Er zijn signalen dat kleuters steeds vaker onvoldoende ‘klaar zijn’ voor school als ze naar de basisschool gaan. Of hier sprake is van een trend en wat eventuele oorzaken zijn, is niet bekend. Wel geeft onderzoek inzicht in het begrip schoolrijpheid en in de werking van programma’s en interventies op dit terrein.
Het begrip schoolrijpheid
De meeste kinderen zijn vier jaar als ze instromen in groep 1. Op die leeftijd gaat het niet zozeer om de vraag of een kind toe is aan gestructureerd en schools leren, maar meer of het gedragsmatig en sociaal-emotioneel in staat is om zich in een schoolse setting te gedragen. Het gaat daarbij om sociale en regulatieve vaardigheden, zoals kunnen omgaan met eigen emoties, en met medeleerlingen en leerkrachten. Ook zijn leerondersteunende vaardigheden van belang, bijvoorbeeld opletten tijdens de les, stil zitten en kunnen concentreren.
Effectieve jeugdinterventies
Er zijn verschillende programma’s en interventies gericht op sociaal-emotionele en leerondersteunende vaardigheden van (jonge) kinderen. Wanneer deze interventies zijn erkend – het programma is minstens op basis van wetenschappelijke inzichten ontwikkeld – zijn ze opgenomen in de Databank Effectieve Jeugdinterventies.
Op basis van twee criteria is uit deze databank een selectie gemaakt van negen goed onderbouwde interventies. Het programma moet zich richten op 2- tot 6-jarigen en het moet sociaal storend gedrag verminderen. Ook moet het sociaal passend gedrag bevorderen en/of sociale-emotionele en leerondersteunende vaardigheden stimuleren.
Programma’s en interventies voor- en vroegschoolse educatie
Piramide richt zich op 2- tot en met 7-jarigen, dus in de kinderopvang en groep 1 en 2 basisonderwijs, in achterstandsituaties. Het programma werkt aan zeven ontwikkelingsgebieden met een combinatie van spelen, zelfstandig leren en ontdekken. Eén daarvan is ‘Persoonlijkheidsontwikkeling en sociaal-emotionele ontwikkeling: speelwerkgedrag en morele ontwikkeling’.
Kameleon kent een groepsgerichte aanpak bij 2- tot en met 7-jarigen in achterstandssituaties. Het doel is deze kinderen optimale kansen te bieden voor een brede ontwikkeling, en ontwikkel- en onderwijsachterstand te voorkomen of te verminderen.
Bas in de klas kent een thematische aanpak en is bedoeld voor kinderen van 2 tot en met 6 jaar met een risico op onderwijsachterstanden. Het is een breed programma, gericht op negen ontwikkelgebieden, waaronder sociale vaardigheden.
Uk en Puk is ontwikkeld voor pedagogisch medewerkers om spelenderwijs en doelgericht in thema’s te werken aan de brede ontwikkeling van kinderen in de leeftijd van 0-4 jaar. Het draait om spraak-taalontwikkeling, sociaal-emotionele ontwikkeling, motorisch-zintuiglijke ontwikkeling en eerste rekenontwikkeling.
Schatkist werkt met een groepsgerichte aanpak voor kinderen in groep 1 en 2. Doel is hun brede ontwikkeling te stimuleren, met extra aandacht voor de sociaal-emotionele ontwikkeling en voor taal en rekenen.
Startblokken van Basisontwikkeling is bestemd voor kinderen van 0-8 jaar die een risico lopen op onderwijsachterstanden. Het richt zich op taalontwikkeling, cognitieve ontwikkeling, motorische ontwikkeling en sociaal-emotionele ontwikkeling.
Programma’s en interventies buiten vve-trajecten
School Wide Positive Behavior Support (SWPBS) bevordert sociaal gedrag en vermindert gedragsproblemen, zodat alle leerlingen optimaal onderwijs kunnen volgen. De systematische schoolbrede aanpak bestaat uit een combinatie van preventie van ongewenst gedrag, signaleren en registreren van ongewenst gedrag, en bestaande interventies inzetten voor specifieke leerlingen die risicovol gedrag tonen.
Incredible Years is gericht op preventie van gedragsproblemen bij kinderen van 3 tot 8 jaar. Het doel is de sociale, emotionele en schoolse ontwikkeling van het kind te stimuleren. Deze cursus voor ouders bestaat onder meer uit groepsdiscussies aan de hand van videofragmenten, rollenspellen en thuisoefeningen. Zo werken ze in groepsverband aan hun opvoedingsvaardigheden.
Video-feedback Intervention to promote Positive Parenting and Sensitive Discipline (VIPP-SD) richt zich op ouders van kinderen van 0 tot 6 jaar met externaliserende gedragsproblemen, en op professionele opvoeders in bijvoorbeeld de kinderopvang. Het doel is om gedragsproblemen te voorkomen of te verminderen door de sensitiviteit te verhogen en disciplineringsstrategieën van opvoeders te verbeteren.
Meer weten?
Dit antwoord is tot stand gekomen met dank aan Sjerp van der Ploeg (kennismakelaar Kennisrotonde).
