Welk effect heeft het organiseren van lessen buiten de reguliere klas, zoals de Klusklas, voor minder sterk presterende leerlingen?

Er zijn basisscholen die aparte programma’s bieden voor bovenbouwleerlingen die minder goed presteren. Een voorbeeld is de Klusklas, waarin leerlingen een paar uur per week praktische lessen krijgen. Het doel is om deze leerlingen betrokken te houden bij school en meer zelfvertrouwen te geven. Of dat wordt gerealiseerd, is niet bekend. Daar is geen onderzoek naar verricht. Wel valt iets te zeggen over aannemelijke effecten van Klusklassen.

Klusklas als vorm van binnenklasdifferentiatie

Een Klusklas is een vorm van differentiatie binnen een klas. De leerkracht past proactief de inhoud van het onderwijs, lesmaterialen en leeractiviteiten aan om tegemoet te komen aan de verschillende leerbehoeften van leerlingen. Door kleinere groepjes te maken kan de leerkracht de instructie, materialen en het tempo beter afstemmen op de individuele behoeftes van leerlingen.

Binnenklasdifferentiatie kan negatief uitpakken voor laagste niveaus

Er zijn sterke aanwijzingen dat binnenklasdifferentiatie het minst bijdraagt aan de prestaties van leerlingen in de laagste groepen. Sterker, het kan zelfs negatief uitpakken voor de laagste niveaus. Daar zijn meerdere redenen voor. Een daarvan is dat leerkrachten de mogelijkheden van leerlingen in de laagste niveaus te laag inschatten. Ze geven niet-uitdagende lessen met focus op gerichte instructies, herhaling en oefenen voor toetsen, hetgeen doorstroming naar hogere groepen moeilijk maakt. Leerlingen ervaren deze lessen als betuttelend, saai en frustrerend.

Deze onbewuste stigmatisering en lage verwachtingen hebben negatieve effecten op het zelfbeeld van leerlingen. Ze kunnen er een gevoel van minderwaardigheid door ontwikkelen en negatief gaan denken over leren en school in het algemeen.

Hoe binnenklasdifferentiatie wel positief kan uitpakken voor laagste niveaus

Een indeling in niveaugroepen, zoals de Klusklas, kan wel degelijk ook voor de laagst presterende leerlingen gunstig zijn. Dan moet de school in de eerste plaats leerlingen selecteren op basis van prestaties. Cruciaal is daarbij dat de indeling een tijdelijk karakter heeft. Leerlingen die in de loop van een jaar de gewenste resultaten behalen, verlaten de Klusklas. En andersom natuurlijk.

Daarnaast moeten ervaren leerkrachten betrokken zijn bij een Klusklas. Leerkrachten die ook hoge verwachtingen hebben van de Klusklasleerlingen, duidelijke doelen stellen en een uitgebreid en uitdagend curriculum bieden.

Om het stigma dat Klusklasleerlingen niet kunnen leren te voorkomen, kan de school overwegen Klusklassen aan leerlingen van verschillende niveaus aan te bieden. Minder goed presterende leerlingen hebben dan evengoed de mogelijkheid om succeservaringen op te doen, zonder het risico op stigmatisering. Tevens voorkomt zo’n heterogene groepssamenstelling dat de cognitieve en sociale afstand tussen leerlingen toeneemt.

Dit antwoord is tot stand gekomen met dank aan José Mulder (kennismakelaar Kennisrotonde)