Combined Shape
Luister

Wat helpt beginnende leerkrachten om N&T te geven in het primair onderwijs?

Basisscholen hebben veel ruimte om het vakgebied Natuur & Techniek zelf in te vullen. Daarom is het lastig voor pabo’s om beginnende leerkrachten voor dit vakgebied op te leiden. Pabo’s kunnen studenten helpen door vakkennis en vakdidactiek voor N&T in samenhang aan te bieden. Beginnende leerkrachten kunnen meer succeservaringen opdoen door laagdrempelig te oefenen met vakdidactiek, door vakinhoud concreet te maken en didactiek en inhoud met medestudenten en opleiders te bespreken. Daardoor groeit hun zelfvertrouwen om N&T te geven.

Gepubliceerd:

Pabo’s weten beginnende leraren niet altijd voldoende toe te rusten voor N&T. Leerkrachten zeggen weinig ervaring met en zelfvertrouwen te hebben bij de domeinen natuur, wetenschap en techniek  Van Aalderen-Smeets, S. I., Walma van der Molen, J. H., & Asma, L. J. F. (2012). Primary teachers’ attitudes toward science: A new theoretical framework. Science Education, 96(1), 158-182. https://doi.org/10.1002/sce.2046
   Leung, A. (2022). Pedagogical approaches and teacher beliefs in STEM education. International Journal of STEM Education, 9(1). https://doi.org/10.3390/educsci13050490
   O’Dwyer, L. M., Wang, Y., & Shields, K. A. (2020). 'I Have Seen STEM in Action and It's Quite Do-able!' The Impact of an Extended Professional Development Model on Teacher Efficacy in Primary STEM Education. Journal of STEM Education, 21(1), 23-34. https://doi.org/10.1007/s10763-023-10361-2
 . Pabo’s leren vakinhoudelijke en vakdidactische kennis apart aan  Rohaan E. J., Taconis, R., & Jochems, W. M. G. (2008). Reviewing the relations between teachers’ knowledge and pupils’ attitude in the field of primary technology education. International Journal of Technology and Design Education, 20(1), 15-26. https://doi.org/10.1007/s10798-008-9055-7
   Bijlsma, H. J. E., & Bosman, A. M. T. (2025). Inventarisatie curricula voltijdroutes naar het leraarschap primair onderwijs. Radboud Universiteit en Inspectie van het Onderwijs.
 . Hoewel er relatief veel aandacht is voor N&T, lijkt vakdidactiek vaak onderbelicht vergeleken met vakkennis. Dat richtlijnen voor effectief N&T-onderwijs op de pabo ontbreken, helpt daarbij niet  Van Casteren, W., & Warps, J. (2017). Effectevaluatie Wetenschap & Technologie in de pabo. ResearchNED.
   Van der Zee, S., (2017). Whitepaper - De onderzoekende pabo. TechYourFuture.
 . Ook zijn er geen richtlijnen voor professionalisering  Hubers, M. D., Endedijk, M. D., & Van Veen, K. (2022). Effective characteristics of professional development programs for science and technology education, Professional Development in Education, 48(5), 827-846, https://doi.org/10.1080/19415257.2020.1752289
 .

Leerkrachten toerusten voor N&T met vakinhoudelijke en vakdidactische kennis én zelfvertrouwen

Om effectieve N&T-lessen te kunnen geven hebben leerkrachten drie dingen nodig  Gess-Newsome, J., Taylor, J. A., Carlson, J., Gardner, A. L., Wilson, C. D., & Stuhlsatz, M. A. (2019). Teacher pedagogical content knowledge, practice, and student achievement. International Journal of Science Education, 41(7), 944-963. https://doi.org/10.1080/09500693.2016.1265158
   Van Aalderen-Smeets, S. I., & Walma van der Molen, J. (2013). Measuring primary teachers' attitudes toward teaching science: Development of the dimensions of attitude toward science (DAS) instrument. International Journal of Science Education, 35(4), 577-600. https://doi.org/10.1080/09500693.2012.755576
 :

  1. Vakinhoudelijke kennis: concepten en onderwerpen van een vakgebied begrijpen en onderlinge verbanden kunnen doorzien en uitleggen
  2. Vakdidactische kennis: bouwt voort op vakinhoudelijke kennis en omvat de pedagogisch-didactische vertaling van vakinhoud  Ummels, M., Gelauff, M., Van Joolingen, W., & Knippels, M. (2021). Reviewstudie ‘Mens en Natuur’. Een literatuurstudie naar succesfactoren ten aanzien van natuur- en techniekonderwijs in het primair onderwijs. Universiteit Utrecht.
  3. Zelfvertrouwen: het geloof in het eigen vermogen om succesvol N&T-onderwijs te geven

De samenhang tussen deze drie componenten is belangrijk. Ze lijken elkaar te versterken en samen de voorwaarden te scheppen voor effectief N&T-onderwijs – hoewel een direct effect op leeruitkomsten van leerlingen niet expliciet is aangetoond  Rohaan E. J., Taconis, R., & Jochems, W. M. G. (2008). Reviewing the relations between teachers’ knowledge and pupils’ attitude in the field of primary technology education. International Journal of Technology and Design Education, 20(1), 15-26. https://doi.org/10.1007/s10798-008-9055-7
 . Leerkrachten met zelfvertrouwen over hun vaardigheden geven vaker N&T-lessen, waardoor ze hun vakinhoudelijke en vakdidactische kennis weer verder ontwikkelen  Van Aalderen-Smeets, S. I., Walma van der Molen, J. H., & Asma, L. J. F. (2012). Primary teachers’ attitudes toward science: A new theoretical framework. Science Education, 96(1), 158-182. https://doi.org/10.1002/sce.2046
 . En dat voedt hun zelfvertrouwen weer.

Interventies om beginnende leerkrachten te ondersteunen bij N&T

Hoewel we dus weten dat gecombineerde aandacht voor vakkennis, vakdidactiek en zelfvertrouwen belangrijk is, zijn effectieve aanpakken nog onvoldoende onderzocht; enkele studies beschrijven afzonderlijke interventies om studenten bij N&T te ondersteunen. Die interventies dienen elk vaak een ander doel. Zo versterken succeservaringen en reflectie vooral het zelfvertrouwen, en bevorderen onderzoekend en ontwerpend leren (OOL) en visuele hulpmiddelen vooral vakinhoudelijk begrip. Daarnaast stimuleren gezamenlijke lesontwerpen, video-analyse en praktijkonderzoek de vakdidactische bekwaamheid.

Meer in detail gaat het om de volgende vormen van ondersteuning:

  1. Succeservaringen opdoen. Succeservaringen dragen bij aan het zelfvertrouwen. Bijvoorbeeld door kleinschalige, haalbare opdrachten te doen binnen een veilig leerklimaat waarin fouten als leerkansen worden besproken  Donkoh, S. (2023). Sources of self-efficacy and their implications on science teacher education. European Journal of Education Studies, 10(9). https://doi.org/10.46827/ejes.v10i9.5002
         . Reflectie, zowel met anderen als via een portfolio, kan beginnende leraren helpen hun groei te herkennen en te verwoorden, wat hun zelfvertrouwen verder versterkt  Ummels, M., Gelauff, M., Van Joolingen, W., & Knippels, M. (2021). Reviewstudie ‘Mens en Natuur’. Een literatuurstudie naar succesfactoren ten aanzien van natuur- en techniekonderwijs in het primair onderwijs. Universiteit Utrecht.
         .
  2. Pabo’s hebben goede ervaringen opgedaan met een praktijkgerichte aanpak. Beginnende leraren oefenen daarbij met didactiek door met andere studenten lessen te ontwerpen, deze op een stageschool uit te voeren en vervolgens te evalueren. Deze aanpak versterkt inzicht en vaardigheden in didactiek  Jansen, S., Knippels MP., & Van Joolingen, W. R. (2021). Lesson study as a research approach: a case study. International Journal for Lesson and Learning Studies, 10(3), 286-301. https://doi.org/10.1108/IJLLS-12-2020-0098
         . Studenten die zo’n leervolgorde aanhouden bij rekenonderwijs zijn beter in staat pedagogisch-didactische keuzes te onderbouwen. Zij verzorgen uiteindelijk ook beter onderwijs dan studenten die vooral theoretisch over didactiek leren  Mancenido, Z., Hill, H. C., Garcia Coppersmith, J., Carter, H., Pollard, C., & Monschauer, C. (2025). Practice-based teacher education pedagogies improve responsiveness: Evidence from a lab experiment. Journal of Research on Educational Effectiveness, 1-25. https://doi.org/10.1080/19345747.2025.2456716
         .
  3. Video-analyse helpt om vakdidactische kennis te ontwikkelen. Johnson en Cotterman  Johnson, H. J., & Cotterman, M. E. (2015). Developing preservice teachers’ knowledge of science teaching through video clubs. Journal of Science Teacher Education, 26(4), 393-417. https://doi.org/10.1007/s10972-015-9429-0
          lieten aankomende vo-leraren biologie en natuurkunde hun eigen lessen filmen en die wekelijks in begeleide sessies bespreken, met nadruk op hoe leerlingen leerden. Dit hielp studenten om klassensituaties gerichter waar te nemen, te interpreteren en te beredeneren. In andere domeinen werden vergelijkbare effecten gevonden  Gaudin, C., & Chaliès, S. (2015). Video viewing in teacher education and professional development: A literature review. Educational research review, 16, 41-67. https://doi.org/10.1016/j.edurev.2015.06.001
         . 

  4. Onderzoekend en ontwerpend leren (OOL).Praktijkonderzoek op de stageschool, bijvoorbeeld naar misconcepties of leerwijzen van leerlingen, kan studenten helpen om beter inzicht te krijgen in zowel vakinhoudelijke als didactische processen  Van Katwijk, L. (2020). Empowering pre-service teachers through inquiry: Development of an inquiry stance in intended, implemented and attained curriculum of primary teacher education. [PhD-thesis University of Groningen]. https://doi.org/10.33612/diss.133327123.
         .

    Uit onderzoek blijkt dat pabo-studenten vaak dezelfde misconcepties hebben als hun leerlingen  Atwood, R. K., & Atwood, V. A. (1996). Preservice elementary teachers’ conceptions of the causes of the seasons. Journal of Research in Science Teaching, 33(5), 553-563
         . Studenten leren complexe concepten beter begrijpen wanneer zij deze verkennen via onderzoekend en ontwerpend leren, omdat dit kan helpen om misconcepties te ontkrachten. Studenten begrepen de maanfases bijvoorbeeld beter via OOL dan via klassieke didactiek  Trundle, K., Atwood, R., & Christopher, J. (2002). Preservice elementary teachers’ conceptions of moon phases before and after instruction. Journal of Research in Science Teaching, 35(7), 791-809.
         . Datzelfde gold voor de thema’s ‘seizoenen’ en ‘dag en nacht’  Atwood, R. K., & Atwood, V. A. (1997). Effects of instruction on preservice elementary teachers’ conceptions of the causes of night and day and the seasons. Journal of Science Teacher Education, 8(1), 1-13.
         . Maar OOL is niet voor elk onderwerp de meest geschikte aanpak (Sweller et al., 2024).

  5. Ten slotte zijn er verschillende algemene leerstrategieën die kunnen bijdragen aan vakinhoudelijke kennis, zoals werken met concrete visuele voorbeelden, mindmaps en analogieën  Carolan, J., Prain, V., & Waldrip, B. (2008). Using representations for teaching and learning in science. Teaching Science, 54(1), 18-23.
           Van Driel, J. H., Verloop, N., & De Vos, W. (1998). Developing science teachers’ pedagogical content knowledge. Journal of Research in Science Teaching: The Official Journal of the National Association for Research in Science Teaching, 35(6), 673-695.
           Yerrick, R., Doster, E., Nugent, J., Parke, H., & Crawley, F. (2003). Social interaction and the use of analogy: an analysis of preservice teachers’ talk during physics inquiry lessons. Journal of Research in Science Teaching, 40(5), 443-463.
         . Door met elkaar over vakinhoud in gesprek te gaan, verdiepen studenten hun conceptuele kennis en leren zij relaties tussen concepten beter te doorzien.

Geraadpleegde bronnen

Van Aalderen-Smeets, S. I., Walma van der Molen, J. H., & Asma, L. J. F. (2012). Primary teachers’ attitudes toward science: A new theoretical framework. Science Education, 96(1), 158-182. https://doi.org/10.1002/sce.2046
 Leung, A. (2022). Pedagogical approaches and teacher beliefs in STEM education. International Journal of STEM Education, 9(1). https://doi.org/10.3390/educsci13050490
 O’Dwyer, L. M., Wang, Y., & Shields, K. A. (2020). 'I Have Seen STEM in Action and It's Quite Do-able!' The Impact of an Extended Professional Development Model on Teacher Efficacy in Primary STEM Education. Journal of STEM Education, 21(1), 23-34. https://doi.org/10.1007/s10763-023-10361-2
 Rohaan E. J., Taconis, R., & Jochems, W. M. G. (2008). Reviewing the relations between teachers’ knowledge and pupils’ attitude in the field of primary technology education. International Journal of Technology and Design Education, 20(1), 15-26. https://doi.org/10.1007/s10798-008-9055-7
 Bijlsma, H. J. E., & Bosman, A. M. T. (2025). Inventarisatie curricula voltijdroutes naar het leraarschap primair onderwijs. Radboud Universiteit en Inspectie van het Onderwijs.
 Van Casteren, W., & Warps, J. (2017). Effectevaluatie Wetenschap & Technologie in de pabo. ResearchNED.
 Van der Zee, S., (2017). Whitepaper - De onderzoekende pabo. TechYourFuture.
 Hubers, M. D., Endedijk, M. D., & Van Veen, K. (2022). Effective characteristics of professional development programs for science and technology education, Professional Development in Education, 48(5), 827-846, https://doi.org/10.1080/19415257.2020.1752289
 Gess-Newsome, J., Taylor, J. A., Carlson, J., Gardner, A. L., Wilson, C. D., & Stuhlsatz, M. A. (2019). Teacher pedagogical content knowledge, practice, and student achievement. International Journal of Science Education, 41(7), 944-963. https://doi.org/10.1080/09500693.2016.1265158
 Van Aalderen-Smeets, S. I., & Walma van der Molen, J. (2013). Measuring primary teachers' attitudes toward teaching science: Development of the dimensions of attitude toward science (DAS) instrument. International Journal of Science Education, 35(4), 577-600. https://doi.org/10.1080/09500693.2012.755576
 Ummels, M., Gelauff, M., Van Joolingen, W., & Knippels, M. (2021). Reviewstudie ‘Mens en Natuur’. Een literatuurstudie naar succesfactoren ten aanzien van natuur- en techniekonderwijs in het primair onderwijs. Universiteit Utrecht.
 Rohaan E. J., Taconis, R., & Jochems, W. M. G. (2008). Reviewing the relations between teachers’ knowledge and pupils’ attitude in the field of primary technology education. International Journal of Technology and Design Education, 20(1), 15-26. https://doi.org/10.1007/s10798-008-9055-7
 Van Aalderen-Smeets, S. I., Walma van der Molen, J. H., & Asma, L. J. F. (2012). Primary teachers’ attitudes toward science: A new theoretical framework. Science Education, 96(1), 158-182. https://doi.org/10.1002/sce.2046
 Donkoh, S. (2023). Sources of self-efficacy and their implications on science teacher education. European Journal of Education Studies, 10(9). https://doi.org/10.46827/ejes.v10i9.5002
 Ummels, M., Gelauff, M., Van Joolingen, W., & Knippels, M. (2021). Reviewstudie ‘Mens en Natuur’. Een literatuurstudie naar succesfactoren ten aanzien van natuur- en techniekonderwijs in het primair onderwijs. Universiteit Utrecht.
 Jansen, S., Knippels MP., & Van Joolingen, W. R. (2021). Lesson study as a research approach: a case study. International Journal for Lesson and Learning Studies, 10(3), 286-301. https://doi.org/10.1108/IJLLS-12-2020-0098
 Mancenido, Z., Hill, H. C., Garcia Coppersmith, J., Carter, H., Pollard, C., & Monschauer, C. (2025). Practice-based teacher education pedagogies improve responsiveness: Evidence from a lab experiment. Journal of Research on Educational Effectiveness, 1-25. https://doi.org/10.1080/19345747.2025.2456716
 Johnson, H. J., & Cotterman, M. E. (2015). Developing preservice teachers’ knowledge of science teaching through video clubs. Journal of Science Teacher Education, 26(4), 393-417. https://doi.org/10.1007/s10972-015-9429-0
 Gaudin, C., & Chaliès, S. (2015). Video viewing in teacher education and professional development: A literature review. Educational research review, 16, 41-67. https://doi.org/10.1016/j.edurev.2015.06.001
 Van Katwijk, L. (2020). Empowering pre-service teachers through inquiry: Development of an inquiry stance in intended, implemented and attained curriculum of primary teacher education. [PhD-thesis University of Groningen]. https://doi.org/10.33612/diss.133327123.
 Atwood, R. K., & Atwood, V. A. (1996). Preservice elementary teachers’ conceptions of the causes of the seasons. Journal of Research in Science Teaching, 33(5), 553-563
 Trundle, K., Atwood, R., & Christopher, J. (2002). Preservice elementary teachers’ conceptions of moon phases before and after instruction. Journal of Research in Science Teaching, 35(7), 791-809.
 Atwood, R. K., & Atwood, V. A. (1997). Effects of instruction on preservice elementary teachers’ conceptions of the causes of night and day and the seasons. Journal of Science Teacher Education, 8(1), 1-13.
 Carolan, J., Prain, V., & Waldrip, B. (2008). Using representations for teaching and learning in science. Teaching Science, 54(1), 18-23.
 Van Driel, J. H., Verloop, N., & De Vos, W. (1998). Developing science teachers’ pedagogical content knowledge. Journal of Research in Science Teaching: The Official Journal of the National Association for Research in Science Teaching, 35(6), 673-695.
 Yerrick, R., Doster, E., Nugent, J., Parke, H., & Crawley, F. (2003). Social interaction and the use of analogy: an analysis of preservice teachers’ talk during physics inquiry lessons. Journal of Research in Science Teaching, 40(5), 443-463.

Natuur en Techniek in het po en op de pabo

Het vakgebied Natuur en Techniek (N&T) is niet scherp afgebakend. De kerndoelen geven vooral aan wat leerlingen moeten leren, maar niet hoeveel of hoe goed  SLO (2021a). Oriëntatie op jezelf en de wereld.
 . De uitwerking in leerlijnen bij de kerndoelen biedt enige inhoudelijke richting, maar laat scholen en teams tegelijkertijd veel ruimte om N&T een eigen invulling te geven. Bijvoorbeeld via een accent op kennisaspecten of juist op houdingsaspecten rond duurzaamheid en zorg voor het milieu  SLO (2021a). Oriëntatie op jezelf en de wereld.
   SLO (2021b). Domeinbeschrijving Mens & Natuur in het basisonderwijs.
 . 

Verschillende andere ontwikkelingen maken het lastig om N&T af te bakenen:

  1. De nieuwe N&T-kerndoelen, waaraan al sinds 2015 wordt gewerkt om N&T beter te laten aansluiten bij het profiel Mens & Natuur in het voortgezet onderwijs  Curriculum.nu (2019). Leergebied Mens & Natuur. Voorstel voor de basis van de herziening van de kerndoelen en eindtermen van de leraren en schoolleiders uit het ontwikkelteam Mens & Natuur.
         . Omdat nog niet duidelijk is hoe de herziening uitpakt, biedt dit scholen geen houvast.
  2. Ontwikkelingen rond vakkenintegratie vergroten de diversiteit. Zo verbinden scholen N&T met leergebieden als taal en rekenen, burgerschapsvorming en 21ste-eeuwse vaardigheden. Scholen doen dat op uiteenlopende manieren, bijvoorbeeld via onderzoekende en ontwerpende vaardigheden of door koppelingen met taal- en rekenactiviteiten  Djoyoadhiningrat-Hol, K., Sijbers, J., Woldhuis, E. (2021). Mens & Natuur. Ontwikkelingen en uitdagingen in het curriculum po en onderbouw vo. SLO.
           Djoyoadhiningrat-Hol, K., & Klein Tank, M. (2022*).* Trendanalyse Wetenschap & Technologie. Ontwikkelingen en uitdagingen bij Wetenschap & Technologie in het basisonderwijs. SLO.
           SLO (2021b). Domeinbeschrijving Mens & Natuur in het basisonderwijs.
         .
  3. Scholen hebben een inspanningsverplichting om Wetenschap en Technologie (W&T) aan te bieden, waarbij het hoofdzakelijk gaat om onderzoekende en ontwerpende vaardigheden  Verkenningscommissie Wetenschap en Technologie Primair Onderwijs (2013). Advies Verkenningscommissie Wetenschap en Technologie Primair Onderwijs. Utrecht: PO-Raad / Den Haag: Platform Bèta Techniek.
         . In de onderwijspraktijk lopen N&T en W&T gemakkelijk in elkaar over, wat de diversiteit aan invullingen verder vergroot. Dat maakt het moeilijker om het domein N&T als afzonderlijk vakgebied te positioneren en te begrenzen. 

Voor pabo’s is de geschetste variatie binnen en rond N&T lastig, omdat zij toekomstige leerkrachten moeten voorbereiden op die uiteenlopende praktijk. De kennisbases, zoals de Kennisbasis Natuurwetenschappen en Technologie  10voordeleraar (2021). Kennisbases en profilering Lerarenopleiding basisonderwijs. Vereniging Hogescholen.
  bieden wel vakinhoudelijke en vakdidactische aanknopingspunten, maar ook veel ruimte voor eigen invulling. 

Geraadpleegde bronnen

SLO (2021a). Oriëntatie op jezelf en de wereld.
 SLO (2021a). Oriëntatie op jezelf en de wereld.
 SLO (2021b). Domeinbeschrijving Mens & Natuur in het basisonderwijs.
 Curriculum.nu (2019). Leergebied Mens & Natuur. Voorstel voor de basis van de herziening van de kerndoelen en eindtermen van de leraren en schoolleiders uit het ontwikkelteam Mens & Natuur.
 Djoyoadhiningrat-Hol, K., Sijbers, J., Woldhuis, E. (2021). Mens & Natuur. Ontwikkelingen en uitdagingen in het curriculum po en onderbouw vo. SLO.
 Djoyoadhiningrat-Hol, K., & Klein Tank, M. (2022*).* Trendanalyse Wetenschap & Technologie. Ontwikkelingen en uitdagingen bij Wetenschap & Technologie in het basisonderwijs. SLO.
 SLO (2021b). Domeinbeschrijving Mens & Natuur in het basisonderwijs.
 Verkenningscommissie Wetenschap en Technologie Primair Onderwijs (2013). Advies Verkenningscommissie Wetenschap en Technologie Primair Onderwijs. Utrecht: PO-Raad / Den Haag: Platform Bèta Techniek.
 10voordeleraar (2021). Kennisbases en profilering Lerarenopleiding basisonderwijs. Vereniging Hogescholen.

Meer weten?

Kennismakelaars: Sietse Brands en Niek van den Berg

Referentie: Kennisrotonde (2025). Hoe kunnen pabodocenten en stagebegeleiders pabostudenten en startende leerkrachten leren en ondersteunen om N&T-didactiek in te zetten in het primair onderwijs? (KR. 2639)

Akerson, V. L., Pongsanon, K., Rogers, M. A. P., Carter, I., & Galindo, E. (2017). Exploring the use of lesson study to develop elementary preservice teachers’ pedagogical content knowledge for teaching nature of science. International Journal of Science and Mathematics Education, 15(2), 293-312. https://doi.org/10.1007/s10763-015-9690-x

Atwood, R. K., & Atwood, V. A. (1996). Preservice elementary teachers’ conceptions of the causes of the seasons. Journal of Research in Science Teaching, 33(5), 553-563

Atwood, R. K., & Atwood, V. A. (1997). Effects of instruction on preservice elementary teachers’ conceptions of the causes of night and day and the seasons. Journal of Science Teacher Education, 8(1), 1-13.

Bijlsma, H. J. E., & Bosman, A. M. T. (2025). Inventarisatie curricula voltijdroutes naar het leraarschap primair onderwijs. Radboud Universiteit en Inspectie van het Onderwijs.

Carolan, J., Prain, V., & Waldrip, B. (2008). Using representations for teaching and learning in science. Teaching Science, 54(1), 18-23. 

Curriculum.nu (2019). Leergebied Mens & Natuur. Voorstel voor de basis van de herziening van de kerndoelen en eindtermen van de leraren en schoolleiders uit het ontwikkelteam Mens & Natuur. 

Djoyoadhiningrat-Hol, K., Sijbers, J., Woldhuis, E. (2021). Mens & Natuur. Ontwikkelingen en uitdagingen in het curriculum po en onderbouw vo. SLO.

Djoyoadhiningrat-Hol, K., & Klein Tank, M. (2022). Trendanalyse Wetenschap & Technologie. Ontwikkelingen en uitdagingen bij Wetenschap & Technologie in het basisonderwijs. SLO.

Donkoh, S. (2023). Sources of self-efficacy and their implications on science teacher education. European Journal of Education Studies, 10(9). https://doi.org/10.46827/ejes.v10i9.5002

Gaudin, C., & Chaliès, S. (2015). Video viewing in teacher education and professional development: A literature review. Educational research review, 16, 41-67. https://doi.org/10.1016/j.edurev.2015.06.001

Gess-Newsome, J., Taylor, J. A., Carlson, J., Gardner, A. L., Wilson, C. D., & Stuhlsatz, M. A. (2019). Teacher pedagogical content knowledge, practice, and student achievement. International Journal of Science Education, 41(7), 944-963. https://doi.org/10.1080/09500693.2016.1265158

Hubers, M. D., Endedijk, M. D., & Van Veen, K. (2022). Effective characteristics of professional development programs for science and technology education, Professional Development in Education, 48(5), 827-846, https://doi.org/10.1080/19415257.2020.1752289

Jansen, S., Knippels MP., & Van Joolingen, W. R. (2021). Lesson study as a research approach: a case study. International Journal for Lesson and Learning Studies, 10(3), 286-301. https://doi.org/10.1108/IJLLS-12-2020-0098

Johnson, H. J., & Cotterman, M. E. (2015). Developing preservice teachers’ knowledge of science teaching through video clubs. Journal of Science Teacher Education, 26(4), 393-417. https://doi.org/10.1007/s10972-015-9429-0

Kind, V. (2009). Pedagogical content knowledge in science education: Perspectives and potential for progress. Studies in Science Education, 45(2), 169-204. https://doi.org/10.1080/03057260903142285

Leung, A. (2022). Pedagogical approaches and teacher beliefs in STEM education. International Journal of STEM Education, 9(1). https://doi.org/10.3390/educsci13050490

Mancenido, Z., Hill, H. C., Garcia Coppersmith, J., Carter, H., Pollard, C., & Monschauer, C. (2025). Practice-based teacher education pedagogies improve responsiveness: Evidence from a lab experiment. Journal of Research on Educational Effectiveness, 1-25. https://doi.org/10.1080/19345747.2025.2456716

O’Dwyer, L. M., Wang, Y., & Shields, K. A. (2020). 'I Have Seen STEM in Action and It's Quite Do-able!' The Impact of an Extended Professional Development Model on Teacher Efficacy in Primary STEM Education. Journal of STEM Education, 21(1), 23-34. https://doi.org/10.1007/s10763-023-10361-2

PO-Raad (2017). Bekwaamheidseisen leraar primair onderwijs. 

Rohaan E. J., Taconis, R., & Jochems, W. M. G. (2008). Reviewing the relations between teachers’ knowledge and pupils’ attitude in the field of primary technology education. International Journal of Technology and Design Education, 20(1), 15-26. https://doi.org/10.1007/s10798-008-9055-7

SLO (2021a). Oriëntatie op jezelf en de wereld. 

SLO (2021b). Domeinbeschrijving Mens & Natuur in het basisonderwijs. 

Sweller, J., Zhang, L., Ashman, G., Cobern, W., & Kirschner, P. A. (2024). Response to De Jong et al.’s (2023) paper “Let's talk evidence–The case for combining inquiry-based and direct instruction”. Educational Research Review, 42, https://doi.org/10.1016/j.edurev.2023.100584

Trundle, K., Atwood, R., & Christopher, J. (2002). Preservice elementary teachers’ conceptions of moon phases before and after instruction. Journal of Research in Science Teaching, 35(7), 791-809.

Ummels, M., Gelauff, M., Van Joolingen, W., & Knippels, M. (2021). Reviewstudie ‘Mens en Natuur’. Een literatuurstudie naar succesfactoren ten aanzien van natuur- en techniekonderwijs in het primair onderwijs. Universiteit Utrecht.

Van Aalderen-Smeets, S. I., & Walma van der Molen, J. (2013). Measuring primary teachers' attitudes toward teaching science: Development of the dimensions of attitude toward science (DAS) instrument. International Journal of Science Education, 35(4), 577-600. https://doi.org/10.1080/09500693.2012.755576

Van Aalderen-Smeets, S. I., Walma van der Molen, J. H., & Asma, L. J. F. (2012). Primary teachers’ attitudes toward science: A new theoretical framework. Science Education, 96(1), 158-182. https://doi.org/10.1002/sce.2046

Van Casteren, W., & Warps, J. (2017). Effectevaluatie Wetenschap & Technologie in de pabo. ResearchNED.

Van Driel, J. H., Verloop, N., & De Vos, W. (1998). Developing science teachers’ pedagogical content knowledge. Journal of Research in Science Teaching: The Official Journal of the National Association for Research in Science Teaching, 35(6), 673-695. 

Van Katwijk, L. (2020). Empowering pre-service teachers through inquiry: Development of an inquiry stance in intended, implemented and attained curriculum of primary teacher education. [PhD-thesis University of Groningen]. https://doi.org/10.33612/diss.133327123.

Van der Zee, S., (2017). Whitepaper - De onderzoekende pabo. TechYourFuture.

Verkenningscommissie Wetenschap en Technologie Primair Onderwijs(2013). Advies Verkenningscommissie Wetenschap en Technologie Primair Onderwijs.Utrecht: PO-Raad / Den Haag: Platform Bèta Techniek.

Yerrick, R., Doster, E., Nugent, J., Parke, H., & Crawley, F. (2003). Social interaction and the use of analogy: an analysis of preservice teachers’ talk during physics inquiry lessons. Journal of Research in Science Teaching, 40(5), 443-463.

10voordeleraar (2021). Kennisbases en profilering Lerarenopleiding basisonderwijs. Vereniging Hogescholen.

Ga je het antwoord gebruiken in het onderwijs?
Wat vind je van de leesbaarheid van het antwoord?

Privacyverklaring

Wij gaan zorgvuldig om met persoonsgegevens. Lees hierover meer in onze privacyverklaring.

onderwijs

Niet gevonden waar je naar op zoek bent?

Stel direct jouw onderwijsvraag!

Terug naar boven