Reviewstudies maken duidelijk welke opbrengsten de verschillende vormen van extra ondersteuning hebben voor zwakke leerlingen in het basisonderwijs en onder welke voorwaarden ze effect sorteren. Ook in eerdere antwoorden van de Kennisrotonde en op Onderwijskennis.nl is hierover informatie te vinden. In dit antwoord is deze informatie gebundeld en toegespitst op de voorwaarden waaronder extra ondersteuning effectief is.
Tutoring precies inzetten
Tutoring is een gestructureerde en intensieve ondersteuning die specifiek is gericht op de leergebieden waar de leerling achterloopt. Het bestaat uit expliciete instructie, oefening, aandacht, interactie, foutenanalyse en directe (proces)feedback. Een sterk element van tutoring is dat je met persoonlijke aandacht gedetailleerd inspeelt op de individuele leerbehoeften van leerlingen.
Er zijn lichte verschillen in de effectiviteit van tutoring. Het werkt in de onderbouw iets effectiever dan in de bovenbouw. Het werkt iets sterker voor taal dan voor rekenen, afhankelijk van de leeftijd. Voor kinderen in de onderbouw is tutoring voor taal het meest effectief, in de bovenbouw juist voor rekenen.
Tutoring kan vier tot vijf maanden extra leerwinst per jaar opleveren als het aan de volgende voorwaarden voldoet:
- Een-op-een-ondersteuning werkt het best. Dat kan door leerkrachten gedaan worden, maar goed getrainde onderwijsassistenten of professionals van buiten de school kunnen ook veel bereiken.
- Vakinhoudelijke, didactische en pedagogische competenties van de tutoren zijn onmisbaar.
- De inhoud van de tutoring moet goed aansluiten op de reguliere lessen.
- De leerlingen mogen niet te veel andere lessen missen, anders bestaat het risico dat ze daar gaan achterlopen.
- Effectieve tutoring duurt drie tot zes maanden, vindt idealiter driemaal per week plaats, gedurende minimaal 30 minuten, in een groepje van maximaal drie leerlingen.
Pre-teaching: kennis activeren
Pre-teaching die ongeveer 15-20 minuten voorafgaand aan een les plaatsvindt, helpt om kennis bij leerlingen te activeren, die ze kunnen gebruiken bij de daarop volgende gezamenlijke instructie. Leerlingen met een beperkte woordenschat die een tekst alvast te lezen kregen, met uitleg en illustraties erbij, blijken de tekst daarna beter te begrijpen. Ze maken na een aantal sessies een grotere groei op leesgebied door, zo komt naar voren uit een onderzoek.
Leerlingen kunnen zich leerstof alsnog eigen maken met remedial teaching, zodat ze daarna weer kunnen aanhaken bij het reguliere onderwijs. De belangrijkste succesfactor is de kwaliteit van de (extra) ondersteuning en instructie die de leerlingen krijgen. Korte, regelmatige sessies werken het best. Hoe eerder leerproblemen worden geïdentificeerd en aangepakt, hoe beter. Remedial teaching op taalgebied heeft meer effect dan voor rekenen. Belangrijk voor leergroei is verder dat de remedial teaching aansluit op het reguliere programma en dat gekwalificeerde, goed getrainde leerkrachten deze geven.
Verlengde instructie: meer tijd is beter presteren
Er is een positieve samenhang tussen instructietijd en leerlingresultaten. Zwak presterende leerlingen blijken meer dan twee keer zo veel tijd nodig te hebben om iets te leren in vergelijking met de hoogst presterende leerlingen. De zwakke leerlingen hebben dus meer instructietijd nodig dan de gemiddelde leerling. Bij laagpresteerders is pas sprake van het inhalen van achterstand als er minimaal één uur per dag goede, extra instructie wordt gegeven.
Andere voorwaarden voor succesvolle extra ondersteuning
Ondersteuning specifiek gericht op de leergebieden waar de leerling achterloopt, sorteert veel effect. Bevoegde leerkrachten bereiken het meeste effect, maar ook onderwijsassistenten en vrijwilligers kunnen resultaten boeken, mits ze goed getraind en begeleid worden. Dat geldt met name op het gebied van taal.
Maar extra ondersteuning alleen kan het probleem van leerachterstand niet oplossen. Het moet voortbouwen op een solide basis, waarin verschillende elementen van extra ondersteuning zijn verwerkt die langere tijd worden aangeboden, anders vallen leerlingen na verloop van tijd weer terug.
Meer weten?
Dit antwoord is tot stand gekomen met dank aan Karin Hoogeveen (kennismakelaar Kennisrotonde).
