De leerkuil als metafoor is bedoeld om het leerproces voor leerlingen inzichtelijk te maken. Een foto of tekening van de kuil geeft weer dat ze in dat proces strubbelingen moeten overwinnen. En dat ze veerkracht en doorzettingsvermogen nodig hebben om tot diepgaand leren te komen. Onderzoek naar het gebruik van de leerkuil als metafoor is echter schaars.
Veerkracht is noodzakelijk om tot diepgaand leren te komen
Wel is een en ander bekend over veerkracht van leerlingen, over hun aanpassingsvermogen in situaties waar het tegenzit. Het gebruik van metaforen maakt leerlingen duidelijk dat veerkracht tonen in het leerproces noodzakelijk is om tot echt leren te komen. Een voorbeeld als ‘het vullen van een emmer met positieve gedachten’ helpt leerlingen, evenals ‘het legen van een vat met moeite’. Metaforen zorgen voor een gedeelde taal en een beter inzicht in het leerproces bij leerkrachten en bij leerlingen.
Middelbare scholieren in Nieuw Zeeland zeggen dat de leerkuil als metafoor hen inzicht geeft in het verloop van hun leerproces. Ze groeien in kennis en in vaardigheden als probleemoplossend vermogen wanneer ze door de kuil heengaan. Volgens de leerlingen is het daarbij belangrijk dat de leraar gedurende het leerproces inzichtelijk maakt om welke vaardigheden het gaat. Zo helpt het hen door te zetten als zij naast het lesdoel ook weten dat ze vaardiger worden in bijvoorbeeld samenwerken.
Het proces van leren
Verschillende leerstrategieën zijn helpend in verschillende leerfasen. Deze leerfasen zijn oppervlakkig leren, diepgaand leren en transfer. In oppervlakkig leren reproduceren leerlingen kennis die de basis vormt voor het zich eigen maken van nieuwe kennis. In diepgaand leren verkrijgen leerlingen nieuwe kennis en zijn ze in staat verbanden te leggen. Hiervoor moeten leerlingen uitdagingen aangaan. Uitdagingen leiden tot strubbelingen. Het overwinnen van die strubbelingen – inclusief fouten maken en falen – zorgen voor echt leren. Bij transfer zijn de leerlingen in staat de opgedane kennis ook in andere situaties te gebruiken.
Het proces van leren uitleggen aan leerlingen
Leerkrachten hebben een belangrijke rol in het inzichtelijk maken van het leerproces aan leerlingen. Het zichtbaar maken van leren helpt leerlingen om uitdagingen aan te gaan en door twijfel heen te gaan. Het geeft leerlingen tevens duidelijkheid over de leerintenties, de succescriteria, en de leerwinst op de inhoudelijke taak en op hun veerkracht. Als een leerling zegt “Ik kan dit niet”, en de leerkracht vult de zin aan met “Ik kan dit nog niet”, verandert het perspectief van de leerling. Dit helpt hem om als het ware over de strubbeling heen te kijken en door te zetten.
Dit antwoord is tot stand gekomen met dank aan Judith Amels (antwoordspecialist) en Lisette Uiterwijk-Luijk (kennismakelaar Kennisrotonde).
