Welke interventies van een schoolleider bevorderen dat lerarenteams het eigenaarschap van leerlingen gaan versterken?

Leerlingen tonen eigenaarschap voor het leren als ze verantwoordelijkheid nemen voor het eigen leerproces en -resultaat. Dit lukt leerlingen beter als zij in staat zijn om hun leerproces te sturen en te bewaken. Scholen die eigenaarschap van leerlingen versterken, doen dat om de leerprestaties te verbeteren en leerlingen voor te bereiden op de toekomst. Leerlingen louter meer autonomie geven, werkt niet. Wel dat leraren samen met de leerling haalbare en uitdagende doelen stellen. Daarnaast helpt het wanneer leraren leerstrategieën onderwijzen èn deze inbedden in de leerstof, wanneer zij procesgerichte feedback geven en de begeleiding geleidelijk afbouwen.

Effectiviteitsstudies kijken veelal naar cognitieve leeropbrengsten

In studies naar schooleffectiviteit richten onderzoekers zich vooral op het effect van interventies op leeropbrengsten van leerlingen; vaak prestaties op taal- en rekentoetsen. Schoolleiders hebben alleen een indirect effect op cognitieve leeropbrengsten van leerlingen. Dit loopt veelal via schoolklimaat en onderwijskundige organisatie. Onderzoek naar het effect van schoolleidersinterventies op motivatie, leervaardigheden of eigenaarschap van leerlingen is er niet.

Leren leren en zelfstandig leren

Ander onderzoek biedt wel aanknopingspunten voor de rol van de schoolleider bij het versterken van eigenaarschap van leerlingen. Het gaat dan bijvoorbeeld over onderzoek naar het realiseren van ‘leren leren’ en naar het ontwikkelen van 21e eeuwse vaardigheden.

Om grotere betrokkenheid van leerlingen bij het leren te realiseren, en verbetering van leervaardigheden en levenslang leren, kunnen schoolleiders de focus leggen op het herontwerpen van het onderwijs. Op Australische scholen die fundamentele culturele en pedagogische veranderingen realiseerden, kregen leerlingen meer eigenaarschap in leren en behaalden ze hogere scores voor rekenen, taal en metacognitieve vaardigheden.

Voor de ontwikkeling van 21e-eeuwse vaardigheden – zoals zelfstandig leren – is het van belang om als schoolleider een innovatieve leiderschapsvisie te hebben op pedagogische praktijken. Het geven van het goede voorbeeld en bouwen aan commitment zijn eveneens helpend. Daarnaast zijn het bevorderen en ondersteunen van een samen lerende en onderzoekende cultuur belangrijk. Maar ook het tot stand brengen van samenwerkende en professionele leerteams.

Bevindingen uit meer algemene innovatieliteratuur

Praktijknabije interventies voor professionalisering van leraren werken beter dan interventies die niet aansluiten bij hun werk, voorkeur en/of ervaringen. Ook het bevorderen en faciliteren van het samen werken en leren van leraren ondersteunt hun professionele ontwikkeling en die van het schoolteam.

Het bevorderen van een onderzoekende cultuur en van collectief leren draagt eveneens bij aan professionalisering van leraren(teams) en de ontwikkeling van het onderwijs. Ook  netwerken voor gezamenlijk onderzoeksmatig werken inrichten en ondersteunen, kan behulpzaam zijn. Denk hierbij aan professionele leergemeenschappen, ontwikkel- en onderzoeksgroepen waarin onderwijsprofessionals samenwerken aan het ontwikkelen en onderzoeken van nieuwe toepassingen voor de eigen onderwijspraktijk, kenniswerkplaatsen of werkplaatsen onderwijsonderzoek.

Belangrijk bij deze netwerken is om de verschillende condities, interventies en processen vanaf het begin in samenhang aan te pakken, te faciliteren en te ondersteunen. Het is gunstig als er in deze netwerken sprake is van een gedeelde uitdaging en ambitie, van vertrouwen van wederzijdse afhankelijkheid en gelijkwaardigheid, en een op leren en ontwikkeling gerichte structuur en cultuur.

Meer weten?

Lees het volledige rapport opgesteld als antwoord op deze vraag, inclusief geraadpleegde bronnen.

Dit antwoord is tot stand gekomen met dank aan Christa Teurlings (kennismakelaar Kennisrotonde).