Schaalvergroting en een steeds complexere schoolorganisatie zorgen ervoor dat middenmanagers steeds vaker leidinggeven aan de interne organisatie. Hun rol in de ontwikkeling van de school als lerende organisatie wordt daardoor groter. Onderzoek naar die rol is er nauwelijks, maar uit diverse studies zijn wel aanwijzingen te vinden hoe zij het best invloed kunnen uitoefenen.
Definitie van een lerende organisatie en leercultuur
Een veel gebruikte definitie is: een lerende schoolorganisatie is erop gericht om het leren en leervermogen van individuen, groepen en de organisatie als geheel zo te verbinden dat er continu verandering optreedt op die drie niveaus, met als doel het verbeteren van het leren van iedereen. Dat kan alleen als er een leercultuur is, waarin alle betrokkenen samenwerken om te reflecteren, onderzoeken en professionaliseren. Het gaat zowel om leerlingen, docenten als schoolleiding. Voorwaarde is dat er openheid, onderling vertrouwen, een gedeelde visie en duidelijke kaders zijn.
Rol van de schoolleiding bij een lerende organisatie
Uit een aantal studies komt naar voren wat de rol van de schoolleiding is bij het ontwikkelen van een lerende organisatie. Leidinggevenden moeten:
- het leren faciliteren en stimuleren, bijvoorbeeld door uren vrij te maken voor het team, verantwoordelijkheden te beleggen in de organisatie en met elkaar te overleggen;
- een gedeelde visie op de leercultuur ontwikkelen en openheid en vertrouwen stimuleren;
- een verbeteringsproces realiseren, leerprocessen van betrokkenen op elkaar afstemmen en leercycli faciliteren.
Om dit te kunnen doen, moeten leidinggevenden onder andere in staat zijn een professionele dialoog te voeren met individuele medewerkers. Daarnaast moeten zij ruimte creëren voor de ontwikkeling van een leerklimaat. Stimuleren, evalueren en verder ontwikkelen zijn belangrijk, evenals voortdurend de verbinding maken met de visie van de school.
Verbindende rol van middenmanagers
Middenmanagers zijn een verbindende factor tussen de organisatiestrategie en de dagelijkse activiteiten op de werkvloer. Daar kunnen zij hun invloed uitoefenen door mee te gaan met of af te wijken van de officiële strategie van de organisatie. Een voorwaarde daarvoor is dat zij :
- sterke professionele leergemeenschappen bouwen waar leraren samen kunnen onderzoeken en ontwikkelen;
- verbindingen leggen, bijvoorbeeld samenwerken met docenten aan school- en onderwijsontwikkeling en gesprekken voeren, individueel of in teamverband, om zo een gezamenlijk perspectief te ontwikkelen op de doelen.
Eenduidige communicatie en draagvlak
Uit een aantal studies is af te leiden dat het de moeite waard is voor vo-scholen om te investeren in de rol van middenmanagers en dat zij belang hechten aan een professionele leercultuur. Communicatie over projecten en vernieuwingen met docenten verloopt vaak via middenmanagers. Maar zij blijken nogal eens te verschillen in de manier waarop zij dit doen. Daardoor zijn niet alle docenten even goed op de hoogte van zaken die te maken hebben met de professionele leercultuur.
Een ander gesignaleerd probleem is dat de schoolleiding soms grotere ambities heeft dan de docenten. In die gevallen kan de middenmanager een cruciale rol spelen, bijvoorbeeld door professionalisering als vast punt in functioneringsgesprekken terug te laten komen. Ook kunnen zij vernieuwingen en evaluaties terugkoppelen aan docenten en er draagvlak voor creëren.
Meer weten?
Lees het volledige rapport opgesteld als antwoord op deze vraag, inclusief geraadpleegde bronnen.
Dit antwoord is tot stand gekomen met dank aan Jo Scheeren (antwoordspecialist) en Lisette Uiterwijk (kennismakelaar).
