Over de effectiviteit van didactisch handelen door docenten is veel bekend. Voor pedagogisch handelen zijn weinig tot geen effectstudies beschikbaar en interventies zijn vaak beschrijvend van aard. Daarom wordt pedagogisch handelen veelal bepaald aan de hand van normatieve kaders.
Pedagogisch handelen valt op verschillende manieren te meten
Het onderwijs kan gebruikmaken van meerdere instrumenten om het pedagogisch handelen van docenten te meten en te evalueren. Ruwweg zijn die onder te verdelen in zelfrapportages en observaties. Welk instrument het geschiktst is, is onder meer afhankelijk van de leerdoelen en tijdsinvestering van de docent, het onderwijsteam en het schoolmanagement. Niet alle hieronder beschreven instrumenten zijn beschikbaar in het Nederlands.
Zelfeffectiviteit meten door vragenlijsten
Er bestaan verschillende zelfrapportagevragenlijsten die algemeen pedagogisch handelen en pedagogische overtuigingen meten. Een voorbeeld daarvan is de Teachers’ Sense of Self-Efficacy (TSES). Dit instrument kent drie subschalen die algemeen pedagogisch handelen meten, namelijk in hoeverre de docent zichzelf competent voelt in instructie, klassenmanagement en leerlingbetrokkenheid. De docent beantwoordt vragen op een waarderingsschaal. Een hoge score betekent dat de docent van zichzelf vindt dat hij goed pedagogisch kan handelen. De validiteit en betrouwbaarheid van TSES zijn voldoende.
Zelfeffectiviteit meten door rubrics
Een andere manier van zelfrapportage zijn rubrics, criteria om prestaties te beoordelen op verschillende niveaus. Een voldoende betrouwbaar instrument is de SOCME-10. Dit instrument dekt tien aspecten van pedagogisch handelen, zoals leerlingen motiveren, met verschillende opvattingen omgaan en communicatie met leerlingen. Voor elk van deze aspecten omschrijft het instrument welke gedragingen in een bepaalde situatie passend zijn. De mate van gedetailleerdheid in rubrics is hoger dan bij zelfrapportagevragenlijsten. Docenten krijgen met rubrics ook inzicht in precieze pedagogische handelingen voor verdere professionele ontwikkeling.
Pedagogische opvattingen meten
De pedagogische opvattingen van een docent bepalen welke type instructie hij of zij inzet. Met de Teaching as Persuasion Instrument (TAPI) geven docenten aan in hoeverre ze vinden dat zij een rol hebben om de opvattingen van een leerling te veranderen. Voorbeeld van zo’n uitspraak is “In het lesgeven overtuig je leerlingen om anders naar bepaalde zaken te kijken”. Docenten geven per uitspraak aan in hoeverre ze het er mee eens zijn. Een hoge score betekent dat docenten vinden dat lesgeven en leren gestoeld zijn op het aanpassen van andermans opvattingen. De betrouwbaarheid van dit soort schalen in dit instrument wisselt.
Observatie-instrumenten inzetten
Iemand die achter in de klas zit, kan pedagogische handelingen van de docent turven. Deze observaties kunnen een toevoeging zijn op zelfrapportages, zeker als individuele leerdoelen van een docent verschillen van leerdoelen van collega’s of het management. Een betrouwbaar en valide observatie-instrument is de International Comparative Analysis of Learning and Teaching (ICALT). Dit instrument bevat zes schalen waarop de observant de docent kan beoordelen. Dat zijn een veilig en stimulerend leerklimaat, efficiënt klassenmanagement, heldere instructie, intensieve en activerende les, afstemmen instructie en verwerking op verschillen, en meta-cognitieve vaardigheden aanleren.
Dit antwoord is tot stand gekomen met dank aan Leonie Brummer (antwoordspecialist) en Armaghan Efat (kennismakelaar Kennisrotonde).