Leren basisschoolleerlingen meer woorden van teksten met veel of met weinig onbekende woorden?

Er is een lichte aanwijzing dat leerlingen meer nieuwe woorden leren uit teksten die voor een groter deel uit bekende woorden bestaan. Tekstbegrip lijkt hierbij een rol te spelen. Als de context voldoende duidelijk is, kunnen leerlingen de betekenis van nieuwe woorden daar gemakkelijker uit afleiden. Verder helpt het als leerlingen nieuwe woorden vaker en in verschillende contexten tegenkomen. Op die manier wordt er steeds nieuwe informatie over het woord toegevoegd aan de al bestaande kennis over het woord.

Gepubliceerd:

© Wavebreakmedia / Shutterstock teksten met onbekende woorden

Leerlingen leren nieuwe woorden onder andere uit (voor)lezen van teksten. Het is daarvoor belangrijk dat de teksten een rijk en gevarieerd woordenaanbod hebben, dus ook woorden bevatten die de leerlingen nog niet kennen of die maar weinig voorkomen.

Aandeel onbekende woorden in een tekst mag niet te groot zijn

Het is niet duidelijk welk aantal of aandeel onbekende woorden in een tekst het gunstigst is om leerlingen nieuwe woorden te laten leren. Hier is namelijk nauwelijks onderzoek naar gedaan. Wel zijn er aanwijzingen dat leerlingen nieuwe woorden leren als zij teksten lezen die, naast onbekende of weinig voorkomende woorden, ook veel bekende woorden bevatten.

Voor opname in het langetermijngeheugen, en dus in de woordenschat, is het belangrijk dat leerlingen dezelfde nieuwe woorden regelmatig tegenkomen in verschillende contexten. Dit kan bijvoorbeeld door meerdere rijke teksten over een onderwerp te lezen en/of te bespreken. Als leerlingen een woord vaker horen, zien of gebruiken, neemt de kans toe dat ze dat woord goed in hun langetermijngeheugen opslaan.

Samenhang tussen nieuwe woorden leren en tekstbegrip

Nieuwe woorden uit teksten leren hangt ook samen met tekstbegrip, ofwel de mate waarin leerlingen begrijpen wat de tekst als geheel betekent. Het lijkt om een soort wisselwerking te gaan. Als een leerling veel woorden uit de tekst kent, helpt dit om de tekst beter te begrijpen – en een beter tekstbegrip zorgt er weer voor dat de leerling gemakkelijker nieuwe woorden uit de tekst leert. Het is dan aannemelijk dat leerlingen de betekenis van nieuwe woorden beter kunnen afleiden, wanneer ze veel van de omringende woorden kennen en wanneer ze de tekst beter begrijpen.

Meer weten?

Dit antwoord is tot stand gekomen met dank aan Ellen van Drie, Elly Koutamanis en Niek van den Berg (kennismakelaars Kennisrotonde). Zij hebben hiertoe Erna van Koeven (expert taaldidactiek) en Nicole Swart (expert lees- en woordenschatonderwijs) geconsulteerd.


Ga je het antwoord gebruiken in het onderwijs?
Wat vind je van de leesbaarheid van het antwoord?

Privacyverklaring

Wij gaan zorgvuldig om met persoonsgegevens. Lees hierover meer in onze privacyverklaring.

Gerelateerde vragen

    Een rijke taal- en woordenomgeving ondersteunt de ontwikkeling van de woordenschat en woordkennis van leerlingen. Een schoolbibliotheek inrichten draagt daar al aan bij. Verder kan de school een talige omgeving creëren door vakoverstijgend woordenschatonderwijs aan te bieden door dit te integreren in alle schoolvakken. Een effectieve manier om expliciet woordenschatonderwijs vorm te geven, is het viertaktmodel. Dat model onderscheidt vier fasen, te weten kennismaking met het nieuwe woord, betekenis geven, herhalen en controleren. Voor elk van deze fasen zijn effectieve didactische principes en werkvormen bekend.

    Lees meer

    Rijke taal en teksten zijn authentiek en bevatten gevarieerde en laagfrequente woorden. Door deze voor te lezen en te bespreken in de klas, kunnen leerlingen hun woordenschat en tekstbegrip versterken. Ook bij wereldoriëntatie zorgt het integreren van rijke teksten voor een betere taalontwikkeling.

    Lees meer