective Policies, Successful Schools. PISA, OECD Publishing: Paris. https://doi.org/10.1787/ca768d40-en
 Verder kunnen geslacht en migratieachtergrond een rol spelen spelen in oordelen van docenten (Batruch et al., 2023; Batruch, A., Geven, S., Kessenich, E., & Van de Werfhorst, H. (2023). Are tracking recommendations biased? A review of teachers’ role in the creation of inequalities in tracking decisions. Teaching and Teacher Education, 123, 1-18. https://doi.org/10.1016/j.tate.2022.103985
 Lek, 2020; Lek, K. (2020). Teacher knows best? On the (dis)advantages of teacher judgments and test results, and how to optimally combine them. Utrecht University.
 Van Leest, 2024). Van Leest, A. (2024). On the Right Track? Unravelling the Determinants of Primary School Teachers’ Track Recommendations (PhD thesis). Utrecht University. https://doi.org/10.33540/2474
 Er ontstaan vooral verschillen wanneer leerlingprestaties niet duidelijk leiden naar één specifiek schooltype.

Duidelijke procedures en een goede onderbouwing zorgen voor objectieve besluiten

Vier elementen kunnen docenten, mentoren en teamleiders helpen om samen een volledig en duidelijk beeld te schetsen van iedere leerling en een zo objectief mogelijke beslissing te nemen: 

1. een duidelijk verloop van de discussie volgens vaste stappen
2. een goed onderbouwd voorstel
3. weging van argumentatie en onderbouwing
4. consequenties van mogelijke beslissingen mee laten wegen

Dit blijkt uit een analyse van de besluitvorming rond de plaatsing van leerlingen in de bovenbouw havo-vwo aan de hand van drie objectiviteitscriteria: eerlijkheid, transparantie en aanvaardbaarheid (Sleenhof et al., 2021). Sleenhof, J. P. W., Thurlings, M. C. G., Koopman, M., & Beijaard, D. (2021). The role of structure and interaction in teachers’ decision making during allocationmeetings. Teaching Education. https://doi.org/10.1080/10476210.2021.1909557
 Een discussieleider – meestal de teamleider of mentor – kan het verloop en de structuur van een vergadering ondersteunen. Ook de samenstelling van het team en de groepsdynamiek kunnen ertoe doen.

Scholen hopen met toetsen op twee niveaus beter inzicht te krijgen in een passend onderwijsniveau

Leerlingen krijgen in heterogene brugklassen meestal les op meerdere onderwijsniveaus of op het 'hoogste' onderwijsniveau van die brugklas. Soms toetsen leraren ook op twee niveaus. Scholen hopen zo tijdens de brugperiode te ontdekken welk niveau het beste past bij een leerling, zo laten casestudies zien (Prevoo et al., 2024). Prevoo, T., Razenberg, I., Gort, R., Muller, P., Crompvoets, E., Helmich, E., Denessen, E., & Schils, T. (2024). Meer(waarde) heterogene brugklassen en capaciteitentesten? Monitor subsidieregelingen heterogene brugklassen en capaciteitentesten. SEO Economisch Onderzoek & Sardes.

Door leerlingen en ouders te betrekken bij de besluitvorming ervaren zij het meer als eigen keuze

Brugklascoördinatoren melden dat zij gedurende de brugperiode op meerdere momenten gesprekken voeren met leerlingen en ouders. Ze ervaren dat ouders de plaatsingsbeslissing na de brugklas daardoor meer zien als een keuze van henzelf, onder begeleiding van de school (Prevoo et al., 2024). Prevoo, T., Razenberg, I., Gort, R., Muller, P., Crompvoets, E., Helmich, E., Denessen, E., & Schils, T. (2024). Meer(waarde) heterogene brugklassen en capaciteitentesten? Monitor subsidieregelingen heterogene brugklassen en capaciteitentesten. SEO Economisch Onderzoek & Sardes.
 Resultaten van een casestudieonderzoek in het mbo sluiten hierop aan: een loopbaangesprek tussen docent en student vormt een essentieel element in het loopbaanbegeleidingsproces (Mittendorff, 2010). Mittendorff, K. M. (2010). Career conversations in senior secondary vocational education. Technische Universiteit Eindhoven. https://doi.org/10.6100/IR657943

Kennismakelaar: Karin Hoogeveen
Antwoordspecialist: Elise Crompvoets

Kennisrotonde (2026). Welke procedures in de heterogene brugklas leiden tot plaatsing van leerlingen in een onderwijsniveau dat het beste aansluit bij hun competenties? (KR. 2981)