Wat is het effect van klaslokaalkenmerken op de ontwikkeling van leerlingen in het voortgezet onderwijs?

Klaslokaalkenmerken, zoals temperatuur en licht, beïnvloeden de cognitieve ontwikkeling van leerlingen in het voortgezet onderwijs. Het lijkt er wel op dat deze leerlingen minder gevoelig zijn voor bepaalde omgevingsprikkels dan leerlingen in het basisonderwijs. Klaslokalen op middelbare scholen zijn meestal ingericht voor specifieke vakgebieden. Leerlingen wisselen vaak elk lesuur van lokaal en ondervinden daarom meer variatie in hun fysieke leeromgeving. Of dat van betekenis is voor hun ontwikkeling is niet bekend.

Gepubliceerd:

Kenmerken van klaslokalen lopen uiteen van fysische kenmerken zoals temperatuur, geluid, licht en luchtkwaliteit tot esthetische kenmerken als omgeving, inrichting en kleur. Onderzoek naar de effecten hiervan op de ontwikkeling van leerlingen richt zich veelal op de impact van één kenmerk. Of de focus ligt op één aspect van de cognitieve ontwikkeling van leerlingen.

Invloed van afzonderlijke kenmerken op de cognitieve ontwikkeling van leerlingen

Al met al zijn er dus geen uitspraken te doen over de samenhang tussen de kenmerken en over welk kenmerk het grootste effect heeft op de cognitieve ontwikkeling van leerlingen in het voortgezet onderwijs. Wel zijn er aanwijzingen welke kenmerken direct of indirect effect hebben.

Temperatuur

De optimale leertemperatuur lijkt tussen 20 en 23 graden Celsius te liggen. Als het te warm is in het klaslokaal kunnen leerlingen minder goed leren en dalen hun concentratie- en prestatieniveaus. Te lage temperaturen ervaren leerlingen als oncomfortabel.

Geluid

Slechte akoestiek, lawaaiige airco, gepraat in en buiten het klaslokaal, en omgevingsgeluiden kunnen zorgen voor een negatief leerklimaat. Hoe meer geluid in het klaslokaal hoorbaar is, hoe lastiger het is om te leren. Jonge leerlingen hebben gunstigere akoestische omstandigheden in een klaslokaal nodig dan oudere leerlingen en volwassenen.

Licht

Lichtkwaliteit is van grote invloed op leerprestaties. Zo hangt daglicht samen met meer visueel comfort en een hoger concentratieniveau. Onvoldoende kunstlicht kan hoofdpijn en vermoeidheid veroorzaken. Blauwe verlichting lijkt middelbare scholieren te helpen in het reguleren van hun biologische klok, omdat zij vaak later naar bed gaan en dus overdag vermoeid zijn.

Luchtkwaliteit

Ook een goede luchtkwaliteit is belangrijk. Zo heeft CO2 in het klaslokaal een negatief effect op de cognitieve leerprestaties. Mogelijk hebben basisschoolleerlingen meer behoefte aan een frissere leeromgeving dan middelbare scholieren. Jonge kinderen hebben namelijk een ander metabolisme, zijn gedurende de dag actiever en zitten langer in hetzelfde lokaal.

Natuurlijke omgeving

Planten in klaslokalen dragen bij aan de cognitieve ontwikkeling en de fysieke en mentale gezondheid van leerlingen. Leerlingen rapporteren minder stress, vermoeidheid en gezondheidsklachten, en ze presteren beter. Ook evalueren leerlingen hun les en docent positiever in groene klaslokalen dan in lokalen zonder planten. Zelfs wanneer leerlingen vanuit het raam zicht hebben op een groene omgeving verbetert dit hun aandachtsniveau en verlaagt het hun stressniveau.

Aankleding

In het voortgezet onderwijs zijn klaslokalen vaak ingericht voor een specifiek vak, bijvoorbeeld Nederlands, biologie of maatschappijleer. Deze vakspecifieke aankleding kan bijdragen aan een authentieke leeromgeving, maar zou evengoed leerlingen kunnen afleiden als de les er niet over gaat. Het is aannemelijk dat oudere leerlingen, net als basisscholieren, een visueel coherente omgeving nodig hebben, waarbij er niet te veel of te weinig visuele prikkels zijn.

Kleur

Hoe precies is onduidelijk, maar er zijn aanwijzingen dat kleurgebruik in een klaslokaal invloed heeft op de cognitieve ontwikkeling. Gekleurde muren kunnen het leren stimuleren. Het aandachtsniveau, de hoeveelheid hersenactiviteit en de leerprestaties blijken het hoogste te zijn in klaslokalen met warme kleuren als geel en rood. In witte klaslokalen is het aandachtsniveau het laagst.

Dit antwoord is tot stand gekomen met dank aan Maaike Engels (kennismakelaar Kennisrotonde).


Ga je het antwoord gebruiken in het onderwijs?
Wat vind je van de leesbaarheid van het antwoord?

Privacyverklaring

Wij gaan zorgvuldig om met persoonsgegevens. Lees hierover meer in onze privacyverklaring.

Gerelateerde vragen

    Visuele educatieve hulpmiddelen en geheugensteuntjes, zoals spellingregels, kunnen alleen effectief zijn als de informatie in lijn is met de instructie door de leerkracht. En er moet tijdens de les specifiek aandacht aan worden besteed. Als de spellingregels ook tijdens de rekenles zichtbaar zijn, dan vormen ze een potentiële bron voor afleiding. In klassen met veel decoraties en versieringen zijn leerlingen vaker afgeleid en behalen ze lagere toetsresultaten dan leerlingen in klassen met minder visuele hulpmiddelen.

    Lees meer

    Kwaliteitskenmerken van schoolgebouwen, zoals de beheersing van luchtkwaliteit, (dag)licht, temperatuur en akoestiek hangen positief samen met leerprestaties van leerlingen. Hetzelfde geldt voor kleurgebruik en ruimtelijkheid. Of er een causale relatie is, valt op basis van onderzoek niet hard te maken. Overigens dragen de Arbowet en het Bouwbesluit bij aan de basiskwaliteit van schoolgebouwen. Hoe leerkrachten en leerlingen het gebouw gebruiken, is minstens zo belangrijk als het gebouw zelf.

    Lees meer

    Een gemiddeld niveau van complexiteit en kleur op wanden van het klaslokaal werkt voor het leren van jonge leerlingen het best. Of dat eveneens geldt voor studenten in het mbo is niet bekend. Vakinhoudelijk toegespitste aankleding kan afleiden, vooral voor leerlingen met een extra ondersteuningsbehoefte. Stereotype symboliek in de aankleding kan bepaalde groepen leerlingen het gevoel geven minder thuis te horen in het klaslokaal. Anderzijds kan de aankleding zorgen voor een meer authentieke leeromgeving, wat passend is bij de doelgroep van het mbo.

    Lees meer

    Ja, wetenschappelijk is aangetoond dat de inrichting van de klas ertoe doet. De inrichting blijkt een aanzienlijke invloed te hebben op de prestaties voor rekenen, leesvaardigheid, schrijfvaardigheid en helpt om de creativiteit van kinderen te stimuleren. Om verschillende vormen van leren te bevorderen zou de klasinrichting flexibel moeten zijn. Klassen die bestaan uit diverse helder afgebakende activiteitenhoeken dragen bij tot een krachtigere leeromgeving en tot hogere leerwinst.

    Lees meer