Hoe kunnen leerkrachten het eigenaarschap van leerlingen in het primair onderwijs versterken?

Er zijn sterke aanwijzingen dat leerlingen die zich (mede-)eigenaar voelen van en verantwoordelijkheid tonen voor het leerproces en de resultaten, betere leerprestaties halen. Eigenaarschap is ook van belang voor het toekomstig functioneren van de leerling in het vervolgonderwijs, op de arbeidsmarkt en in de maatschappij.

Eigenaarschap al vanaf jonge leeftijd mogelijk

Zelfsturing en eigenaarschap zijn al mogelijk vanaf jonge leeftijd, mits de leerlingen goede begeleiding krijgen van leerkrachten en van hun ouders. Zelfsturing kunnen leerkrachten het best bevorderen met directe instructie en ingebed in de lesstof. Om eigenaarschap te versterken kunnen leerkrachten diverse didactische strategieën inzetten. Zo helpt het als ze leerlingen betrekken bij het opstellen van persoonlijke, haalbare en uitdagende leerdoelen. Daarnaast helpt het als leerkrachten instructie geven in leerstrategieën en deze voordoen, bijvoorbeeld door hardop te denken. Verder zijn leerlingen geholpen met begeleiding bij de uitvoering van deze strategieën en met procesgerichte feedback.

Werkwijzen en instrumenten voor het bevorderen van eigenaarschap

Er zijn verschillende werkwijzen en instrumenten om eigenaarschap van leerlingen te ondersteunen. Voorbeelden zijn leerlijnen, weektaken, portfolio’s, gepersonaliseerd leren, formatieve evaluatie en huiswerk.

Wanneer leerkrachten meer werken vanuit lesdoelen of leerlijnen in plaats vanuit de taken en opdrachten uit de lesmethode, kan dit bijdragen aan versterking van eigenaarschap bij leerlingen. Belangrijk daarbij is dat leerkrachten aansluiten bij de behoeften en interesses van de leerlingen, dat zij samen met hen doelen stellen, en dat ze passende begeleiding en procesgerichte feedback geven. Formatieve evaluatie past goed in dit proces. Leerlingen kunnen baat hebben bij dag- of weektaken om te leren plannen om ook zo hun zelfstandigheid te versterken.

Een (elektronisch) portfolio kan het leren van leerlingen ondersteunen. Het is een hulpmiddel om doelen te stellen, te gaan reflecteren en om feedback te ontvangen. Het portfolio kan tevens ingang zijn van gepersonaliseerd leren. De leerkracht geeft dan het onderwijs vorm rond de betrokkenheid en zelfstandigheid van de leerlingen, gebaseerd op hun behoeften en interesses. Ook huiswerk kan – mits goed begeleid – bijdragen aan versterking van de zelfstandigheid van de leerling.

iSelf

iSelf is een wetenschappelijk gefundeerde aanpak die leerkrachten helpt het zelfsturend leren van hun leerlingen tijdens de les te bevorderen. Met iSelf onderwijzen leerkrachten strategieën voor zelfsturend leren, geïntegreerd in de lesstof. Ze sluiten hierbij aan bij individuele verschillen tussen leerlingen. Leerkrachten die getraind zijn in het werken met iSelf, besteden in hoge mate aandacht aan het bevorderen van zelfsturing. Er is echter (nog) geen onderbouwing van de gerealiseerde effecten ervan op de zelfsturing en het eigenaarschap van leerlingen.

Meer weten?

Lees het volledige rapport opgesteld als antwoord op deze vraag, inclusief geraadpleegde bronnen.

Vragen op een rij: zelfsturing

Dit antwoord is tot stand gekomen met dank aan Christa Teurlings (kennismakelaar Kennisrotonde). Zij heeft hiertoe Patrick Sins (Saxion, Lectoraat Vernieuwingsonderwijs) geconsulteerd.