Welk effect heeft individueel digitaal thuisonderwijs op de sociaal-emotionele ontwikkeling van basisschoolleerlingen?

Het lijkt erop dat individueel digitaal thuisonderwijs niet gunstig is voor de sociaal-emotionele ontwikkeling van de meeste basisschoolleerlingen. Omdat er minder persoonlijk contact is, lopen met name kwetsbare leerlingen risico om zich eenzaam te voelen. Maar er is te weinig robuust onderzoek gedaan om het effect van dit type onderwijs op de sociaal-emotionele ontwikkeling van basisschoolleerlingen goed te beschrijven.

Gepubliceerd:

© DuxX/ Shutterstock

Individueel digitaal thuisonderwijs is in de Nederlandse basisschoolcontext een uitzonderlijk verschijnsel. Het wordt alleen gebruikt om leerlingen die uitvallen in het reguliere onderwijs door bijvoorbeeld kenmerken van hoogbegaafdheid of autisme, toch een passende vorm van onderwijs te bieden. Dit verschilt wezenlijk van bijvoorbeeld structurele home schooling zoals die in de Verenigde Staten voorkomt. Ook de coronapandemie waarin iederéén gedwongen thuiszat, is niet volledig vergelijkbaar met individueel digitaal thuisonderwijs.

Vijf kernen van sociaal-emotionele ontwikkeling

Bij de sociaal-emotionele ontwikkeling van basisschoolleerlingen spelen vijf kernen een rol  SLO. (2025). Sociaal-emotionele ontwikkeling. Geraadpleegd op 5 januari 2026, van https://www.slo.nl/thema/meer/gezonde-leefstijl/thema/sociaal-emotionele-ontwikkeling/
:

  • Besef van jezelf: gevoelens herkennen en benoemen, en je eigen kwaliteit leren inzetten. 
  • Gevoelens leren managen en doelbewust je eigen gedrag sturen. 
  • Reacties van anderen herkennen en begrijpen, je verplaatsen in een ander, lichaamstaal begrijpen en daarop reageren. 
  • Relatievaardigheden: kunnen omgaan met anderen en samenwerken met elkaar.
  • Verantwoorde keuzes maken en daar ook verantwoordelijkheid voor nemen.

Voor hun sociaal-emotionele ontwikkeling moeten leerlingen dus leren omgaan met zichzelf en met anderen. Bij individueel digitaal thuisonderwijs is dit beperkt mogelijk, omdat direct persoonlijk contact ontbreekt.

Lessen uit de coronapandemie

Onderzoek naar de effecten van digitaal afstandsonderwijs gaat vooral over effecten op leerprestaties en nauwelijks over effecten op de sociaal-emotionele ontwikkeling  Smeets, E., Suijkerbuijk, A., Van Binsbergen, M., & Krepel, A. (2023). Digitaal afstandsonderwijs in het primair onderwijs: Ervaringen en mogelijkheden (Rapport 23-8). KBA Nijmegen; Oberon; Kohnstamm Instituut.

Smeets, E., Suijkerbuijk, A., Van Binsbergen, M., & Krepel, A. (2023). Digitaal afstandsonderwijs in het primair onderwijs: Ervaringen en mogelijkheden (Rapport 23-8). KBA Nijmegen; Oberon; Kohnstamm Instituut.
. Het onderzoek dat de sociaal-emotionele ontwikkeling wél meeneemt als uitkomstmaat, vond vooral plaats tijdens de coronapandemie. Hieruit zijn mogelijk lessen te trekken voor individueel digitaal afstandsonderwijs, maar met de nodige beperkingen. Ten eerste beïnvloedden de maatregelen tijdens de pandemie meer aspecten dan alleen het onderwijs in het leven van basisschoolleerlingen. Uitspraken over hun sociaal-emotionele ontwikkeling moet je daarom altijd vanuit dat bredere perspectief zien. Ten tweede werd digitaal afstandsonderwijs uit noodzaak ad hoc ingezet, waardoor leraren – zeker in het begin van de pandemie – nauwelijks onderbouwde keuzes konden maken voor het lesontwerp. Ten derde was het onderwijs in die tijd doorgaans niet individueel, maar in klasverband. 

Sociaal isolement en een negatief zelfbeeld

Voor veel leerlingen betekent afstandsonderwijs dat ze zich meer alleen voelen en minder contact hebben met andere leerlingen. Dat blijkt uit een overzichtsstudie naar effectief afstandsonderwijs tijdens de coronapandemie  Aarts, B., De Wolf, I., Breuer, T., & Van Wetten, S. (2021). Effectief afstandsonderwijs. Inspectie van het Onderwijs.
. Onderwijsexperts waarschuwden toen dat leerlingen tijdens afstandsonderwijs vaker te maken kunnen krijgen met sociale isolatie, eenzaamheid en digitaal pesten, door een gebrek aan persoonlijk contact. Dit ging om situaties waarbij leerlingen thuis hun schoolwerk moesten doen en online groepsgewijs les kregen. De negatieve gevolgen van afstandsonderwijs lijken het meest zichtbaar bij leerlingen die voorafgaand aan het thuisonderwijs al kwetsbaar waren.

Sociale isolatie noemden ook 114 Griekse leerlingen die zijn bevraagd over hun ervaringen met online groepslessen tijdens de coronapandemie  Lampropoulos, G., & Admiraal, W. (2024). Comparing emergency remote learning with traditional learning in primary education: Primary school student perspectives. Open Education Studies, 6(1), Artikel 20220215. doi:10.1515/edu-2022-0215
. Ze misten daarnaast interactie, communicatie met anderen en de sfeer in de klas.
Ook volgens ouders kwam sociaal isolement vaker voor tijdens afstandsonderwijs in het coronatijdperk  Suijkerbuijk, A., Deppe, K., Ten Brummelhuis, A., & Klein, T. (2024). De toepasbaarheid van onderwijs op afstand: Eindrapportage. Oberon; Dialogic; Serendip.
. Enkele ouders gaven daarnaast aan dat hun kinderen vaker een negatief zelfbeeld of depressieve gevoelens hadden. Maar dit kan mede met de context van de pandemie te maken kan hebben en niet enkel met het afstandsonderwijs.

Gevoelige onderwerpen lastiger bespreekbaar

Een ander nadeel van afstandsonderwijs is dat gevoelige onderwerpen zoals seksualiteit en geestelijke gezondheid online minder goed uit de verf komen. Dit komt mogelijk omdat de digitale omgeving een informeel nagesprek in de weg staat. Dat deze contactmomenten na de les wegvallen, maakt het voor leerkrachten naar eigen zeggen lastiger om de emotionele ontwikkeling van leerlingen adequaat te begeleiden Suijkerbuijk, A., Deppe, K., Ten Brummelhuis, A., & Klein, T. (2024). De toepasbaarheid van onderwijs op afstand: Eindrapportage. Oberon; Dialogic; Serendip.
. In hoeverre dit ook bij individueel afstandsonderwijs speelt, is onduidelijk.

Kennismakelaar: Carolien van Rens 

Antwoordspecialist: Wouter Rijke

Referentie: Kennisrotonde. (2026). Welk effect heeft het volgen van individueel digitaal thuisonderwijs op de sociaal-emotionele ontwikkeling van basisschoolleerlingen? (KR. 2284)

Geraadpleegde bronnen

SLO. (2025). Sociaal-emotionele ontwikkeling. Geraadpleegd op 5 januari 2026, van https://www.slo.nl/thema/meer/gezonde-leefstijl/thema/sociaal-emotionele-ontwikkeling/
Smeets, E., Suijkerbuijk, A., Van Binsbergen, M., & Krepel, A. (2023). Digitaal afstandsonderwijs in het primair onderwijs: Ervaringen en mogelijkheden (Rapport 23-8). KBA Nijmegen; Oberon; Kohnstamm Instituut.

Smeets, E., Suijkerbuijk, A., Van Binsbergen, M., & Krepel, A. (2023). Digitaal afstandsonderwijs in het primair onderwijs: Ervaringen en mogelijkheden (Rapport 23-8). KBA Nijmegen; Oberon; Kohnstamm Instituut.
Aarts, B., De Wolf, I., Breuer, T., & Van Wetten, S. (2021). Effectief afstandsonderwijs. Inspectie van het Onderwijs.
Lampropoulos, G., & Admiraal, W. (2024). Comparing emergency remote learning with traditional learning in primary education: Primary school student perspectives. Open Education Studies, 6(1), Artikel 20220215. doi:10.1515/edu-2022-0215
Suijkerbuijk, A., Deppe, K., Ten Brummelhuis, A., & Klein, T. (2024). De toepasbaarheid van onderwijs op afstand: Eindrapportage. Oberon; Dialogic; Serendip.
Suijkerbuijk, A., Deppe, K., Ten Brummelhuis, A., & Klein, T. (2024). De toepasbaarheid van onderwijs op afstand: Eindrapportage. Oberon; Dialogic; Serendip.

Aarts, B., De Wolf, I., Breuer, T., & Van Wetten, S. (2021). Effectief afstandsonderwijs. Inspectie van het Onderwijs.

Lampropoulos, G., & Admiraal, W. (2024). Comparing emergency remote learning with traditional learning in primary education: Primary school student perspectives. Open Education Studies, 6(1), Artikel 20220215. doi:10.1515/edu-2022-0215  

SLO. (2025). Sociaal-emotionele ontwikkeling. Geraadpleegd op 5 januari 2026, van https://www.slo.nl/thema/meer/gezonde-leefstijl/thema/sociaal-emotionel…

Smeets, E., Suijkerbuijk, A., Van Binsbergen, M., & Krepel, A. (2023). Digitaal afstandsonderwijs in het primair onderwijs: Ervaringen en mogelijkheden (Rapport 23-8). KBA Nijmegen; Oberon; Kohnstamm Instituut. 

Suijkerbuijk, A., Deppe, K., Ten Brummelhuis, A., & Klein, T. (2024). De toepasbaarheid van onderwijs op afstand: Eindrapportage. Oberon; Dialogic; Serendip. 


Ga je het antwoord gebruiken in het onderwijs?
Wat vind je van de leesbaarheid van het antwoord?

Privacyverklaring

Wij gaan zorgvuldig om met persoonsgegevens. Lees hierover meer in onze privacyverklaring.